Γιατί νιώθουμε την ανάγκη να ελέγχουμε αν κλείσαμε την πόρτα ή αν σβήσαμε το μάτι της κουζίνας;

Έχουμε κλείσει την πόρτα, έχουμε σβήσει το μάτι της κουζίνας και έχουμε βγάλει το σίδερο από την πρίζα. Κι όμως, λίγα λεπτά αργότερα αναρωτιόμαστε αν τα κάναμε πραγματικά. Γιατί δυσκολευόμαστε να εμπιστευτούμε τη μνήμη μας;

Βγαίνουμε από το σπίτι, απομακρυνόμαστε μερικά μέτρα και ξαφνικά μια σκέψη εμφανίζεται στο μυαλό μας: «Κλείδωσα την πόρτα;». Αρχίζουμε να αναπαράγουμε στο μυαλό μας τις τελευταίες κινήσεις μας, προσπαθώντας να θυμηθούμε αν γυρίσαμε το κλειδί. Μπορεί μάλιστα να θυμόμαστε ότι το κάναμε, αλλά και πάλι να μην είμαστε απόλυτα σίγουροι.

Το ίδιο συμβαίνει με το μάτι της κουζίνας, τα φώτα, τα ηλεκτρικά σκεύη ή ακόμη και το αυτοκίνητο. Επιστρέφουμε για έναν δεύτερο έλεγχο, νιώθουμε προσωρινά ανακούφιση και συνεχίζουμε τη μέρα μας. Γιατί, όμως, ο εγκέφαλός μας μάς κάνει να αμφιβάλλουμε για κάτι που μόλις κάναμε;

Όταν ο εγκέφαλος λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο

Πολλές από τις καθημερινές μας ενέργειες πραγματοποιούνται σχεδόν αυτόματα. Έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ να κλειδώνουμε την πόρτα ή να σβήνουμε τα φώτα, ώστε δεν δίνουμε πάντα συνειδητή προσοχή σε κάθε κίνηση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Αρκαλοχώρι: Το Κέντρο Υγείας αντέχει, αλλά τα ασθενοφόρα δοκιμάζονται – «Ανάσα» ο νέος τομέας ΕΚΑΒ 

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην αποθηκεύουμε πάντοτε μια ξεκάθαρη και έντονη ανάμνηση της συγκεκριμένης πράξης. Έτσι, λίγο αργότερα, μπορεί να δυσκολευόμαστε να ανακαλέσουμε με βεβαιότητα αν πράγματι κλειδώσαμε ή αν απλώς θεωρούμε ότι το κάναμε επειδή αποτελεί μέρος της καθημερινής μας ρουτίνας.

Παράλληλα, ο εγκέφαλος προσπαθεί διαρκώς να εντοπίζει πιθανούς κινδύνους. Όταν μια ενέργεια συνδέεται με πιθανές συνέπειες, όπως το να μείνει μια πόρτα ξεκλείδωτη ή μια ηλεκτρική συσκευή αναμμένη, η αμφιβολία μπορεί να γίνει εντονότερη.

Ο ρόλος του άγχους και ο φαύλος κύκλος του ελέγχου

Το άγχος μπορεί να ενισχύσει σημαντικά αυτή τη συμπεριφορά. Όταν φοβόμαστε ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά, αισθανόμαστε την ανάγκη να βεβαιωθούμε ότι όλα είναι εντάξει. Ο επαναλαμβανόμενος έλεγχος προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, καθώς μειώνει την αβεβαιότητα.

Ωστόσο, αυτή η ανακούφιση δεν διαρκεί πάντα. Μετά από λίγο, η αμφιβολία μπορεί να επιστρέψει, οδηγώντας μας σε έναν ακόμη έλεγχο. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος στον οποίο η ανάγκη για επιβεβαίωση ενισχύεται αντί να μειώνεται.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επαναλαμβανόμενη ανάγκη ελέγχου μπορεί να σχετίζεται με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD). Σε αυτή την κατάσταση, οι επίμονες σκέψεις και οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές μπορεί να καταλαμβάνουν σημαντικό χρόνο και να δυσκολεύουν την καθημερινότητα. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που ελέγχει δύο φορές την πόρτα έχει OCD.

Τελικά, πολλές φορές δεν είναι ότι ξεχνάμε τι κάναμε, αλλά ότι δυσκολευόμαστε να εμπιστευτούμε τη μνήμη μας. Και όσο περισσότερο προσπαθούμε να αποκτήσουμε απόλυτη βεβαιότητα, τόσο πιο δύσκολο μπορεί να γίνεται να αρκεστούμε σε αυτή που ήδη έχουμε.