Ανακάλυψη στη Χιλή: Το τηλεσκόπιο Vera Rubin εντόπισε πιθανό νέο νάνο πλανήτη στα βάθη του Ηλιακού Συστήματος

Επιστήμονες εντόπισαν πέρα από τον Ποσειδώνα το παγωμένο σώμα «2026 ED138», το οποίο ενδέχεται να αποτελέσει τον έκτο επιβεβαιωμένο νάνο πλανήτη του Ηλιακού μας Συστήματος

Το τηλεσκόπιο στο Αστεροσκοπείο Vera Rubin στη Χιλή εντόπισε κάποιο διαστημικό αντικείμενο που οι πρώτες εκτιμήσεις υποδεικνύουν να είναι ένας νάνος πλανήτης ο οποίος περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο στα παγωμένα βάθη του ηλιακού μας συστήματος πέρα από τον Ποσειδώνα.

Το παγωμένο αντικείμενο, γνωστό ως 2026 ED138, εκτιμάται ότι έχει διάμετρο από 600 έως 1,500 χιλιόμετρα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες είναι επομένως πιθανό να έχει αρκετά μεγάλο μέγεθος ώστε η ίδια του η βαρύτητα να του έχει προσδώσει σφαιρικό σχήμα, ένα βασικό χαρακτηριστικό που διακρίνει τους νάνους πλανήτες από τους αστεροειδείς και άλλα μικρά βραχώδη σώματα του Διαστήματος.

Και αν ο 2026 ED138 είναι πράγματι νάνος πλανήτης αυτό αποτελεί σημαντική ανακάλυψη καθώς μέχρι σήμερα οι αστρονόμοι έχουν επιβεβαιώσει μόνο πέντε τέτοια σώματα: τον Πλούτωνα, τη Δήμητρα, την Έριδα, το Χαουμέια και το Μακεμάκε. Ο 2026 ED138 ανακαλύφθηκε από τον Μάθιου Χόλμαν, ο οποίος εργάζεται στο Κέντρο Αστροφυσικής | Harvard & Smithsonian (CfA). Η σημαντική στιγμή ήρθε στις 13 Οκτωβρίου, όταν ο Χόλμαν επεξεργαζόταν δεδομένα που είχε συλλέξει προηγουμένως το τηλεσκόπιο στο Vera Rubin χρησιμοποιώντας έναν κώδικα αναζήτησης που είχε αναπτύξει μαζί με τον συνάδελφό του στο CfA, Κέβιν Νέιπιερ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Θεσσαλονίκη: Πέθανε ξαφνικά οδηγός λεωφορείου των ΚΤΕΛ πάνω στο τιμόνι

Η αναζήτηση αποκάλυψε ένα μυστηριώδες αντικείμενο πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα. Παρά την τεράστια απόσταση του από τον Ήλιο το σώμα ήταν σχετικά φωτεινό γεγονός που υποδήλωνε ότι είναι μεγαλύτερο από το μέσο υπερποσειδώνιο αντικείμενο.

«Η πρώτη μου αντίδραση ήταν ενθουσιασμός και δυσπιστία. Τέτοια αντικείμενα είναι πολύ σπάνια οπότε άρχισα αμέσως να ελέγχω μήπως είχα κάνει εγώ ή ο κώδικας κάποιο λάθος» δήλωσε ο Χόλμαν σε ανακοίνωση. Οι έλεγχοι περιλάμβαναν μια διεξοδική αναζήτηση στον κατάλογο του Rubin. Και πρόκειται για έναν ιδιαίτερα εκτενή κατάλογο, παρόλο που το τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου είναι σχετικά καινούργιο.

Οι ανακαλύψεις

Το Αστεροσκοπείο Vera Rubin βρίσκεται στην κορυφή του όρους Σέρο Πατσόν, στη βόρεια Χιλή, σε υψόμετρο 2,682 μέτρων και διαθέτει κύριο κάτοπτρο διαμέτρου 8,4 μέτρων. Το τηλεσκόπιο κατέγραψε το πρώτο του φως τον Απρίλιο του 2025 και ξεκίνησε το κύριο πρόγραμμά του τη δεκαετή Έρευνα Κληρονομιάς του Χώρου και του Χρόνου (Legacy Survey of Space and Time — LSST), τον Ιούνιο του 2026.

