«Είστε σίγουρη ότι είμαι εγώ που σας μιλώ;!» Η Ειρήνη Βασιλάκη στο Cretaone 102,3 για την θύελλα των τεχνολογικών εξελίξεων

Από το hacking και τις απάτες στα κρυπτονομίσματα μέχρι τα deepfakes και τα ανθρωποειδή ρομπότ, το πεδίο του ποινικού δικαίου της πληροφορικής εξελίσσεται ραγδαία

Η δικηγόρος και Υφηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Göttingen, Ειρήνη Βασιλάκη, μιλά για τις νέες απειλές, τα όρια της νομοθεσίας και το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνη, στην εκπομπή «Live με την Αντιγόνη» στον ραδιοφωνικό σταθμό Cretaone 102,3, και στη δημοσιογράφο Αντιγόνη Ανδρεάκη.

Ένα «εξωτικό» αλλά κρίσιμο πεδίο του δικαίου

“Το ποινικό δίκαιο της πληροφορικής αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο ταχέως εξελισσόμενους τομείς της νομικής επιστήμης. Παρότι στο παρελθόν θεωρούνταν ένα «εξωτικό» αντικείμενο, πλέον βρίσκεται στο επίκεντρο των σύγχρονων προκλήσεων που δημιουργεί η ψηφιακή εποχή.”

Όπως εξηγεί η δικηγόρος και υφηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Göttingen, Ειρήνη Βασιλάκη, το πεδίο αυτό καλύπτει ένα ευρύ φάσμα εγκλημάτων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Πένθος στο Λασίθι για τον θάνατο του αγαπητού Σπυρίδωνα Γεω. Φωτάκη

«Ναι, ήταν πάντοτε ένα πολύ εξωτικό αντικείμενο. Είναι αυτό που ίσως στην Ελλάδα θα μπορούσαμε να το πούμε χαριτολογώντας ότι έχει σχέση με το hacking, με τις παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων, με τις απάτες στα κρυπτονομίσματα», σημειώνει.

Στις υποθέσεις που απασχολούν σήμερα τις αρχές περιλαμβάνονται ακόμη και ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα, όπως η παιδική πορνογραφία ή οι διαδικτυακές απάτες, αλλά και νέα φαινόμενα που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Deepfakes: το επόμενο μεγάλο πρόβλημα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ραγδαία εξάπλωση των λεγόμενων deepfakes — ψηφιακών βίντεο ή εικόνων που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη και παρουσιάζουν ανθρώπους να λένε ή να κάνουν πράγματα που ποτέ δεν συνέβησαν.

«Τα λεγόμενα deepfakes, δηλαδή την κατασκευή ψεύτικων βίντεο ή αρχείων που δείχνουν πρόσωπα να λένε ή να κάνουν πράγματα που δεν έχουν κάνει ποτέ στη πραγματικότητα. Είναι μερικά μόνο από τα αντικείμενα», τονίζει.

Το φαινόμενο, όπως επισημαίνει, επηρεάζει ήδη τη δημόσια ζωή, την πολιτική αλλά και την καθημερινότητα των πολιτών.

«Το γεγονός ότι κάποιος μπορεί να πάρει μια φωτογραφία σου, που εσύ είσαι σε ένα συνέδριο με το σακάκι σου, και να σε βγάλει τελείως και να βάλει και κάποιον άλλο δίπλα σου και να είναι τελείως αληθοφανές αυτό το οποίο παρουσιάζει, έχει αρχίσει να γίνεται το επόμενο μεγάλο, είναι ήδη το μεγάλο ζήτημα».

Η ίδια προειδοποιεί ότι το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στους νέους, όπου συχνά συνδέεται με φαινόμενα διαδικτυακού εκφοβισμού.

«Κάτι που κυκλοφορεί πολύ μεταξύ νεολαίας, που παίρνουν φωτογραφίες παιδιών και τα δίνουν και μετά τα δείχνουν στους άλλους συμμαθητές τους. Ξέρετε το νεανικό bullying που χρησιμοποιεί όμως τα νέα μέσα».

Όταν δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε ούτε το βίντεο

Η εξέλιξη της τεχνολογίας δημιουργεί πλέον και ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αμφισβήτηση της ίδιας της πραγματικότητας.

