Ξέρατε γιατί οι Κρητικοί έφτιαχναν τα σπίτια τους με συγκεκριμένο προσανατολισμό;

Δεν ήταν τυχαίο πού κοιτούσε ένα παλιό κρητικό σπίτι – Ήλιος, αέρας, σκιά και το ανάγλυφο του τόπου καθόριζαν τη θέση του

Αν περπατήσει κανείς σε ένα παλιό χωριό της Κρήτης, θα παρατηρήσει κάτι που σήμερα μπορεί να περνά απαρατήρητο: τα παραδοσιακά σπίτια δεν χτίζονταν απλώς εκεί όπου υπήρχε διαθέσιμος χώρος.

Η θέση τους, το πώς «έβλεπαν», τα ανοίγματα, οι αυλές, οι χοντροί τοίχοι και ακόμη και η διάταξη των χώρων ήταν αποτέλεσμα μιας πρακτικής γνώσης που περνούσε από γενιά σε γενιά.

Οι παλιοί Κρητικοί δεν είχαν σύγχρονα συστήματα θέρμανσης και ψύξης. Είχαν όμως κάτι εξίσου σημαντικό: γνώριζαν πολύ καλά τον τόπο, τον ήλιο και τους ανέμους του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ηράκλειο: Θλίψη για την απώλεια της Αντωνίας Κουγιουμουτζάκη – Την Τετάρτη η κηδεία της

Και αυτό αποτυπώθηκε στην αρχιτεκτονική τους.

Ο ήλιος ήταν ένας «αόρατος μηχανικός»

Στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ελλάδας ο προσανατολισμός προς τον νότο ή τη νοτιοανατολική πλευρά ήταν μια συνηθισμένη επιλογή, επειδή επέτρεπε καλύτερη αξιοποίηση της ηλιακής ακτινοβολίας.

Τον χειμώνα ο ήλιος βρίσκεται χαμηλότερα στον ορίζοντα. Έτσι, το φως και η θερμότητα μπορούν να εισχωρήσουν περισσότερο στους χώρους.

Το καλοκαίρι, αντίθετα, ο ήλιος βρίσκεται ψηλότερα και η σωστή διάταξη των ανοιγμάτων, των αυλών και των στεγάσεων βοηθούσε στη δημιουργία σκιάς.

Με απλά λόγια, το ίδιο σπίτι μπορούσε να αξιοποιεί τον ήλιο τον χειμώνα και να προστατεύεται από αυτόν το καλοκαίρι.

Αυτό σήμερα θα το ονομάζαμε βιοκλιματικό σχεδιασμό.

Για τους ανθρώπους όμως που έχτιζαν τα σπίτια τους πριν από αιώνες ήταν κυρίως θέμα εμπειρίας και καθημερινής ανάγκης.

Δεν κοιτούσαν όμως όλα τα σπίτια προς τον Νότο

Εδώ βρίσκεται μια λεπτομέρεια που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Ο προσανατολισμός ενός κρητικού σπιτιού δεν καθοριζόταν αποκλειστικά από την πυξίδα.

Η μορφολογία του εδάφους έπαιζε καθοριστικό ρόλο. Η θέση του οικοπέδου, η κλίση του εδάφους, η θέα αλλά και οι τοπικές κλιματικές συνθήκες μπορούσαν να αλλάξουν τη διάταξη ενός σπιτιού ή ακόμη και ενός ολόκληρου οικισμού.

Ιδιαίτερα στην Κρήτη, όπου υπάρχουν έντονες διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε ορεινές, πεδινές και παραθαλάσσιες περιοχές, η αρχιτεκτονική προσαρμοζόταν στον συγκεκριμένο τόπο.

Γι’ αυτό και δεν υπάρχει ένας μοναδικός «κανόνας» που να εξηγεί όλα τα παλιά κρητικά σπίτια.

Οι άνεμοι έπαιζαν επίσης τον ρόλο τους

Η Κρήτη είναι ένα νησί με έντονους ανέμους, και αυτό δεν μπορούσε να αγνοηθεί από τους παλιούς χτίστες.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική αξιοποιούσε τη θέση του κτιρίου, το μέγεθος των ανοιγμάτων, τους τοίχους και τη διάταξη των χώρων ώστε να προστατεύει την κατοικία από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, αλλά και να επιτρέπει τον φυσικό αερισμό όταν αυτό ήταν επιθυμητό.

