Ο Γιώργος υπήρξε πάντα το πιο «ελληνικό» όνομα

Πίσω από κάθε όνομα κρύβεται μια ιστορία — και συχνά, η ιστορία ενός ονόματοςείναι και η ιστορία μιας ολόκληρης χώρας. Οι γονικές επιλογές δεν είναι ποτέ τυχαίες· αντανακλούν τις παραδόσεις, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, τις οικογενειακές ρίζες αλλά και τις κοινωνικές τάσεις κάθε εποχής.

Τα τελευταία στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), που καταγράφουν την πορεία των 20 πιο συνηθισμένων ανδρικών ονομάτων στην Ελλάδα από το 1940 έως το 2021, λειτουργούν σαν καθρέφτης της ελληνικής κοινωνίας. Μέσα από αυτά, βλέπουμε πώς εξελίχθηκε η κουλτούρα και οι αξίες της, χωρίς όμως να αποκοπεί ποτέ πλήρως από τις βαθιές της ρίζες.

Στην κορυφή αυτού του καταλόγου, σχεδόν ακλόνητο, βρίσκεται το όνομα Γεώργιος. Στη δεκαετία του 1940, περίπου το 10,6% των αγοριών βαπτίζονταν Γιώργηδες. Οκτώ δεκαετίες αργότερα, το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί στο 7,6%, ωστόσο το όνομα εξακολουθεί να κατέχει την πρώτη θέση. Ο Γιώργος υπήρξε πάντα το πιο «ελληνικό» όνομα, με θρησκευτικό βάθος λόγω του Αγίου Γεωργίου, αλλά και με κοινωνικό εκτόπισμα.

Σταθερές αξίες

Πίσω του ακολουθούν: ο Κωνσταντίνος, ο Ιωάννης, ο Δημήτριος και ο Νικόλαος. Μαζί με τον Γεώργιο σχηματίζουν μια αμετακίνητη πεντάδα που επιβίωσε από τον πόλεμο και τον εμφύλιο, πέρασε αλώβητη από τη μετανάστευση της δεκαετίας του ’60, συνέχισε ακάθεκτη στα χρόνια της Μεταπολίτευσης και εξακολουθεί να στέκει στην κορυφή ακόμη και σήμερα. Με αισθητά μικρότερη δημοφιλία, πάντως, απ’ όσο πριν 80 χρόνια. Το συνολικό ποσοστό ονοματοδοσίας των πέντε αυτών ονομάτων σύμφωνα με την απογραφή του 2021 ήταν 30,11%. Τρία στα δέκα Ελληνόπουλα έχουν αυτά τα πέντε ονόματα. Το αντίστοιχο ποσοστό το 1940 ήταν 40,12%! Δηλαδή τέσσερα στα δέκα αγόρια είχαν αυτά τα δημοφιλή ονόματα. Αξιοπρόσεκτη μείωση. Όπως και το ότι το Ιωάννης βρίσκεται στη δεύτερη θέση αντί του Κωνσταντίνου από τη δεκαετία του 1970.

Πέρα από την πρώτη πεντάδα, που δεν αμφισβητείται αριθμητικά, οι υπόλοιπες θέσεις της εικοσάδας έχουν παρουσιάσει ενδιαφέρουσες μεταβολές. Από τη δεκαετία του 1980 αρχίζει να κάνει αισθητή την παρουσία του ο Αλέξανδρος. Ένα όνομα με ισχυρή ιστορική και πολιτισμική φόρτιση, που παλιότερα ταυτίστηκε με τη βασιλική οικογένεια, όμως γνώρισε νέα άνθηση με την εξωστρέφεια της σύγχρονης Ελλάδας και την ανάγκη διατράνωσης της αρχαιοελληνικής μακεδονικής ταυτότητας. Η άνοδος του συγκεκριμένου ονόματος είναι πολύ σημαντική, από την 20η θέση του 1940 φιγουράρει στην 9η το 2021. Παράλληλα, ο Άγγελος και ο Μάριος ξεκινούν να σκαρφαλώνουν στη λίστα. Η άνοδος έγινε ειδικά μετά τη δεκαετία του 1990. Κάτι που δείχνει πως οι Έλληνες δεν περιορίζονται πια αποκλειστικά στους πατροπαράδοτους αγίους και βασιλιάδες, αλλά αναζητούν διαφορετικές επιλογές με άλλον συμβολισμό. Ο Άγγελος από την 37η θέση του 1940 βρίσκεται σήμερα στη δεκάδα, ενώ και ο Μάριος από την 48η θέση και την «περιφερειακή» προτίμηση (κυρίως σε νησιά των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων) βρίσκεται τώρα στην 13η θέση κι έχει σχεδόν πενταπλασιάσει το ποσοστό δημοφιλίας του.