Κατά τη διάρκεια του LSST το τηλεσκόπιο φωτογραφίζει ολόκληρο τον νότιο ουρανό κάθε λίγες ημέρες χρησιμοποιώντας μια κάμερα ανάλυσης 3,2 γιγαπίξελ, τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που έχει κατασκευαστεί ποτέ για την αστρονομία. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα βίντεο υψηλής ανάλυσης, σαν κινηματογραφική καταγραφή της εξέλιξης του ουρανού στον χρόνο, το οποίο μπορεί να αποκαλύψει πολλά για το Σύμπαν.

Για παράδειγμα οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι το τηλεσκόπιο θα συμβάλει στην κατανόηση της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης, των μυστηριωδών συστατικών που μαζί αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού αποθέματος μάζας και ενέργειας του Σύμπαντος. Οι παρατηρήσεις του θα αποτελέσουν επίσης μια λεπτομερή απογραφή του ηλιακού συστήματος βοηθώντας τους επιστήμονες να χαρτογραφήσουν τη διαστημική μας «γειτονιά» με πρωτοφανή ακρίβεια. Το Αστεροσκοπείο Rubin έχει ήδη ανακαλύψει περισσότερους από 11,000 νέους αστεροειδείς, ενώ αναμένεται να εντοπίσει πολλούς ακόμη.

Η απογραφή του LSST πιθανότατα θα περιλαμβάνει και αρκετούς νέους νάνους πλανήτες — ενδεχομένως και τον 2026 ED138. Το συγκεκριμένο αντικείμενο υπάρχει αναμφίβολα: ο Χόλμαν και ο συνάδελφός του Μάριο Γιούριτς, από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, ο οποίος είναι επικεφαλής επιστήμονας για το Ηλιακό Σύστημα στο πρόγραμμα Rubin, διαπίστωσαν ότι το τηλεσκόπιο είχε καταγράψει τον 2026 ED138 σε 30 διαφορετικές παρατηρήσεις, κατά τη διάρκεια 20 νυχτών, από τις 4 Μαρτίου έως τις 11 Ιουλίου του 2026.

Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε ότι τον 2026 ED138 είχε εντοπίσει και η Κάμερα Σκοτεινής Ενέργειας (Dark Energy Camera — DEC), ένα όργανο εγκατεστημένο στο τηλεσκόπιο Víctor M. Blanco των 4 μέτρων, στο Διαμερικανικό Αστεροσκοπείο Σέρο Τολόλο της Χιλής. Μάλιστα, οι παρατηρήσεις του αντικειμένου από την DEC χρονολογούνται ήδη από το 2016.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι η τροχιά του 2026 ED138 έχει κλίση περίπου 25 μοιρών σε σχέση με το επίπεδο του Ηλιακού Συστήματος. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι πιθανό να αλληλεπίδρασε βαρυτικά με τον Ποσειδώνα, ο οποίος διατάραξε την τροχιά του και την έγειρε σε αυτή τη γωνία.

Ο 2026 ED138 βρίσκεται σήμερα σε απόσταση περίπου 46 αστρονομικών μονάδων (AU) από τον Ήλιο. Μία αστρονομική μονάδα ισούται με την απόσταση Γης–Ήλιου, δηλαδή περίπου 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται πέρα από τη μέση απόσταση του Πλούτωνα από τον Ήλιο η οποία είναι περίπου 40 AU.

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να μάθουμε για το αντικείμενο. Για παράδειγμα, δεν θα γνωρίζουμε αν είναι πράγματι νάνος πλανήτης μέχρι οι αστρονόμοι να προσδιορίσουν με ακρίβεια το μέγεθός του. Για να γίνει αυτό, θα χρειαστούν παρατηρήσεις στο υπέρυθρο φως, δηλαδή στο εύρος μηκών κύματος για το οποίο είναι βελτιστοποιημένο το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb της NASA.

Επομένως αξίζει να παρακολουθούμε τις εξελίξεις: είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν περισσότερες ειδήσεις για τον 2026 ED138 ενώ το Rubin ενδέχεται να ανακαλύψει και άλλους παρόμοιους κόσμους τους επόμενους μήνες και τα επόμενα χρόνια. «Εάν επιβεβαιωθεί ότι είναι νάνος πλανήτης, ο ED138 θα ενταχθεί σε μια πολύ μικρή οικογένεια ουράνιων σωμάτων», δήλωσε ο Χόλμαν. «Το τηλεσκόπιο στο Rubin θα φωτογραφίζει ξανά και ξανά ολόκληρο τον νότιο ουρανό επί δέκα χρόνια. Έτσι, οποιοιδήποτε άλλοι τέτοιοι κόσμοι κρύβονται σε περιοχές που παραλείφθηκαν από παλαιότερες έρευνες θα είναι πλέον προσιτοί στην ανακάλυψη».

Naftemporiki.gr