10 ιστορικά γεγονότα της Κρήτης που ίσως δεν μάθαμε στο σχολείο

Από το δικό της πολίτευμα και την Κρητική Πολιτεία μέχρι άγνωστες επαναστάσεις, φυλακίσεις και τραγωδίες: δέκα κεφάλαια της ιστορίας του νησιού που αξίζει να γνωρίζουμε

Η ιστορία της Κρήτης δεν περιορίζεται στη Μάχη της Κρήτης, στο Αρκάδι ή στην Ένωση με την Ελλάδα.

Πίσω από τα γεγονότα που έχουν περάσει στη συλλογική μνήμη υπάρχουν δεκάδες μικρότερα ή λιγότερο προβεβλημένα ιστορικά κεφάλαια, τα οποία σημάδεψαν την πορεία του νησιού.

Επαναστάσεις, πολιτικές ανατροπές, περίοδοι αυτονομίας, εγκλήματα πολέμου και άγνωστες πτυχές μεγάλων προσωπικοτήτων συνθέτουν μια ιστορία πολύ πιο σύνθετη από εκείνη που χωρά συνήθως σε λίγες σελίδες ενός σχολικού βιβλίου.

1. Η Κρήτη απέκτησε δικό της πολίτευμα μέσα στην Επανάσταση του 1821

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Έσβησε η φωτιά στο πλοίο στα ανοιχτά της Μυκόνου – Σε εξέλιξη η επιχείρηση διάσωσης του

Η Ελληνική Επανάσταση δεν περιορίστηκε στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.

Στην Κρήτη η εξέγερση κηρύχθηκε επίσημα στα Σφακιά τον Μάιο του 1821, ενώ έναν χρόνο αργότερα οι Κρητικοί προχώρησαν ακόμη περισσότερο.

Τον Μάιο του 1822, συνέλευση πληρεξουσίων των επαρχιών του νησιού ψήφισε το «Προσωρινόν Πολίτευμα της Κρήτης», έχοντας ως πρότυπο το πρώτο συνταγματικό κείμενο της επαναστατημένης Ελλάδας.

Ήταν ουσιαστικά μια προσπάθεια των επαναστατών όχι μόνο να πολεμήσουν την οθωμανική διοίκηση, αλλά και να δημιουργήσουν οργανωμένους θεσμούς εξουσίας.

2. Ένας Ρώσος ανέλαβε επικεφαλής της Επανάστασης στην Κρήτη

Μία από τις λιγότερο γνωστές μορφές της Επανάστασης στην Κρήτη ήταν ο Μιχαήλ Κομνηνός Αφεντούλιεφ.

Έφτασε στο Λουτρό Σφακίων το 1821 ως απεσταλμένος του Δημητρίου Υψηλάντη και ανέλαβε τη γενική διεύθυνση του αγώνα στο νησί.

Αργότερα ορίστηκε Γενικός Έπαρχος Κρήτης, όμως οι σχέσεις του με τους τοπικούς επαναστάτες δεν ήταν εύκολες.

Τον Νοέμβριο του 1822 η Προσωρινή Διοίκηση της Κρήτης τον απάλλαξε τελικά από τα καθήκοντά του.

3. Η Σύμβαση της Χαλέπας άλλαξε την καθημερινότητα στην Κρήτη

Το 1878, έπειτα από νέα επανάσταση, υπογράφηκε η περίφημη Σύμβαση της Χαλέπας.

Η συμφωνία δεν έφερε την Ένωση με την Ελλάδα, έδωσε όμως στην Κρήτη σημαντικά προνόμια και έναν βαθμό ημιαυτονομίας.

Μεταξύ άλλων, προέβλεπε ότι ο Γενικός Διοικητής μπορούσε να είναι χριστιανός, ότι τα δύο τρίτα της Γενικής Συνέλευσης θα αποτελούνταν από χριστιανούς και ότι η ελληνική γλώσσα θα χρησιμοποιούνταν επίσημα στη Συνέλευση και στα δικαστήρια.

Προβλεπόταν επίσης η δημιουργία Κρητικής Χωροφυλακής και επιτρεπόταν η ίδρυση φιλολογικών συλλόγων και η έκδοση εφημερίδων.

4. Για χρόνια η Κρήτη ήταν ξεχωριστή αυτόνομη Πολιτεία

Πριν ενωθεί επίσημα με την Ελλάδα, η Κρήτη πέρασε μια ολόκληρη περίοδο ως αυτόνομη πολιτική οντότητα.

Η Κρητική Πολιτεία δημιουργήθηκε το 1898 και διατηρήθηκε μέχρι την Ένωση με την Ελλάδα το 1913.

Διέθετε δικούς της θεσμούς, κυβέρνηση, Σύνταγμα και διοικητική οργάνωση, ενώ στην κορυφή της βρισκόταν ο Ύπατος Αρμοστής.

Η συγκεκριμένη περίοδος χαρακτηρίζεται ακόμη και από το Ίδρυμα της Βουλής ως σχετικά παραγνωρισμένη, παρά τις σημαντικές θεσμικές και κοινωνικές αλλαγές που σημειώθηκαν στο νησί.

5. Ο Βενιζέλος είχε φυλακιστεί στην Κρήτη

Πριν γίνει πρωθυπουργός της Ελλάδας και μία από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της χώρας, ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε βρεθεί στη φυλακή.

