Αυτά είναι τα δικαιώματα των εργαζομένων που πολλοί δεν γνωρίζουν – Τι προβλέπει η εργατική νομοθεσία

Από το διάλειμμα και τις υπερωρίες μέχρι την κανονική άδεια, τα δώρα και την προστασία από την απόλυση – Όσα πρέπει να γνωρίζουν οι μισθωτοί για τα δικαιώματά τους στην εργασία

Πολλοί εργαζόμενοι γνωρίζουν ότι δικαιούνται μισθό, άδεια και δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα. Υπάρχουν, ωστόσο, αρκετές ακόμη προβλέψεις της εργατικής νομοθεσίας που συχνά περνούν απαρατήρητες, παρότι αφορούν άμεσα την καθημερινότητά τους στον χώρο εργασίας.

Το διάλειμμα μέσα στο ωράριο, η ημερήσια ανάπαυση, η προσαύξηση για υπερωριακή απασχόληση, η χορήγηση της ετήσιας άδειας και η δυνατότητα προσφυγής στην Επιθεώρηση Εργασίας είναι μερικά μόνο από τα δικαιώματα που προβλέπονται για τους μισθωτούς.

Τα βασικά δικαιώματα που πρέπει να γνωρίζει κάθε εργαζόμενος

1. Δικαιούται διάλειμμα όταν εργάζεται πάνω από τέσσερις ώρες

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ηράκλειο: Δύσκολες ώρες για ποδοσφαιριστή του Εργοτέλη – Το παιδί του αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα υγείας

Όταν η ημερήσια εργασία υπερβαίνει τις τέσσερις ώρες, ο εργοδότης οφείλει να χορηγεί διάλειμμα τουλάχιστον 15 και έως 30 λεπτών. Κατά τη διάρκειά του, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να απομακρυνθεί από τη θέση εργασίας του. Το διάλειμμα δεν μπορεί να τοποθετείται συνεχόμενα στην αρχή ή στο τέλος του ωραρίου.

2. Δικαιούται 11 ώρες ανάπαυσης μεταξύ δύο εργάσιμων ημερών

Η ημερήσια ανάπαυση δεν είναι θέμα επιλογής του εργοδότη. Η νομοθεσία προβλέπει τουλάχιστον 11 συνεχόμενες ώρες ανάπαυσης μέσα σε κάθε περίοδο 24 ωρών. Παράλληλα, προβλέπεται εβδομαδιαία συνεχής ανάπαυση τουλάχιστον 24 ωρών, στην οποία προστίθεται η ημερήσια ανάπαυση των 11 ωρών.

3. Οι υπερωρίες πρέπει να αμείβονται με προσαύξηση

Η επιπλέον εργασία δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη υποχρέωση χωρίς αντίστοιχη αμοιβή. Στο πενθήμερο, οι ώρες από την 41η έως την 45η εβδομαδιαία ώρα αποτελούν υπερεργασία και αμείβονται με προσαύξηση 20%. Η νόμιμη υπερωριακή απασχόληση αμείβεται με προσαύξηση 40%, ενώ για την παράνομη υπερωρία προβλέπεται προσαύξηση 120%.

Από το 2025, το γενικό ανώτατο όριο νόμιμης υπερωριακής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα έχει διαμορφωθεί σε τέσσερις ώρες ημερησίως και 150 ώρες ετησίως, με ειδική διαδικασία για υπέρβαση των ορίων.

4. Η ετήσια άδεια είναι δικαίωμα από την πρώτη ημέρα εργασίας

Ο εργαζόμενος δικαιούται κανονική άδεια με αποδοχές από την έναρξη της απασχόλησής του, χωρίς να χρειάζεται να συμπληρώσει πρώτα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στην επιχείρηση. Η άδεια υπολογίζεται αναλογικά με βάση τον χρόνο εργασίας και το σύστημα απασχόλησης.

Η βάση υπολογισμού είναι 20 εργάσιμες ημέρες για το πενθήμερο και 24 για το εξαήμερο, με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις ανάλογα με τα έτη υπηρεσίας. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι δικαιούνται επίδομα αδείας, το οποίο για όσους αμείβονται με μηνιαίο μισθό δεν μπορεί να υπερβαίνει τον μισό μισθό.

5. Δικαιούται δώρο Χριστουγέννων και Πάσχα

Τα επιδόματα εορτών αποτελούν νόμιμη υποχρέωση των εργοδοτών για τους εργαζομένους με σχέση εξαρτημένης εργασίας στον ιδιωτικό τομέα. Το δώρο Χριστουγέννων αντιστοιχεί σε έναν μηνιαίο μισθό για όσους αμείβονται με μισθό, ενώ το δώρο Πάσχα σε μισό μηνιαίο μισθό.

Όταν η εργασιακή σχέση δεν καλύπτει ολόκληρη την περίοδο υπολογισμού, καταβάλλεται το αντίστοιχο αναλογικό ποσό. Επομένως, ακόμη και εργαζόμενοι που αποχώρησαν ή προσλήφθηκαν μέσα στη χρονιά μπορεί να δικαιούνται μέρος των δώρων.

