Γιατί οι παλιοί Κρητικοί μετρούσαν τον χρόνο με τις αγροτικές δουλειές και όχι με τους μήνες;

Πριν από τα ημερολόγια στο κινητό και τις οργανωμένες άδειες, η ζωή στην Κρήτη ακολουθούσε άλλον ρυθμό – Ο τρύγος, το λιομάζωμα, ο θερισμός και οι εποχές έλεγαν στους ανθρώπους «τι ώρα είναι» μέσα στον χρόνο

Σήμερα ο χρόνος οργανώνεται με ημερομηνίες.

Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος.

Για τις παλιότερες αγροτικές κοινωνίες της Κρήτης όμως το ημερολόγιο είχε πολύ διαφορετική μορφή.

Οι άνθρωποι δεν σκέφτονταν πάντα «τον επόμενο μήνα».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΔΕΔΔΗΕ: Διακοπές ρεύματος σήμερα Κυριακή 18 Οκτωβρίου στην Κρήτη

Σκέφτονταν «μετά τον τρύγο», «πριν τις ελιές», «όταν τελειώσει ο θερισμός», «μόλις ανοίξουν τα καζάνια».

Η καθημερινότητα ήταν τόσο στενά συνδεδεμένη με τη γη, ώστε οι αγροτικές εργασίες λειτουργούσαν σαν φυσικά σημεία αναφοράς μέσα στη χρονιά.

Ο χρόνος ακολουθούσε τη γη

Η αγροτική παραγωγή δεν μπορούσε να προσαρμοστεί στο ανθρώπινο πρόγραμμα.

Ο άνθρωπος έπρεπε να προσαρμοστεί σε αυτή.

Τα σταφύλια δεν περίμεναν επειδή κάποιος είχε άλλη δουλειά.

Οι ελιές δεν μπορούσαν να μαζευτούν όποτε βόλευε.

Το σιτάρι έπρεπε να θεριστεί όταν είχε φτάσει στην κατάλληλη στιγμή.

Έτσι, η ίδια η φύση καθόριζε το ημερολόγιο.

«Μετά τον τρύγο»

Ο τρύγος ήταν μία από τις πιο έντονες περιόδους της χρονιάς.

Ολόκληρες οικογένειες συμμετείχαν στη συγκομιδή των σταφυλιών και στη συνέχεια στην παραγωγή μούστου, κρασιού και άλλων προϊόντων.

Για τον λόγο αυτό μπορούσε εύκολα να χρησιμοποιηθεί ως χρονικό σημείο αναφοράς.

Ένα γεγονός μπορούσε να περιγραφεί ως κάτι που συνέβη «λίγο πριν τον τρύγο» ή «μόλις τελειώσαμε με τα σταφύλια».

Για τους ανθρώπους της εποχής αυτή η περιγραφή ήταν απολύτως συγκεκριμένη.

Οι ελιές έφερναν έναν ολόκληρο χειμώνα δουλειάς

Το ίδιο συνέβαινε με το λιομάζωμα.

Η συγκομιδή της ελιάς ήταν από τις σημαντικότερες εργασίες για πολλά κρητικά νοικοκυριά.

Όταν άρχιζαν οι ελιές, μεγάλο μέρος της καθημερινότητας άλλαζε.

Οικογένειες μετακινούνταν στα χωράφια από νωρίς, οργανώνονταν εργάτες και ακολουθούσε η μεταφορά του καρπού στο ελαιοτριβείο.

Η φράση «στις ελιές» μπορούσε να περιγράψει ολόκληρη περίοδο του χρόνου χωρίς να χρειάζεται να αναφερθεί κάποιος σε συγκεκριμένη ημερομηνία.

Θέρος, τρύγος και οι μεγάλες δουλειές

Ο θερισμός αποτελούσε επίσης καθοριστικό σημείο στο αγροτικό ημερολόγιο.

Η ένταση αυτών των εργασιών αποτυπώθηκε άλλωστε και στη γνωστή λαϊκή φράση «θέρος, τρύγος, πόλεμος», που περιγράφει περιόδους όπου όλοι έπρεπε να κινητοποιηθούν και η καθυστέρηση μπορούσε να κοστίσει.

Οι μεγάλες αγροτικές εργασίες δεν ήταν απλώς δουλειές.

Χώριζαν ουσιαστικά τη χρονιά σε κεφάλαια.

Τα καζανέματα σήμαιναν ότι η χρονιά είχε προχωρήσει

Στην Κρήτη υπήρχε και ακόμη ένα χαρακτηριστικό χρονικό ορόσημο: τα καζανέματα.

Η περίοδος της απόσταξης της τσικουδιάς ακολουθούσε τον τρύγο και αποτελούσε παράλληλα μεγάλη κοινωνική στιγμή.

Η αγροτική δουλειά μετατρεπόταν σε γιορτή.

Φαγητό, παρέες και μουσική συνόδευαν τη διαδικασία και η φράση «όταν ανοίξουν τα καζάνια» μπορούσε από μόνη της να τοποθετήσει ένα γεγονός μέσα στη χρονιά.

Και οι γιορτές λειτουργούσαν σαν ημερολόγιο

Η μέτρηση του χρόνου δεν βασιζόταν μόνο στην παραγωγή.

Οι μεγάλες θρησκευτικές γιορτές λειτουργούσαν επίσης ως σημεία αναφοράς.

«Της Παναγίας», «του Αϊ-Γιώργη», «μετά τα Χριστούγεννα» ή «πριν το Πάσχα» ήταν εκφράσεις που χρησιμοποιούνταν εύκολα στην καθημερινή ζωή.

Σε μια κοινωνία όπου η γεωργία και η θρησκευτική παράδοση βρίσκονταν στο κέντρο της κοινότητας, οι εποχές, οι δουλειές και οι γιορτές δημιουργούσαν ένα κοινό ημερολόγιο που καταλάβαιναν όλοι.

Γιατί αυτό λειτουργούσε τόσο καλά;

Επειδή οι ζωές των ανθρώπων ήταν πολύ περισσότερο συγχρονισμένες.

Σήμερα ένας άνθρωπος μπορεί να εργάζεται σε γραφείο, ένας άλλος σε ξενοδοχείο και ένας τρίτος από το σπίτι.

Στο παλιό χωριό όμως μεγάλο μέρος της κοινότητας μπορούσε να ασχολείται με παρόμοιες εργασίες την ίδια περίοδο.

Όταν έφτανε η εποχή της ελιάς, το γνώριζαν όλοι.

Όταν ξεκινούσε ο τρύγος, το χωριό άλλαζε ρυθμό.

Το ίδιο το τοπίο γινόταν ημερολόγιο.

Ένας διαφορετικός τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τον χρόνο

Για τις προηγούμενες γενιές ο χρόνος δεν ήταν μόνο αριθμοί πάνω σε ένα χαρτί.

Ήταν μυρωδιές, καιρός, καρποί και δουλειές.

Ήταν το πρώτο σταφύλι που ωρίμαζε.

Η πρώτη ελιά που έπεφτε στο δίχτυ.

Το καζάνι που άναβε.

Και ίσως γι’ αυτό όταν οι παλιότεροι έλεγαν «τότε που τρυγούσαμε» δεν χρειάζονταν ημερομηνία.

Ήξεραν ακριβώς πότε εννοούσαν.