28η Οκτωβρίου: Γιατί παρελαύνουν οι μαθητές – Πότε ξεκίνησαν οι σχολικές παρελάσεις

Οι μαθητικές παρελάσεις έχουν ταυτιστεί με τις εθνικές επετείους, όμως η παρουσία των σχολείων στους δρόμους ξεκίνησε αρκετές δεκαετίες πριν από τον πόλεμο του 1940

Σημαίες, λευκά πουκάμισα, μαθητές παραταγμένοι σε σειρές και σχολεία που περνούν μπροστά από επισήμους και πολίτες.

Είναι μία εικόνα απόλυτα συνδεδεμένη με την 28η Οκτωβρίου και την 25η Μαρτίου.

Οι μαθητικές παρελάσεις έχουν ενσωματωθεί τόσο έντονα στον τρόπο με τον οποίο γιορτάζονται οι εθνικές επέτειοι στην Ελλάδα, ώστε για πολλούς μοιάζουν να υπήρχαν πάντοτε.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ηράκλειο: Καταγγελία για 12ωρη απασχόληση εργαζομένων στο Ράλλυ Κρήτης – Ερωτήματα για τις αμοιβές

Η ιστορία τους, όμως, είναι διαφορετική.

Η παρουσία μαθητών σε δημόσιες επετειακές εκδηλώσεις καταγράφεται ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, αρκετά χρόνια πριν από το «Όχι» του 1940.

Οι πρώτες μαθητικές εμφανίσεις

Οι πρώτες μορφές μαθητικής συμμετοχής στις εθνικές γιορτές δεν είχαν ακριβώς τη μορφή της σημερινής παρέλασης.

Ιστορικές αναφορές καταγράφουν μαθητές να συμμετέχουν σε πομπές, λαμπαδηφορίες και άλλες εκδηλώσεις ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα.

Το 1914, για παράδειγμα, υπάρχουν δημοσιεύματα για συμμετοχή μαθητών σε εορτασμούς της 25ης Μαρτίου σε διάφορες περιοχές της χώρας.

Στην Κέρκυρα μαθητές του Γυμνασίου συμμετείχαν σε παρέλαση στους κεντρικούς δρόμους της πόλης μαζί με στρατιωτικά τμήματα, ενώ αντίστοιχες μαθητικές παρουσίες καταγράφονται και σε άλλες πόλεις.

Δεν υπήρχε, ωστόσο, ακόμη ένα ενιαίο πανελλαδικό μοντέλο.

Οι εκδηλώσεις οργανώνονταν κυρίως σε τοπικό επίπεδο και η παρουσία των σχολείων διέφερε από περιοχή σε περιοχή.

Οι μαθητές αρχίζουν να εμφανίζονται δίπλα στον στρατό

Κατά τη δεκαετία του 1920 και στις αρχές της δεκαετίας του 1930, η συμμετοχή μαθητών στις εθνικές εκδηλώσεις γίνεται συχνότερη.

Το 1924 υπάρχουν αναφορές για σχολεία που είχαν παραταχθεί προκειμένου να συμμετάσχουν στις εκδηλώσεις της 25ης Μαρτίου, ενώ το 1932 στην Αθήνα μαθητές και πρόσκοποι συμμετείχαν σε παρέλαση μπροστά από το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη.

Η εικόνα άρχισε σταδιακά να πλησιάζει περισσότερο σε εκείνη που γνωρίζουμε σήμερα.

Οι μαθητές δεν συμμετείχαν πλέον μόνο σε σχολικές γιορτές.

Έβγαιναν στους δρόμους ως οργανωμένα τμήματα, εκπροσωπώντας τα σχολεία τους στις δημόσιες εκδηλώσεις.

Η δεκαετία του 1930 και η καθιέρωση των παρελάσεων

Καθοριστική περίοδος για τη γενίκευση των μαθητικών παρελάσεων θεωρείται η δεκαετία του 1930.

Μέχρι τότε η παρουσία μαθητών στις παρελάσεις δεν είχε αποκτήσει ενιαίο χαρακτήρα σε ολόκληρη τη χώρα.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, και ιδιαίτερα κατά την περίοδο του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, οι οργανωμένες μαθητικές εμφανίσεις στις εθνικές εορτές ενισχύθηκαν και απέκτησαν περισσότερο θεσμοθετημένη μορφή.

Η εκπαίδευση και οι εθνικές τελετές χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή ως μέσα καλλιέργειας συλλογικής ταυτότητας, πειθαρχίας και εθνικού φρονήματος.

Η εικόνα των μαθητών να παρελαύνουν σε σχηματισμούς άρχισε έτσι να καθιερώνεται ως μέρος του επίσημου τελετουργικού των εθνικών εορτών.

Και τότε ήρθε η 28η Οκτωβρίου

Υπάρχει όμως μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.

Οι μαθητικές παρελάσεις είναι παλαιότερες από την ίδια την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου.

Όταν ξέσπασε ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος το 1940, η πρακτική συμμετοχής των μαθητών στις εθνικές εκδηλώσεις υπήρχε ήδη.

Η 28η Οκτωβρίου άρχισε να τιμάται τα επόμενα χρόνια και μετά την Απελευθέρωση εντάχθηκε σταδιακά στο επίσημο εορταστικό ημερολόγιο της χώρας.

Οι μαθητικές παρελάσεις που είχαν ήδη αναπτυχθεί γύρω από την 25η Μαρτίου συνδέθηκαν πλέον και με τη νέα μεγάλη εθνική επέτειο.

Έτσι δημιουργήθηκε η παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Γιατί παρελαύνουν οι μαθητές;

Η μαθητική παρέλαση δεν έχει τον ίδιο χαρακτήρα με μια στρατιωτική παρέλαση.

Συμβολικά, τα σχολεία εκπροσωπούν τη νέα γενιά στις εκδηλώσεις μνήμης.

Η παρουσία της σημαίας, του σημαιοφόρου και των μαθητικών τμημάτων λειτουργεί ως σύνδεση ανάμεσα στα ιστορικά γεγονότα που τιμώνται και στις γενιές που δεν τα έζησαν.

Παράλληλα, η μαθητική παρέλαση αποτελεί μόνο ένα μέρος του εορτασμού.

Οι σχολικές γιορτές, οι ομιλίες, οι καταθέσεις στεφάνων και οι εκδηλώσεις μνήμης συμπληρώνουν το τελετουργικό των δύο μεγάλων εθνικών επετείων.

Μια παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά τις πρώτες καταγεγραμμένες μαθητικές συμμετοχές σε εθνικές εκδηλώσεις, οι παρελάσεις εξακολουθούν να πραγματοποιούνται σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Κάθε 28η Οκτωβρίου αντιπροσωπευτικά τμήματα σχολείων συμμετέχουν στις εκδηλώσεις των δήμων, ενώ στην Αθήνα πραγματοποιείται η κεντρική μαθητική παρέλαση.

Στη Θεσσαλονίκη υπάρχει μία ιδιαιτερότητα: η μαθητική παρέλαση πραγματοποιείται παραδοσιακά στις 27 Οκτωβρίου, καθώς την επομένη ακολουθεί η μεγάλη στρατιωτική παρέλαση για την εθνική επέτειο.

Πίσω λοιπόν από μία εικόνα που σήμερα θεωρούμε αυτονόητη, κρύβεται μια ιστορία μεγαλύτερη από την ίδια την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου.

Οι μαθητές είχαν αρχίσει να βγαίνουν στους δρόμους για τις εθνικές γιορτές πριν ακόμη γραφτεί το έπος του 1940.