Το 1903 καταδικάστηκε σε επτά ημέρες φυλάκισης για εξύβριση, έπειτα από μήνυση του μητροπολίτη Κρήτης Ευμενίου.

Την ποινή του εξέτισε στις φυλακές Ιτζεδίν, στο Καλάμι Χανίων.

Ήταν μια περίοδος έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, λίγο πριν από την Επανάσταση του Θερίσου, που θα άλλαζε τις ισορροπίες στην Κρητική Πολιτεία.

6. Η Ένωση με την Ελλάδα δεν έγινε αμέσως μετά την αποχώρηση των Οθωμανών

Η αποχώρηση του οθωμανικού στρατού από την Κρήτη το 1898 δεν σήμαινε αυτόματα και Ένωση με την Ελλάδα.

Για περίπου 15 χρόνια μεσολάβησε η περίοδος της Κρητικής Πολιτείας, οι συγκρούσεις γύρω από το μέλλον του νησιού, η Επανάσταση του Θερίσου και οι αλλεπάλληλες ενωτικές κινητοποιήσεις.

Η επίσημη Ένωση της Κρήτης με το ελληνικό κράτος ολοκληρώθηκε την 1η Δεκεμβρίου 1913, μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους.

7. Το 1898 το Ηράκλειο έζησε μία από τις αιματηρότερες ημέρες του

Στις 25 Αυγούστου 1898 σημειώθηκαν στο Ηράκλειο αιματηρά επεισόδια σε βάρος του χριστιανικού πληθυσμού και Βρετανών στρατιωτών.

Τα γεγονότα αποτέλεσαν κομβικό σημείο στις εξελίξεις του Κρητικού Ζητήματος.

Λίγους μήνες αργότερα ο οθωμανικός στρατός αποχώρησε από το νησί, έπειτα από τελεσίγραφο των Μεγάλων Δυνάμεων, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία της Κρητικής Πολιτείας.

8. Η καταστροφή της Βιάννου ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ναζιστικά εγκλήματα στην Ελλάδα

Τον Σεπτέμβριο του 1943 η περιοχή της Βιάννου και χωριά της δυτικής Ιεράπετρας βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας τεράστιας επιχείρησης αντιποίνων των γερμανικών δυνάμεων κατοχής.

Από τις 14 έως τις 16 Σεπτεμβρίου εκτελέστηκαν μαζικά άμαχοι και καταστράφηκαν χωριά.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχει δημοσιεύσει η Περιφέρεια Κρήτης, 401 άμαχοι δολοφονήθηκαν κατά τις συγκεκριμένες ημέρες, ενώ τα θύματα στα χωριά της Βιάννου συνολικά κατά την περίοδο της Κατοχής ανέρχονται σε 461.

Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα των ναζιστικών δυνάμεων στην κατεχόμενη Ελλάδα.

9. Τα Σφακιά είχαν δημιουργήσει δικό τους επαναστατικό όργανο πριν κηρυχθεί επίσημα η Επανάσταση

Πριν ακόμη κηρυχθεί επίσημα η Επανάσταση στην Κρήτη, στα Σφακιά είχε δημιουργηθεί ένας μηχανισμός για τον συντονισμό της εξέγερσης.

Στις 21 Μαΐου 1821 ιδρύθηκε η «Καγκελλαρία των Σφακίων».

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 ή 29 Μαΐου, οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν στη Θυμιανή Παναγιά και κήρυξαν επίσημα την Επανάσταση στο νησί.

Τα Σφακιά αποτέλεσαν έτσι ένα από τα βασικότερα επαναστατικά κέντρα της Κρήτης.

10. Η Κρητική Πολιτεία δεν ήταν απλώς μια «αναμονή» μέχρι την Ένωση

Είναι εύκολο σήμερα να αντιμετωπίζεται η περίοδος 1898-1913 απλώς ως το διάστημα ανάμεσα στην οθωμανική κυριαρχία και την Ένωση με την Ελλάδα.

Στην πραγματικότητα, μέσα σε αυτά τα χρόνια πραγματοποιήθηκαν σημαντικές αλλαγές στη δημόσια διοίκηση, στη νομοθεσία, στην εκπαίδευση, στις υποδομές και στην κοινωνική ζωή του νησιού.

Τα Συντάγματα της Κρητικής Πολιτείας περιλάμβαναν ακόμη και πρωτοποριακές για την εποχή προβλέψεις σε ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας, ενώ αναδιοργανώθηκαν οι θεσμοί και δημιουργήθηκαν νέες υποδομές για την οικονομία και το εμπόριο.

Μια ιστορία πολύ μεγαλύτερη από όσα θυμόμαστε

Από τις επαναστάσεις του 19ου αιώνα μέχρι την Κρητική Πολιτεία και από τους πολιτικούς αγώνες μέχρι τις τραγωδίες της γερμανικής Κατοχής, η ιστορία της Κρήτης είναι γεμάτη γεγονότα που συχνά παραμένουν στη σκιά των περισσότερο γνωστών κεφαλαίων.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο: πίσω από κάθε χωριό, μνημείο ή παλιό κτίριο του νησιού μπορεί να υπάρχει μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί ξανά.