Βρυσάλης: «Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους αγοράς»

Ο πρόεδρος του Σωματείου ΠΑΓΝΗ ζητά δημόσιο και δωρεάν σύστημα ψυχικής υγείας, μόνιμες προσλήψεις και ουσιαστική κρατική πολιτική στέγασης για τους υγειονομικούς

Παρέμβαση Βρυσάλη Δημήτρη, προέδρου Σωματείου ΠΑΓΝΗ, μέλους Γ.Σ. ΠΟΕΔΗΝ, στην εκδήλωση του Συλλόγου Εργαζομένων του πρώην Θεραπευτηρίου Ψυχικών Παθήσεων Χανίων:

Χαιρετίζουμε τη σημερινή ημερίδα του Συλλόγου Εργαζομένων του πρώην Θεραπευτηρίου Ψυχικών Παθήσεων Χανίων, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για την ψυχική υγεία και συνολικά για τη δημόσια υγεία. Η ίδια η θεματολογία της ημερίδας αναδεικνύει κάτι πολύ σημαντικό: ότι η υγεία δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζει ο εργαζόμενος, ο ασθενής, η οικογένεια, ο νέος άνθρωπος.

Η ψυχική υγεία συνδέεται με την εργασία, το εισόδημα, τη στέγη, την κοινωνική προστασία, συνολικά με το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή ζωή. Δύο χρόνια μετά την εφαρμογή της νέας ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, θεωρούμε ότι η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στην καταγραφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι εργαζόμενοι, οι ασθενείς και οι οικογένειές τους.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Οι διακοπές ρεύματος στην Κρήτη αύριο Σάββατο

Τα προβλήματα αυτά δεν οφείλονται μόνο σε λανθασμένους χειρισμούς, σε κακές διοικήσεις ή σε επιμέρους ελλείψεις. Έχουν συγκεκριμένες πολιτικές και οικονομικές αιτίες. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ιδιαίτερη σημασία της κοινής δράσης των μαχόμενων υγειονομικών.

Χρειάζεται να συναντηθούμε όχι μόνο στην περιγραφή της υποστελέχωσης, της εξουθένωσης, της έλλειψης δομών, των μεγάλων αναμονών και των αδιεξόδων που βιώνουν οι ασθενείς και οι οικογένειές τους. Χρειάζεται να συναντηθούμε και στην ανάδειξη του ποιος κερδίζει από αυτή την κατάσταση και ποια πολιτική την αναπαράγει.

Γιατί πίσω από την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών βρίσκεται μια συγκεκριμένη λογική: Ότι η υγεία πρέπει να λειτουργεί με όρους κόστους, «αποδοτικότητας», ανταγωνιστικότητας και αγοράς. Ότι ένα μέρος των αναγκών μπορεί να μεταφέρεται στον ιδιωτικό τομέα, στις ΜΚΟ, στους δήμους, στην οικογένεια και τελικά στον ίδιο τον ασθενή. Αυτή ακριβώς τη λογική πρέπει να αντιπαλέψουμε.

Η αποασυλοποίηση ήταν και παραμένει αναγκαία και προοδευτική κατεύθυνση. Δεν μπορεί όμως να ταυτίζεται με το κλείσιμο ή την αποδυνάμωση δημόσιων ψυχιατρικών δομών, χωρίς ταυτόχρονα να δημιουργείται ένα πλήρες, δημόσιο, δωρεάν και επιστημονικά οργανωμένο δίκτυο κοινοτικής ψυχικής υγείας.

Δεν μπορεί να κλείνουν δομές και να παρουσιάζεται ως «μεταρρύθμιση» η μεταφορά της ευθύνης από το κράτος στην οικογένεια, στον δήμο, στις ΜΚΟ ή στον ίδιο τον εργαζόμενο. Και σήμερα βλέπουμε να επανέρχεται και η κατεύθυνση μεταφοράς αρμοδιοτήτων στην Τοπική Διοίκηση.

Εμείς το λέμε καθαρά: Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να είναι υπόθεση του κάθε δήμου και των δυνατοτήτων που αυτός έχει να εξασφαλίσει πόρους. Δεν μπορεί να υπάρχει ψυχική υγεία πολλών ταχυτήτων. Δεν μπορεί η οικογένεια να γίνεται άτυπος πάροχοςφροντίδας.

Δεν μπορεί ο εργαζόμενος να καλείται να καλύψει με την αυτοθυσία του τα κενά ενός συστήματος που είναι υποστελεχωμένο και υποχρηματοδοτούμενο. Χρειαζόμαστε ένα ενιαίο, αποκλειστικά δημόσιο και δωρεάν σύστημα ψυχικής υγείας, με μόνιμο προσωπικό όλων των αναγκαίων ειδικοτήτων, ισχυρές δημόσιες ψυχιατρικές κλινικές και πραγματικά ανεπτυγμένες κοινοτικές υπηρεσίες.

Ένα σύστημα που θα περιλαμβάνει πρόληψη, έγκαιρη παρέμβαση, θεραπεία, αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη.