Στη θέση του Παναγιώτη βλέπουμε μια σταθερότητα με ήπιες μεταβολές. Το ίδιο ισχύει για τον Χρήστο και τον Βασίλειο, που διατηρούν τις θέσεις τους χάρη στην ισχυρή παρουσία τους στη θρησκευτική και κοινωνική ζωή. Ακόμη και ο Αθανάσιος, αν και με μικρότερα ποσοστά, παραμένει ψηλά, σημάδι ότι οι Έλληνες δεν εγκαταλείπουν εύκολα τις βαθιές ρίζες της παράδοσης. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει επίσης ονόματα που σταδιακά υποχώρησαν. Ονόματα όπως ο Ηλίας, ο Γρηγόριος, ο Φώτιος ή ο Θωμάς εμφανίζονται λιγότερο συχνά στις νεότερες γενιές, αν και διατηρούν μια παρουσία. Σήμερα και τα τέσσερα αυτά ονόματα βρίσκονται εκτός της πρώτης 30άδας.

Η κατάταξη του 2021 είναι ενδεικτική: μετά τον Γεώργιο, οι πιο συχνοί άνδρες της χώρας ακούνε στο όνομα Κωνσταντίνος, Ιωάννης, Δημήτριος, Νικόλαος, Παναγιώτης, Χρήστος, Βασίλειος, Αλέξανδρος, Άγγελος και Αθανάσιος. Αν προσθέσει κανείς και τα υπόλοιπα ονόματα που συμπληρώνουν την εικοσάδα, βλέπει ότι η συντριπτική πλειονότητα παραμένει ίδια με εκείνη που θα συναντούσε σε ένα ελληνικό σχολείο της δεκαετίας του 1950, όπου βέβαια τα παιδιά μπορεί να ήταν και τα διπλάσια απ’ ό,τι σήμερα. Κι όμως, τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν και μια σταδιακή «εξισορρόπηση». Ενώ στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 το πρώτο όνομα κάλυπτε ποσοστά που ξεπερνούσαν το 10%, σήμερα το πιο δημοφιλές όνομα δεν ξεπερνά το 7,5%. Αυτό σημαίνει ότι οι επιλογές έχουν διευρυνθεί: οι γονείς συνεχίζουν να βαφτίζουν Γιώργο τον γιο τους, αλλά ταυτόχρονα εξετάζουν και άλλες λύσεις.

Στις παλιότερες εποχές, ο σεβασμός στον παππού ή στον Αγιο της εκκλησίας καθόριζε σχεδόν απόλυτα το όνομα του παιδιού. Σήμερα, με περισσότερη ελευθερία και λιγότερους κοινωνικούς περιορισμούς, οι γονείς αναζητούν και στοιχεία προσωπικής ταυτότητας. Ίσως στο μέλλον να δούμε περισσότερες αλλαγές. Ίσως οι σημερινοί μικροί Άγγελοι και Αλέξανδροι να αφήσουν πίσω τους τη μονοκρατορία των Γιώργηδων. Η έρευνα, ωστόσο, έδειξε ότι οι Έλληνες μπορεί να πειραματίζονται, αλλά στην πλειοψηφία τους μένουν πιστοί σε μια σταθερή παράδοση.

Τα 20 δημοφιλέστερα ελληνικά ανδρικά ονόματα: Από τον Γεώργιο μέχρι τον Ανδρέα