6. Ο μισθός πρέπει να καταβάλλεται και να συνοδεύεται από εκκαθαριστικό

Οι εργαζόμενοι δικαιούνται να λαμβάνουν τις αποδοχές τους μετά την παροχή της εργασίας, στον συμφωνημένο χρόνο καταβολής. Η πληρωμή στον ιδιωτικό τομέα πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού λογαριασμού, ενώ ο εργοδότης οφείλει να χορηγεί εκκαθαριστικό σημείωμα με αναλυτική αναφορά στις αποδοχές και τις κρατήσεις.

Ο εργαζόμενος έχει έτσι τη δυνατότητα να ελέγχει τι ακριβώς έχει πληρωθεί και ποιες κρατήσεις έχουν γίνει.

7. Υπάρχουν δικαιώματα και σε περίπτωση ασθένειας

Η ασθένεια αποτελεί δικαιολογημένο λόγο αποχής από την εργασία, εφόσον τηρηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες ενημέρωσης και προσκόμισης ιατρικής βεβαίωσης. Υπό τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας, ο εργαζόμενος διατηρεί αξίωση για αποδοχές για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα: έως 15 ημέρες κατά το πρώτο έτος εργασίας στον ίδιο εργοδότη και έως έναν μήνα για τα επόμενα έτη, με τους ειδικότερους κανόνες υπολογισμού και συμψηφισμού του επιδόματος ασθενείας.

8. Δεν μπορεί να αλλάζει μονομερώς κάθε βασικός όρος της εργασίας

Ο μισθός, το ωράριο και ο τόπος απασχόλησης αποτελούν ουσιώδεις όρους της εργασιακής σχέσης. Μια μονομερής αλλαγή από τον εργοδότη που επιδεινώνει ουσιαστικά τη θέση του εργαζομένου μπορεί, ανάλογα με τις περιστάσεις, να συνιστά βλαπτική μεταβολή.

Σε μια τέτοια περίπτωση, ο εργαζόμενος μπορεί να προσφύγει στην Επιθεώρηση Εργασίας και να ζητήσει την εξέταση της διαφοράς.

9. Υπάρχει προστασία από διακρίσεις και παρενόχληση

Η εργατική νομοθεσία προβλέπει προστασία από διακρίσεις και απαγορεύει τη βία και την παρενόχληση στον χώρο εργασίας. Οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να καταγγείλουν περιστατικά και να ζητήσουν την παρέμβαση των αρμόδιων αρχών.

Παράλληλα, προβλέπεται προστασία από δυσμενή μεταχείριση όταν ο εργαζόμενος ασκεί συγκεκριμένα νόμιμα δικαιώματά του, όπως δικαιώματα που συνδέονται με γονικές άδειες και ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας.

10. Η απόλυση έχει συγκεκριμένες νόμιμες προϋποθέσεις

Στις συμβάσεις αορίστου χρόνου, η καταγγελία της σύμβασης από τον εργοδότη πρέπει να τηρεί τις προβλεπόμενες διατυπώσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο έγγραφος τύπος και η καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης, όπου αυτή οφείλεται.

Παράλληλα, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η απόλυση απαγορεύεται ρητά, όπως όταν συνδέεται με προστατευόμενα χαρακτηριστικά ή με την άσκηση συγκεκριμένων νόμιμων δικαιωμάτων. Το δικαίωμα του εργοδότη να καταγγείλει μια σύμβαση δεν είναι ανεξέλεγκτο και υπόκειται στους περιορισμούς της νομοθεσίας.

Πού μπορούν να απευθυνθούν οι εργαζόμενοι όταν παραβιάζονται τα δικαιώματά τους

Όταν ένας εργαζόμενος θεωρεί ότι δεν τηρούνται οι όροι της εργασιακής του σχέσης, μπορεί να απευθυνθεί στην Επιθεώρηση Εργασίας. Η διαδικασία της εργατικής διαφοράς καλύπτει, μεταξύ άλλων, περιπτώσεις μη καταβολής δεδουλευμένων, υπερωριών, δώρων, αποδοχών άδειας, ζητήματα αποζημίωσης απόλυσης, αλλά και περιστατικά βίας ή παρενόχλησης.

Η καταγγελία μπορεί να γίνει και μέσω της γραμμής 1555, ενώ προβλέπονται διαδικασίες για την εξέταση των διαφορών μεταξύ εργαζομένου και εργοδότη.

Η γνώση των εργασιακών δικαιωμάτων είναι σημαντική, καθώς επιτρέπει στους εργαζομένους να αναγνωρίζουν πότε μια πρακτική στον χώρο εργασίας δεν συμβαδίζει με όσα προβλέπει η νομοθεσία. Σε κάθε περίπτωση, η εφαρμογή των δικαιωμάτων εξαρτάται από τη σύμβαση, τον κλάδο απασχόλησης και τις ειδικότερες περιστάσεις κάθε εργαζομένου.