Και θέλω εδώ να σταθώ σε ένα ζήτημα που αφορά άμεσα και τη σημερινή συζήτηση για το δικαίωμα στην κατοικία. Το στεγαστικό πρόβλημα των υγειονομικών είναι πραγματικό. Το γνωρίζουμε όλοι. Το ζούμε στην Κρήτη.

Ένας εργαζόμενος διορίζεται σε ένα νοσοκομείο και καλείται να βρει σπίτι σε μια περιοχή όπου τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί. Ένας νέος γιατρός ή νοσηλευτής καλείται να έρθει σε ένα νησί με τεράστιο κόστος ζωής και να ζήσει με μισθούς που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του.

Και τώρα, στα Χανιά, παρουσιάζεται ως λύση το λεγόμενο «Campus Υγείας»: περίπου 60 κατοικίες για γιατρούς και νοσηλευτές, παιδικός σταθμός, χώροι άθλησης και υποδομές του ΕΚΑΒ.

Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με την κατασκευή κατοικιών για τους εργαζόμενους. Το αντίθετο. Εμείς λέμε ότι χρειάζονται πολύ περισσότερες δημόσιες κατοικίες. Χρειάζεται κρατική πολιτική στέγασης.

Χρειάζεται δωρεάν ή πραγματικά φθηνή κατοικία για τους νεοδιοριζόμενους υγειονομικούς. Χρειάζεται παιδικός σταθμός, κοινωνικές υποδομές, μέτρα στήριξης της οικογένειας.

Αλλά εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα: Γιατί πρέπει ο εργαζόμενος να ψάχνει να βρει στέγη για να μπορεί να δουλέψει στο δημόσιο νοσοκομείο; Γιατί δεν μπορεί να αμείβεται με μισθό που να του επιτρέπει να ζει αξιοπρεπώς;

Γιατί δεν υπάρχουν μαζικές προσλήψεις μόνιμου προσωπικού; Γιατί υπάρχουν άγονες προκηρύξεις; Γιατί υπάρχουν τεράστιες ελλείψεις προσωπικού στα νοσοκομεία της Κρήτης; Και κυρίως: Γιατί αντί να αντιμετωπιστούν αυτές οι αιτίες, παρουσιάζεται η κατοικία ως “κίνητρο προσέλκυσης” προσωπικού;

Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ο πυρήνας της πολιτικής.

Γιατί όταν η κυβέρνηση και οι τοπικοί παράγοντες λένε στον εργαζόμενο «θα σου βρούμε ένα σπίτι για να έρθεις να δουλέψεις», ουσιαστικά αποδέχονται ότι ο μισθός, οι συνθήκες εργασίας, η μόνιμη εργασία και η στελέχωση δεν επαρκούν. Και αντί να αντιμετωπίσουν την αιτία, προσπαθούν να διαχειριστούν το αποτέλεσμα.

Ακόμη περισσότερο, πρέπει να μας προβληματίσει ότι η μελέτη του συγκεκριμένου σχεδίου παρέχεται με χορηγία ιδιωτικής εταιρείας, ενώ για την κατασκευή δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί συγκεκριμένη χρηματοδότηση.

Εμείς δεν θέλουμε την ιδιωτική φιλανθρωπία να υποκαθιστά την κρατική ευθύνη. Όπως δεν θέλουμε τις ΜΚΟ να υποκαθιστούν τις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, έτσι δεν θέλουμε και τις εταιρείες να εμφανίζονται ως σωτήρες των δημόσιων νοσοκομείων.

Το κράτος έχει την ευθύνη. Το κράτος έχει την υποχρέωση να εξασφαλίζει την υγεία, την κατοικία, την κοινωνική προστασία.

Και εδώ χρειάζεται να είμαστε ειλικρινείς και μεταξύ μας, ως εργατικό κίνημα. Δεν μπορεί ένα σωματείο να περιορίζεται στο να πανηγυρίζει κάθε πρωτοβουλία της κυβέρνησης, της Περιφέρειας ή επιχειρηματικών ομίλων επειδή περιλαμβάνει κάτι θετικό για τους εργαζόμενους.

Ο ρόλος του σωματείου δεν είναι να γίνεται χειροκροτητής κυβερνητικών ή επιχειρηματικών σχεδιασμών. Ο ρόλος του σωματείου είναι να αποκαλύπτει τις πραγματικές αιτίες των προβλημάτων και να οργανώνει τον αγώνα των εργαζομένων για μόνιμες λύσεις.

Ακόμη και όταν ένα μέτρο φαίνεται να ανακουφίζει προσωρινά ένα πρόβλημα, πρέπει να αναρωτιόμαστε: Λύνει το πρόβλημα ή το διαχειρίζεται; Χτυπά την αιτία ή το σύμπτωμα; Ενισχύει τη δημόσια υγεία ή ανοίγει δρόμο για μεγαλύτερη εξάρτηση από ιδιώτες και χορηγούς;

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα εργατικό κίνημα που διεκδικεί και σε ένα εργατικό κίνημα που απλώς συνδιαχειρίζεται τη μιζέρια.

