Γιαλιτάκης στο Συνέδριο της ΚΕΔΕ: «Η Αυτοδιοίκηση δεν ζητά διαχείριση της αδυναμίας της. Διεκδικεί πραγματική αυτονομία»

Αναλυτικά η ομιλία του στο Συνέδριο της ΚΕΔΕ

Την ανάγκη να αποκτήσει η ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση ουσιαστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων, με επαρκή χρηματοδότηση, προσωπικό και ξεκάθαρες αρμοδιότητες, υπογράμμισε ο Νίκος Γιαλιτάκης, κατά την ομιλία του στο Συνέδριο της ΚΕΔΕ. Στην παρέμβασή του αναφέρθηκε στις θεσμικές και οικονομικές αδυναμίες που εξακολουθούν να περιορίζουν τη λειτουργία των δήμων, στις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, αλλά και στις προκλήσεις που συνοδεύουν τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. 

Ακολουθεί η ομιλία του: 

Κυρίες και κύριοι, Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Το χωριό της Κρήτης που μοιάζει να έχει σταματήσει ο χρόνος – Πέτρινα σπίτια, στενά σοκάκια και μια ιστορία αιώνων

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα κρίσιμο θεσμικό και οικονομικό σταυροδρόμι.

Οι δήμοι καλούνται να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες κοινωνικές ανάγκες, την ακρίβεια, την κλιματική κρίση, την πολιτική προστασία, την υποβάθμιση των υποδομών και τις απαιτήσεις για καλύτερες υπηρεσίες προς τους πολίτες. Την ίδια στιγμή, όμως, εξακολουθούν να λειτουργούν με σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, περιορισμένους οικονομικούς πόρους, γραφειοκρατικά εμπόδια και εξάρτηση από την κεντρική διοίκηση.

Δεν μπορεί να υπάρχει μεταφορά ευθυνών χωρίς μεταφορά πόρων, εξουσιών και πραγματικής δυνατότητας λήψης αποφάσεων.

Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα της ελληνικής Αυτοδιοίκησης. Και δεν πρόκειται απλώς για μια πολιτική διαφωνία. Πρόκειται για ένα ζήτημα δημοκρατίας, συνταγματικής τάξης και ευρωπαϊκής θεσμικής συνέπειας.

Το άρθρο 102 του Συντάγματος κατοχυρώνει τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και προβλέπει ότι η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων συνεπάγεται τη μεταφορά των αντίστοιχων πόρων. Η Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει, θέτει αντίστοιχες αρχές για την ουσιαστική άσκηση των τοπικών αρμοδιοτήτων, την οικονομική αυτονομία και τα όρια της κρατικής εποπτείας.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: πόσο απέχει η καθημερινή λειτουργία των δήμων μας από αυτές τις αρχές;

Η απάντηση αποτυπώνεται με σαφήνεια στην έκθεση του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία εγκρίθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2025, μαζί με τη Σύσταση 539 (2025).

Η έκθεση αναγνωρίζει θετικές εξελίξεις, όπως την επέκταση της εφαρμογής της Χάρτας στις περιφέρειες, την πρόοδο στον εκσυγχρονισμό του

συστήματος τοπικής διακυβέρνησης και τη βελτίωση του διαλόγου μεταξύ κεντρικής διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. Δεν παραγνωρίζει, όμως, τις σοβαρές εκκρεμότητες.

Πρώτον, διαπιστώνει ότι η Ελλάδα παραμένει ένα συγκεντρωτικό κράτος, στο οποίο η τοπική πρωτοβουλία συχνά εξαρτάται από εγκρίσεις και γνωμοδοτήσεις της κεντρικής διοίκησης.

Δεύτερον, επισημαίνει ότι οι δήμοι δεν διαθέτουν γενική εξουσία θέσπισης δεσμευτικών τοπικών κανονισμών, παρά μόνο όπου τους εξουσιοδοτεί ειδική νομοθεσία. Αυτό περιορίζει ουσιαστικά τη δυνατότητά τους να σχεδιάζουν και να εφαρμόζουν πολιτικές προσαρμοσμένες στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Τρίτον, καταγράφει την ασάφεια στην κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων, περιφερειών και κρατικών υπηρεσιών, ιδίως σε κρίσιμους τομείς όπως η πολιτική προστασία, η πολεοδομία και η δόμηση.

Τέταρτον, αναδεικνύει την υποστελέχωση, την αναντιστοιχία μεταξύ οικονομικών πόρων και υποχρεώσεων, καθώς και την εξαιρετικά περιορισμένη δημοσιονομική αυτονομία των δήμων, οι οποίοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από κρατικές επιχορηγήσεις και μεταβιβάσεις.

Η έκθεση θέτει ακόμη ένα σοβαρό ζήτημα: το ισχύον πλαίσιο ποινικής ευθύνης των δημάρχων, όταν η εφαρμογή του και οι ενδεχόμενες αναστολές άσκησης καθηκόντων μπορούν να επηρεάσουν δυσανάλογα την εκπλήρωση της δημοκρατικής εντολής τους.