Σε αρκετές περιπτώσεις η διαμπερής κίνηση του αέρα μπορούσε να συμβάλει στον φυσικό δροσισμό του σπιτιού, ιδιαίτερα τους θερμούς μήνες.

Και δεν ήταν μόνο τα παράθυρα.

Ακόμη και στοιχεία όπως οι παραδοσιακές καμινάδες είχαν πρακτικό ρόλο. Στην κρητική αρχιτεκτονική οι «ανηφοράδες» βοηθούσαν στην απαγωγή του θερμού αέρα που συγκεντρωνόταν ψηλά στο εσωτερικό του κτιρίου, δημιουργώντας κατακόρυφα ρεύματα αέρα.

Η αυλή δεν ήταν απλώς ένας εξωτερικός χώρος

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της παραδοσιακής κρητικής κατοικίας ήταν η εσωστρέφεια.

Το Κρητικό σπίτι οργανωνόταν συχνά γύρω από μια αυλή, η οποία προστατευόταν από ψηλό μαντρότοιχο. Η αυλή λειτουργούσε ως ενδιάμεσος χώρος ανάμεσα στο σπίτι και τον έξω κόσμο, αλλά παράλληλα προσέφερε σκιά και προστασία.

Έτσι δημιουργούνταν ένα μικρό, προστατευμένο μικροκλίμα.

Οι χώροι του σπιτιού, η αυλή και οι βοηθητικές κατασκευές δεν ήταν ανεξάρτητα μεταξύ τους. Αποτελούσαν ένα ενιαίο σύνολο που εξυπηρετούσε την καθημερινή ζωή της οικογένειας.

Φούρνος, αποθήκες, χώροι για τα ζώα, κουζίνα και κύριοι χώροι κατοικίας μπορούσαν να αναπτύσσονται σταδιακά καθώς μεγάλωνε η οικογένεια.

Πέτρα, μικρά ανοίγματα και χοντροί τοίχοι

Η ίδια λογική φαίνεται και στα υλικά.

Τα παραδοσιακά κρητικά σπίτια κατασκευάζονταν κυρίως με υλικά που υπήρχαν διαθέσιμα στην περιοχή. Η πέτρα ήταν βασικό δομικό υλικό, ενώ οι χοντροί τοίχοι και τα σχετικά περιορισμένα ανοίγματα αποτελούσαν χαρακτηριστικά της παραδοσιακής κατοικίας.

Οι κατασκευαστικές λύσεις δεν προέκυπταν από ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό εγχειρίδιο.

Οι ντόπιοι τεχνίτες αξιοποιούσαν την εμπειρία τους και προσαρμόζονταν στις ανάγκες της οικογένειας, στο διαθέσιμο υλικό και στις κλιματικές συνθήκες του κάθε τόπου.

Ένα σπίτι σχεδιασμένο για να «συνεργάζεται» με το κλίμα

Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της παραδοσιακής κρητικής κατοικίας.

Το σπίτι δεν ήταν απομονωμένο από το φυσικό περιβάλλον.

Ήλιος, άνεμος, σκιά, πέτρα και ανάγλυφο αποτελούσαν μέρος του σχεδιασμού.

Και πολλές από αυτές τις αρχές σήμερα βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της σύγχρονης βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής.

Με μια σημαντική διαφορά: οι παλιοί Κρητικοί δεν χρησιμοποιούσαν τον όρο «βιοκλιματικός σχεδιασμός».

Απλώς ήξεραν ότι ένα σπίτι έπρεπε να είναι δροσερό όταν είχε ζέστη, προστατευμένο όταν φυσούσε και φωτεινό και ζεστό όταν ερχόταν ο χειμώνας.

Και έτσι, πολλές φορές, η καλύτερη τεχνολογία ήταν αυτή που υπήρχε ήδη γύρω τους.

Η αρχιτεκτονική τους.