Αλλάζουν οι ισορροπίες στη Μεσόγειο; Ο διάλογος Αιγύπτου – Τρίπολης και το «κλειδί» για την Ελλάδα

Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στις σχέσεις Αιγύπτου και Λιβύης, με πιθανές επιπτώσεις στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου και στα ελληνικά συμφέροντα. Το Κάιρο, έχοντας διατηρήσει επί σειρά ετών στενούς δεσμούς με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, που ελέγχει την ανατολική Λιβύη, επιδιώκει πλέον την προσέγγιση και με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύονται οι διπλωματικές επαφές για την αντιμετώπιση των θαλάσσιων διαφορών, ενώ η αιγυπτιακή πλευρά εξακολουθεί να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο που υπογράφηκε το 2019.

Η επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, στην Τρίπολη, στις 7 Νοεμβρίου, σηματοδότησε τη νέα διπλωματική κινητικότητα. Ο Αμπντελάτι συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, και άλλους Λίβυους αξιωματούχους, ενώ εγκαινίασε εκ νέου το ιστορικό κτήριο της αιγυπτιακής πρεσβείας, που παρέμενε κλειστό από το 2014. Η διπλωματική αποστολή είχε επαναλάβει τη λειτουργία της το 2021, αλλά η επιστροφή στην ιστορική της έδρα έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.

Οι συνομιλίες περιλάμβαναν επίσης οικονομική και ενεργειακή συνεργασία, από την επεξεργασία λιβυκού πετρελαίου σε αιγυπτιακά διυλιστήρια έως τα δίκτυα φυσικού αερίου και την ηλεκτρική διασύνδεση.

Στο τραπέζι το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι Κάιρο και Τρίπολη συζητούν πλέον απευθείας τις διαφορές τους σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, επιβεβαίωσε, μιλώντας στο τηλεοπτικό δίκτυο Alghad, ότι οι δύο πλευρές επιδιώκουν συναινετική λύση, χωρίς να έχει καθοριστεί ακόμη η μορφή των συνομιλιών. Επανέλαβε, πάντως, ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων χωρών και θίγει τα δικαιώματα του Καΐρου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και την υφαλοκρηπίδα.

Πρόκειται για ουσιαστική διάκριση. Η Αίγυπτος δέχεται να συζητήσει τις διαφορές της επί του μνημονίου με την κυβέρνηση της Τρίπολης, χωρίς όμως να αναγνωρίζει τη νομιμότητά του. Περισσότερες λεπτομέρειες έδωσε ο Ντμπεϊμπά σε συνέντευξή του στο αιγυπτιακό Al-Qahera News. Ανακοίνωσε ότι επίκειται συνεδρίαση κοινής λιβυοαιγυπτιακής επιτροπής, στην Τρίπολη ή στο Κάιρο, η οποία θα εξετάσει τις αιγυπτιακές αντιρρήσεις για το μνημόνιο, τις διαφορετικές θέσεις και τους σχετικούς χάρτες θαλάσσιας οριοθέτησης.

Συντονισμός Άγκυρας – Τρίπολης

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την προσπάθεια της Άγκυρας να προσελκύσει την Αίγυπτο σε μια διαφορετική συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης.

Στις 28 Οκτωβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέλαβε την πρότασή του προς το Κάιρο, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία με την Τουρκία θα μπορούσε να προσφέρει στην Αίγυπτο περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα πρόσθετης θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σύγκριση με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα. Ο υπολογισμός στηρίζεται στην αμφισβήτηση από την Άγκυρα της επήρειας των ελληνικών νησιών στον υπολογισμό της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ.

Η συνάντηση Ντμπεϊμπά–Αμπντελάτι και η εξαγγελία διαλόγου για τους θαλάσσιους χάρτες είναι κομβικής σημασίας για την Άγκυρα. Αυτό που διαφαίνεται είναι ότι η Τρίπολη συντονίζεται με την Άγκυρα στην προσπάθεια προσέγγισης του Καΐρου με δέλεαρ περισσότερα τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Η φιλοκυβερνητική τουρκική εφημερίδα Türkiye παρουσιάζει ήδη την έναρξη του διαλόγου Καΐρου–Τρίπολης ως «πράσινο φως» της Αιγύπτου για τη συζήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, εξέλιξη που αξιολογεί ως θετική για την Άγκυρα. Πρόκειται, ωστόσο, για τουρκική ερμηνεία, καθώς η αιγυπτιακή κυβέρνηση επιμένει στη νομική απόρριψή της.

Ισορροπίες με Χαφτάρ και Τρίπολη

Η προσέγγιση με την Τρίπολη δημιουργεί ερωτήματα και για τις παραδοσιακά στενές σχέσεις της Αιγύπτου με τον Χαλίφα Χαφτάρ.

Δεν υπάρχουν, πάντως, ενδείξεις εγκατάλειψης του στρατάρχη από την Αίγυπτο. Τον περασμένο Αύγουστο, ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι τον είχε υποδεχθεί στο Κάιρο, επιβεβαιώνοντας τη συνέχιση της συνεργασίας τους. Η Αίγυπτος φαίνεται να επιλέγει μια πιο πολυδιάστατη πολιτική, διατηρώντας την επιρροή της στην ανατολική Λιβύη και αποκτώντας παράλληλα απευθείας πρόσβαση στην κυβέρνηση της Τρίπολης.

Άλλωστε, και η Τουρκία έχει διευρύνει τις σχέσεις της με την οικογένεια Χαφτάρ. Η επικύρωση του μνημονίου, στις 20 Οκτωβρίου, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης κατέδειξε πόσο έχουν μεταβληθεί οι παλαιότερες ισορροπίες.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Αθήνα, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο διάλογος Καΐρου – Τρίπολης θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες προτάσεις θαλάσσιας οριοθέτησης και ποια θα είναι η γεωγραφική τους έκταση.

Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν υπογράψει από τον Αύγουστο του 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, ενώ παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασής της. Οι υπουργοί Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι επιβεβαίωσαν τον Οκτώβριο τον μεταξύ τους συντονισμό και την κοινή αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η αντίθεση αυτή αποτυπώθηκε και στις 26 Οκτωβρίου, όταν ο Γιώργος Γεραπετρίτης εκφώνησε στη Νέα Υόρκη κοινή δήλωση εξ ονόματος της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απορρίπτοντας τη συμβατότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου με το διεθνές δίκαιο και την παραγωγή έννομων αποτελεσμάτων εις βάρος τρίτων κρατών.

Δεν προκύπτει, επομένως, αλλαγή της αιγυπτιακής στάσης εις βάρος της Ελλάδας. Η προσέγγιση Καΐρου–Τρίπολης θα μπορούσε αντιθέτως να αποσκοπεί στον περιορισμό των συνεπειών του μνημονίου για τα αιγυπτιακά συμφέροντα.

Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης διευθέτησης. Αν οι συζητήσεις προχωρήσουν σε συγκεκριμένους χάρτες και θαλάσσιες οριοθετήσεις, η σημασία τους για την Ελλάδα θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον θα γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης.

Η Αθήνα έχει επομένως κάθε λόγο να παρακολουθεί στενά τις επαφές Καΐρου–Τρίπολης, σε μια περίοδο κατά την οποία τόσο η Τουρκία όσο και η Αίγυπτος αναπροσαρμόζουν τις σχέσεις τους με τα δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας στη Λιβύη.

Πηγή: newsbeast.gr