Αύγουστος στην Κρήτη: Οι «επικίνδυνες» μέρες που φοβούνταν οι παλιοί – Τι πίστευαν ότι μπορούσε να συμβεί

Παράξενα σημάδια στον ουρανό, ξαφνικές αλλαγές του καιρού και ημέρες που απαιτούσαν μεγαλύτερη προσοχή – Στην παλιά Κρήτη ο Αύγουστος συνοδευόταν από δοξασίες που σήμερα μοιάζουν παράξενες, αλλά αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσπαθούσαν να εξηγήσουν έναν απρόβλεπτο κόσμο

Ο Αύγουστος σήμερα είναι ο μήνας της ανεμελιάς.

Θάλασσα, διακοπές, πανηγύρια και μεγάλες καλοκαιρινές βραδιές.

Στην παραδοσιακή αγροτική κοινωνία όμως ο ίδιος μήνας μπορούσε να προκαλεί και ανησυχία.

Η παραγωγή βρισκόταν σε κρίσιμη φάση, η ζέστη ήταν έντονη και μια ξαφνική αλλαγή του καιρού μπορούσε να καταστρέψει μέσα σε λίγη ώρα κόπους μηνών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κρήτη: Ποιες περιοχές θα μείνουν χωρίς ρεύμα σήμερα Παρασκευή 14 Αυγούστου

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύχθηκαν προλήψεις και λαϊκές δοξασίες για ορισμένες ημέρες που θεωρούνταν περισσότερο «επικίνδυνες» από άλλες.

Όταν δεν υπήρχε δελτίο καιρού

Για να καταλάβουμε αυτές τις πεποιθήσεις πρέπει πρώτα να ξεχάσουμε για λίγο τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Δεν υπήρχε πρόγνωση καιρού στο κινητό.

Δεν υπήρχαν προειδοποιήσεις για καταιγίδες αρκετές ημέρες νωρίτερα.

Ένας αγρότης μπορούσε να βασιστεί κυρίως σε όσα έβλεπε γύρω του.

Τα σύννεφα.

Τον άνεμο.

Τη συμπεριφορά των ζώων.

Την υγρασία.

Την εμφάνιση ή την απουσία συγκεκριμένων φυσικών φαινομένων.

Και όταν συνέβαινε κάτι που δεν μπορούσε να εξηγηθεί, η λαϊκή παράδοση έδινε τη δική της απάντηση.

Οι ημέρες του Αυγούστου γίνονταν «προφητεία»

Σε διάφορα μέρη του ελληνικού χώρου αναπτύχθηκαν παραδόσεις σύμφωνα με τις οποίες συγκεκριμένες ημέρες του Αυγούστου μπορούσαν να δώσουν ενδείξεις για τον καιρό των επόμενων μηνών.

Οι γνωστές λαϊκές πρακτικές πρόγνωσης βασίζονταν στην παρατήρηση του ουρανού, του ανέμου και άλλων φυσικών ενδείξεων.

Οι τοπικές εκδοχές όμως διέφεραν σημαντικά.

Αυτό είναι κρίσιμο: δεν υπήρχε ένα ενιαίο σύστημα που ακολουθούσαν όλοι οι Κρητικοί.

Κάθε τόπος μπορούσε να έχει τις δικές του παραδόσεις.

Γιατί όμως τις φοβούνταν;

Γιατί πίσω από την πρόληψη υπήρχε μια πραγματική αγωνία.

Φανταστείτε μια οικογένεια που περίμενε μήνες για να ωριμάσει η παραγωγή της.

Ένα ξαφνικό ακραίο φαινόμενο μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή ζημιά.

Χωρίς σύγχρονη ασφάλιση παραγωγής, χωρίς άμεση κρατική βοήθεια και χωρίς τις σημερινές δυνατότητες αποθήκευσης, μια καταστροφή μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρο τον επόμενο χρόνο.

Ο φόβος απέναντι στις «επικίνδυνες ημέρες» ήταν επομένως και φόβος απέναντι στην αβεβαιότητα της φύσης.

Οι ιστορίες μεγάλωναν από γενιά σε γενιά

Αν μια δυνατή καταιγίδα συνέπιπτε κάποτε με μια συγκεκριμένη ημέρα, το γεγονός μπορούσε να μείνει στη συλλογική μνήμη ενός χωριού.

«Εκείνη τη μέρα είχε γίνει…»

Η ιστορία περνούσε στα παιδιά.

Τα παιδιά τη μετέφεραν στα δικά τους παιδιά.

Και έπειτα από αρκετές γενιές, ένα πραγματικό περιστατικό μπορούσε να έχει μετατραπεί σε παράδοση σύμφωνα με την οποία η συγκεκριμένη περίοδος ήταν «κακή» ή απαιτούσε ιδιαίτερη προσοχή.

Έτσι λειτουργεί άλλωστε μεγάλο μέρος της προφορικής λαογραφίας.

Ο φόβος για το άγνωστο

Οι δοξασίες δεν περιορίζονταν πάντα στον καιρό.

Η νύχτα, τα απομονωμένα σημεία, οι παράξενες φωνές ζώων ή ασυνήθιστα φυσικά φαινόμενα μπορούσαν να ερμηνεύονται με τρόπους που σήμερα θα χαρακτηρίζαμε προληπτικούς.

Σε μια εποχή χωρίς ηλεκτροφωτισμό, όμως, η νύχτα στην ύπαιθρο ήταν πραγματικά σκοτεινή.

Και όταν κάποιος δεν μπορούσε να εξηγήσει έναν ήχο ή μια εικόνα, η φαντασία συμπλήρωνε εύκολα όσα έλειπαν.

Από την πρόληψη στη λαογραφία

Σήμερα οι «επικίνδυνες» ημέρες δεν έχουν φυσικά επιστημονική βάση ως ημερομηνίες που από μόνες τους προκαλούν κακοτυχία ή φυσικά φαινόμενα.

Αυτό όμως δεν κάνει τις σχετικές παραδόσεις λιγότερο ενδιαφέρουσες.

Το αντίθετο.

Μας αποκαλύπτουν πώς ένας άνθρωπος πριν από εκατό ή διακόσια χρόνια προσπαθούσε να οργανώσει έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα.

Όταν δεν μπορούσε να γνωρίζει τι θα συμβεί αύριο, δημιουργούσε κανόνες.

Παρατηρούσε.

Θυμόταν.

Και προειδοποιούσε την επόμενη γενιά.

Ο Αύγουστος των παλιών είχε και μια άλλη πλευρά

Πίσω λοιπόν από τον μήνα των πανηγυριών υπήρχε ένας διαφορετικός Αύγουστος.

Ένας Αύγουστος γεμάτος δουλειά, αγωνία για την παραγωγή και σεβασμό απέναντι στις δυνάμεις της φύσης.

Οι παλιές δοξασίες μπορεί σήμερα να μας φαίνονται παράξενες.

Όμως για τις κοινωνίες που τις δημιούργησαν λειτουργούσαν σαν ένας τρόπος να εξηγήσουν το ανεξήγητο και, κυρίως, να αισθανθούν ότι μπορούσαν να προετοιμαστούν γι’ αυτό.

Και ίσως γι’ αυτό κάποιες από αυτές τις ιστορίες εξακολουθούν να ακούγονται στα κρητικά χωριά.

Όχι επειδή όλοι εξακολουθούν να τις πιστεύουν.

Αλλά επειδή αποτελούν ένα μικρό κομμάτι της μνήμης της παλιάς Κρήτης.