Πάνω από το 1/3 του εισοδήματος πάει στη στέγαση

Ένα στα δέκα νοικοκυριά στην Ελλάδα πληρώνει με καθυστέρηση το ενοίκιο ή τη δόση του στεγαστικού του δανείου. Την ίδια στιγμή, πάνω από το ένα τρίτο του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθύνεται στη στέγαση, με τα ενοίκια να συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκρηκτικό μείγμα που μετατρέπει τη στεγαστική κρίση από πρόβλημα ακρίβειας σε πρόβλημα αδυναμίας πληρωμής.

Τα στοιχεία της νέας μελέτης «Η Στέγαση στην Ελλάδα: Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές» της διαΝΕΟσις σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ είναι αποκαλυπτικά. Το 2024 η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση νοικοκυριών με καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίων ή ενυπόθηκων δανείων, με ποσοστό 10,4%, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ περιορίζεται μόλις στο 1,8%. Το σχετικό γράφημα της μελέτης δείχνει καθαρά ότι η χώρα μας απέχει σημαντικά από όλες τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες. Μετά την Ελλάδα ακολουθούν, σε μεγάλη απόσταση, η Ρουμανία με 5,8%, η Πολωνία με 5,7%, η Κροατία με 5,6%, η Βουλγαρία με 5,4% και η Λιθουανία με 5,1%, ενώ στον αντίποδα χώρες όπως η Ισπανία κινούνται μόλις στο 0,6%, αποτυπώνοντας το εύρος της απόκλισης.

Μάλιστα το 2024, σχεδόν τέσσερις στους δέκα πολίτες (42,8%) ζούσαν σε νοικοκυριά με οφειλές όχι μόνο σε ενοίκια ή στεγαστικά δάνεια, αλλά και σε λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και δόσεις αγορών. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος περιορίζεται στο 9,2%, δείχνοντας ότι το πρόβλημα της στέγασης δεν είναι μεμονωμένο, αλλά εντάσσεται σε ένα γενικευμένο οικονομικό στρες των νοικοκυριών.

Η εικόνα αυτή εξηγείται από το βάρος που σηκώνουν οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί. Σύμφωνα με τη μελέτη, το 2024 τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, δηλαδή για ενοίκια, στεγαστικά δάνεια, φόρους και ενεργειακό κόστος που συνδέεται με την κατοικία, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η υψηλή αυτή επιβάρυνση περιορίζει δραστικά το διαθέσιμο εισόδημα για άλλες βασικές ανάγκες και αυξάνει την οικονομική ευαλωτότητα των νοικοκυριών.

Στις αστικές περιοχές, 29,1% των νοικοκυριών δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση. Στην ύπαιθρο το ποσοστό είναι επίσης υψηλό (27,7%). Αυτό δείχνει ότι η κρίση δεν είναι μόνο αστική, αλλά έχει πλέον πανελλαδικό χαρακτήρα.

Η πίεση είναι ακόμη εντονότερη στους ενοικιαστές. Έξι στους δέκα δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγη, ξεπερνώντας το λεγόμενο όριο υπέρμετρης επιβάρυνσης. Η μελέτη επισημαίνει ότι η ενοικίαση, από μεταβατικό στάδιο προς την ιδιοκατοίκηση, έχει μετατραπεί σε μόνιμη κατάσταση υψηλού κόστους, με τις αυξήσεις των ενοικίων να απορροφώνται άμεσα από τα εισοδήματα, χωρίς περιθώρια προσαρμογής για τα νοικοκυριά.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα μονογονεϊκά νοικοκυριά, τα οποία συγκαταλέγονται στις πιο ευάλωτες ομάδες. Σχεδόν δύο στα τρία μονογονεϊκά νοικοκυριά βρίσκονται σε καθεστώς υπέρμετρης στεγαστικής επιβάρυνσης, καθώς συνδυάζουν χαμηλότερα εισοδήματα με αυξημένες στεγαστικές ανάγκες. Η μελέτη τονίζει ότι σε αυτές τις περιπτώσεις η στεγαστική πίεση δεν έχει μόνο οικονομικές αλλά και κοινωνικές διαστάσεις, επηρεάζοντας άμεσα την ποιότητα ζωής και τις προοπτικές των παιδιών.

Το σύνολο των παραπάνω ευρημάτων εξηγεί γιατί η Ελλάδα εμφανίζει τη μεγαλύτερη απόκλιση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τις καθυστερήσεις πληρωμών ενοικίων και στεγαστικών δανείων. Όταν τόσο μεγάλο μέρος του εισοδήματος κατευθύνεται σταθερά στη στέγαση και μεγάλα τμήματα του πληθυσμού βρίσκονται ήδη στα όρια αντοχής, η καθυστέρηση πληρωμών παύει να είναι εξαίρεση και μετατρέπεται σε δομικό πρόβλημα στεγαστικής επισφάλειας.

Σε ό,τι αφορά τις παρεμβάσεις στα ενοίκια, η μελέτη είναι σαφής και αποφεύγει τις εύκολες λύσεις. Δεν προτείνει οριζόντιο πλαφόν στο ύψος των ενοικίων, επισημαίνοντας ότι τέτοια μέτρα ενέχουν τον κίνδυνο περαιτέρω συρρίκνωσης της προσφοράς κατοικιών. Αντίθετα, μιλά για στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως έλεγχο των αυξήσεων ενοικίων σε περιοχές με αποδεδειγμένη στεγαστική πίεση, σύνδεση της ρύθμισης με την ανάπτυξη κοινωνικής και προσιτής στέγης και μέτρα που στηρίζουν άμεσα τους ενοικιαστές που βρίσκονται στο επίκεντρο της κρίσης.

Πηγή – επεξεργασία: Eurostat (Statistics on Income and Living Conditions), διαΝΕΟσις – ΙΟΒΕ, Μελέτη «Η Στέγαση στην Ελλάδα: Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές», Ιανουάριος 2026.

#ΕΝΟΙΚΙΟ