Και δεν μένει μόνο στη διάγνωση. Ζητά σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, επαρκές και εξειδικευμένο προσωπικό, πόρους ανάλογους με τις υποχρεώσεις, ενίσχυση των τοπικών φορολογικών δυνατοτήτων, αναθεώρηση του σχετικού πλαισίου ποινικής ευθύνης και περαιτέρω κατοχύρωση των δικαιωμάτων συμμετοχής των πολιτών.

Αυτές οι διαπιστώσεις δεν επιτρέπεται να μείνουν στα συρτάρια. Πρέπει να αποτελέσουν τον οδικό χάρτη των διεκδικήσεών μας.

Κυρίες και κύριοι,

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οφείλουμε να αξιολογήσουμε και τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η συγκέντρωση και συστηματοποίηση χιλιάδων διάσπαρτων διατάξεων σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική

προσπάθεια. Η σαφέστερη καταγραφή των αρμοδιοτήτων, η απλούστευση διαδικασιών και η βελτίωση της οικονομικής διαχείρισης μπορούν να βοηθήσουν τη λειτουργία των δήμων.

Όμως, η κωδικοποίηση της νομοθεσίας δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αποκέντρωση. Και η απλούστευση των διαδικασιών δεν ισοδυναμεί με θεσμική αυτονομία.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν έχουμε πλέον ένα πιο οργανωμένο νομοθετικό πλαίσιο. Είναι αν ο Κώδικας αντιμετωπίζει τις αιτίες των προβλημάτων που περιγράφουμε: αν εξασφαλίζει σαφείς αρμοδιότητες, επαρκείς πόρους, μεγαλύτερη κανονιστική ελευθερία και ουσιαστική δημοσιονομική αυτοτέλεια.

Η απάντηση πρέπει να δοθεί μέσα από την εφαρμογή και τα πραγματικά αποτελέσματα. Δεν αρκεί να περιγράφουμε καλύτερα τις αρμοδιότητες, εάν αυτές εξακολουθούν να ασκούνται με ανεπαρκή χρηματοδότηση. Δεν αρκεί να απλοποιούμε την οικονομική διαχείριση, εάν οι δήμοι δεν διαθέτουν τα έσοδα που απαιτούνται για να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.

Γι’ αυτό διεκδικούμε έναν Κώδικα που δεν θα περιορίζεται στην αναδιοργάνωση των υφιστάμενων κανόνων, αλλά θα αποτελέσει πραγματικό εργαλείο αποκέντρωσης και ενίσχυσης της τοπικής δημοκρατίας.

Απαιτούμε, λοιπόν, συγκεκριμένες δεσμεύσεις:

· Απόδοση των θεσμοθετημένων πόρων και σύνδεση της χρηματοδότησης με το πραγματικό κόστος των αρμοδιοτήτων.

· Σταθερό πρόγραμμα στελέχωσης των δήμων με μόνιμο και εξειδικευμένο προσωπικό.

· Ξεκάθαρη κατανομή αρμοδιοτήτων, με τέλος στις επικαλύψεις και στις μεταφορές ευθυνών χωρίς αντίστοιχους πόρους.

· Ενίσχυση της δημοσιονομικής και κανονιστικής αυτονομίας των δήμων, με ουσιαστικό λόγο στη διαμόρφωση των πολιτικών που επηρεάζουν τις τοπικές κοινωνίες.

· Συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των συστάσεων του Συμβουλίου της Ευρώπης και θεσμοθετημένο διάλογο της Πολιτείας με την ΚΕΔΕ.

Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,

Δεν ζητάμε να εξαιρεθούμε από τους κανόνες δημοσιονομικής ευθύνης, διαφάνειας και λογοδοσίας. Ζητάμε να μπορούμε να ασκούμε τις

αρμοδιότητές μας με τα μέσα που απαιτούνται και με τον σεβασμό που αναλογεί σε έναν αυτοτελή δημοκρατικό θεσμό.

Δεν μπορεί η Αυτοδιοίκηση να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή κάθε κρίσης και στην τελευταία θέση όταν κατανέμονται οι πόροι και οι εξουσίες.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να επιδιώκει την ευρωπαϊκή σύγκλιση και ταυτόχρονα να διατηρεί μια Αυτοδιοίκηση περιορισμένη σε ρόλο διαχειριστή αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.

Από το Συνέδριο της ΚΕΔΕ πρέπει να φύγουμε με ενιαία φωνή, σαφείς διεκδικήσεις και συγκεκριμένο σχέδιο δράσης.

Για δήμους που δεν θα παρακαλούν για τα αυτονόητα, αλλά θα διαθέτουν τους πόρους και τις αρμοδιότητες που δικαιούνται.

Για μια Αυτοδιοίκηση με πραγματική αυτονομία, ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση και ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη της χώρας.

Γιατί η ισχυρή Αυτοδιοίκηση δεν αποτελεί απειλή για το κράτος. Αποτελεί προϋπόθεση ενός πιο αποτελεσματικού, δημοκρατικού και αποκεντρωμένου κράτους.

Σας ευχαριστώ.