Και ακριβώς εδώ συνδέεται το ζήτημα της κατοικίας με την ψυχική υγεία. Γιατί πώς μπορεί να μιλάμε για πρόληψη της ψυχικής ασθένειας όταν ο εργαζόμενος ζει με τον φόβο ότι δεν θα μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο; Πώς θα μιλήσουμε για ψυχική υγεία όταν η οικογένεια δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο κόστος ζωής; Πώς θα μιλήσουμε για κοινωνική επανένταξη όταν δεν υπάρχει δουλειά, σταθερό εισόδημα και κατοικία;

Πώς θα μιλήσουμε για ανθρώπινα δικαιώματα όταν ο ασθενής βγαίνει από μια δομή και δεν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο δημόσιο δίκτυο που να τον στηρίζει στην κοινότητα;

Η ψυχική υγεία δεν είναι μόνο ζήτημα νοσοκομείου. Είναι ζήτημα κοινωνίας. Και γι’ αυτό ο αγώνας μας πρέπει να είναι συνολικός.

Να μη διεκδικούμε απλώς περισσότερες προσλήψεις για να «βγει η βάρδια». Να διεκδικούμε μόνιμες προσλήψεις με βάση τις πραγματικές ανάγκες. Να μη ζητάμε απλώς καλύτερη διαχείριση της υπάρχουσας κατάστασης.

Να αμφισβητούμε την ίδια τη λογική της εμπορευματοποίησης. Να μην αποδεχόμαστε ότι η υγεία μπορεί να στηρίζεται σε χορηγίες. Να μην αποδεχόμαστε ότι η κατοικία είναι εμπόρευμα. Να μην αποδεχόμαστε ότι η ψυχική υγεία είναι πεδίο επιχειρηματικής δράσης.

Και πάνω απ’ όλα, να μη συμβιβαζόμαστε με την ιδέα ότι το δημόσιο νοσοκομείο πρέπει να λειτουργεί με όρους αγοράς.

Από το Δαφνί μέχρι το ΠΑΓΝΗ, από τα Χανιά μέχρι το Ηράκλειο, από τα ψυχιατρικά νοσοκομεία μέχρι τα γενικά νοσοκομεία, από τις κοινοτικές δομές μέχρι την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, έχουμε κοινά προβλήματα και κοινό αντίπαλο.

Έχουμε απέναντί μας μια πολιτική που θεωρεί την υγεία κόστος. Που θεωρεί τον εργαζόμενο «δαπάνη». Που θεωρεί τον ασθενή «κόστος». Που ανοίγει χώρο στην επιχειρηματική δράση. Που μεταφέρει ευθύνες από το κράτος στην οικογένεια, στον δήμο, στον εργαζόμενο.

Απέναντι σε αυτή την πολιτική χρειάζεται κοινός αγώνας. Κοινός αγώνας των σωματείων. Κοινός αγώνας των υγειονομικών. Κοινός αγώνας με τους ασθενείς, τις οικογένειες, τους συλλόγους και τους φορείς της κοινωνίας.

Και ο αγώνας αυτός πρέπει να έχει καθαρό προσανατολισμό: Αποκλειστικά δημόσια και δωρεάν υγεία και ψυχική υγεία. Μόνιμες προσλήψεις όλου του αναγκαίου προσωπικού. Ανάπτυξη όλων των αναγκαίων δημόσιων δομών ψυχικής υγείας στην κοινότητα. Καμία επιχειρηματική δράση στην υγεία. Δημόσια κοινωνική πολιτική για τη στέγη, όχι «κίνητρα» και χορηγίες. Αξιοπρεπείς μισθοί και εργασιακές συνθήκες για όλους τους εργαζόμενους.

Γιατί τελικά το ερώτημα δεν είναι αν θα διαχειριστούμε λίγο καλύτερα τη σημερινή κατάσταση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: Υγεία για τις ανάγκες του λαού ή υγεία ως εμπόρευμα;

Εμείς έχουμε επιλέξει πλευρά. Είμαστε με τον εργαζόμενο. Είμαστε με τον ασθενή. Είμαστε με την οικογένεια. Είμαστε με το δικαίωμα όλων σε δημόσια, δωρεάν και υψηλού επιπέδου υγεία και ψυχική υγεία.

Και γι’ αυτό θα συνεχίσουμε να παλεύουμε, μαζί με όλα τα σωματεία και τους φορείς που θέλουν να συγκρουστούν με αυτή την πολιτική και όχι να τη διαχειριστούν.

Άλλωστε αυτή την κοινή δράση των σωματείων των υγειονομικών με 100δες φορείς από όλη την Κρήτη έχουμε οικοδόμησει χρόνια τώρα (κάνε αναφορά στα σωματεία του θεραπευτηριου, παγνη, Αγ. Νικολάου, Βενιζέλειου κ. α.)

Καλή επιτυχία στις εργασίες της ημερίδας και καλή δύναμη στους κοινούς μας αγώνες.