Η Ειρήνη Βασιλάκη περιγράφει ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε επιστημονική φαντασία.

«Σκεφτείτε να έχουμε ένα βίντεο ή να έχετε εσείς μια video conference με 5-6 συναδέλφους σας. Δεν θα μπορείτε να είστε σίγουρος ότι αυτός που βλέπετε στο βίντεο είναι ο συνάδελφός σας, όπως σας είπα τώρα, και τώρα δεν μπορείτε να ξέρετε αν εγώ είμαι εγώ που μιλάω».

Το ποινικό δίκαιο πάντα έρχεται μετά τον κίνδυνο

Παρά τις εξελίξεις, η νομοθεσία συχνά ακολουθεί την τεχνολογία με καθυστέρηση. Όπως εξηγεί η ίδια, αυτό είναι σχεδόν αναπόφευκτο.

«Ξέρετε, είναι πολύ φυσιολογικό. Πάντοτε ο κίνδυνος έρχεται πρώτα και μετά φυσικά ακολουθεί το ποινικό δίκαιο».

Η ίδια επισημαίνει ότι το ποινικό δίκαιο πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ.

«Το ποινικό δίκαιο είναι αυτό που λένε το τελευταίο εργαλείο. Είναι το βαρύ εργαλείο».

Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τη νομικό, η υπερβολική ποινικοποίηση ενέχει κινδύνους για τη δημοκρατία.

«Είναι δηλαδή δείγμα απολυταρχικών καθεστώτων όταν χρησιμοποιούμε υπερβολικά το ποινικό δίκαιο, ακόμα και όταν αυτό αφορά σε ζητήματα τεχνολογικών εξελίξεων. Είναι τέτοιες οι ταχύτητες που πλέον ψηφίζουμε ένα νόμο και συχνά ον ξεπερνάει η ίδια η πραγματικότητα».

«Δεν με φοβίζει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά τα ρομπότ»

Παρά τη μεγάλη συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, η ίδια δηλώνει ότι η μεγαλύτερη ανησυχία της αφορά κάτι άλλο: «Τα ρομπότ. Δεν με φοβίζει η τεχνητή νοημοσύνη».

Ο φόβος της σχετίζεται με την πιθανότητα τα ανθρωποειδή ρομπότ να αποκτήσουν κάποτε πραγματική αυτονομία. «Ένα ρομπότ που θα ανεξαρτητοποιηθεί… εκεί δεν ξέρουμε τι μπορεί να κάνει».

«Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι τόσο ανεξαρτητοποιημένη», επισημαίνεται, εξηγώντας ότι τα συστήματα αυτά λειτουργούν μέσα στα όρια των διαδικασιών και των δεδομένων που έχουν ήδη προγραμματιστεί. «Θα δώσει αποτέλεσμα σε κάτι που κάπως, σε γενικές γραμμές, το έχεις προπρογραμματίσει».

Ωστόσο, το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο όταν τίθεται το ενδεχόμενο μιας πλήρους αυτονομίας. «Ένα ρομπότ που θα ανεξαρτητοποιηθεί, αυτό εννοώ με τη σκέψη, εκεί δεν ξέρουμε τι μπορεί να κάνει», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Όπως επισημαίνει, η ανθρώπινη σκέψη συνδέεται άμεσα με το συναίσθημα, κάτι που δεν ισχύει για τις μηχανές.

«Η σκέψη δεν έχει σχέση με το συναίσθημα και εμείς λειτουργούμε και με συναίσθημα», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν αποφάσεις όχι μόνο με λογική, αλλά και με συναισθηματικά κριτήρια.

Το μήνυμα για τις νέες γυναίκες

Με αφορμή και την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, η ίδια υπογραμμίζει ότι η προσωπική προσπάθεια είναι καθοριστική, αλλά εξίσου σημαντική είναι και η στήριξη από το οικογενειακό περιβάλλον.

«Υπήρχε μια οικογένεια από πίσω η οποία μου έλεγε: μη σε νοιάζει, εμείς είμαστε εδώ».

Και προσθέτει: «Όταν υπάρχει μια οικογένεια που σου λέει “μη σε νοιάζει, είμαστε εμείς εδώ”, ξέρεις το μεγάλο πράγμα που είναι. Μετά θα δεις και προχωράς».