Γιατί τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένους ανθρώπους

Ο ρόλος της οσμής και ο παράγοντας μπίρα 

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να περάσουν ολόκληρη νύχτα έξω χωρίς να τους πλησιάσουν σχεδόν καθόλου τα κουνούπια, ενώ άλλοι μέσα σε ελάχιστο χρόνο καταλήγουν να έχουν δεχτεί αλλεπάλληλα τσιμπήματα. Το κλασικό καλοκαιρινό ερώτημα επανέρχεται συνεχώς: τι είναι αυτό που κάνει τα κουνούπια να «στοχεύουν» πιο έντονα συγκεκριμένα άτομα;

Η επιστημονική εξήγηση δεν έχει να κάνει με τύχη ή σύμπτωση. Τα κουνούπια ανιχνεύουν διάφορα χαρακτηριστικά που εκπέμπει το ανθρώπινο σώμα, όπως τις οσμές, τη θερμότητα, την υγρασία του δέρματος και κυρίως το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε.

Ερευνητές που ασχολούνται με την ιατρική εντομολογία επισημαίνουν ότι πράγματι κάποια άτομα είναι πιο ελκυστικά για αυτά τα έντομα. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η «προτίμηση» δεν είναι σταθερή· μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τον τρόπο ζωής, τη διατροφή, τη φυσική κατάσταση ή άλλους παράγοντες που επηρεάζουν το σώμα κάθε ανθρώπου.

Τα θηλυκά κουνούπια πίσω από τα τσιμπήματα

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ειδικές προσφορές από 6 εταιρείες αυτοκινήτου – Τα οφέλη των αγοραστών

Τα θηλυκά κουνούπια είναι εκείνα που ευθύνονται για τα τσιμπήματα. Ο λόγος δεν είναι απλή επιβίωση ή ενέργεια, αλλά η ανάγκη τους για αίμα, το οποίο χρησιμοποιούν στη διαδικασία της αναπαραγωγής.

Για να εντοπίσουν έναν πιθανό «στόχο», διαθέτουν ιδιαίτερα εξελιγμένους αισθητήρες που τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν διάφορα βιολογικά ίχνη στο περιβάλλον και να κατευθύνονται προς τον άνθρωπο.

Ένα από τα βασικότερα στοιχεία που τις καθοδηγεί είναι το διοξείδιο του άνθρακα. Έχει διαπιστωθεί από την επιστημονική έρευνα ότι μπορούν να το αντιληφθούν από μεγάλη απόσταση. Όσο μεγαλύτερη είναι η ποσότητα CO₂ που εκπνέει ένα άτομο, τόσο πιο εύκολα γίνεται αντιληπτό.

Καθώς πλησιάζουν περισσότερο, ενεργοποιούνται και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την τελική επιλογή, όπως η οσμή του σώματος, η θερμοκρασία του δέρματος και η υγρασία που εκπέμπει ο οργανισμός.

Μύθος ότι επηρεάζει η ομάδα αίματος

Μία από τις πιο γνωστές ιδέες είναι ότι τα κουνούπια δείχνουν προτίμηση σε συγκεκριμένες ομάδες αίματος, όμως οι επιστήμονες δεν την υποστηρίζουν ξεκάθαρα.

Τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι σήμερα δεν επαρκούν για να αποδείξουν ότι η ομάδα αίματος καθορίζει πόσο συχνά κάποιος θα δεχτεί τσιμπήματα. Οι περισσότερες έρευνες είναι περιορισμένες και βασίζονται σε σχετικά μικρά δείγματα.

Παρόμοια αβεβαιότητα υπάρχει και για άλλες απόψεις που κυκλοφορούν, όπως ότι παίζει ρόλο το χρώμα των ματιών, των μαλλιών ή του δέρματος.

Αντίθετα, το στοιχείο στο οποίο οι επιστήμονες δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα είναι η οσμή που εκπέμπει το ανθρώπινο σώμα.

Οι οσμές τα «τραβούν»

Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του «υπογραφή» οσμών, ένα πολύπλοκο χημικό προφίλ που προκύπτει από το δέρμα, τον ιδρώτα, το σμήγμα και τα μικρόβια που ζουν πάνω στο σώμα. Όλα αυτά μαζί σχηματίζουν ένα μείγμα πτητικών οργανικών ενώσεων.

Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει εκατοντάδες διαφορετικές τέτοιες ουσίες, οι οποίες συμβάλλουν στη χαρακτηριστική μυρωδιά του κάθε ατόμου. Ορισμένες από αυτές φαίνεται ότι λειτουργούν ως ελκυστικά «σήματα» για τα κουνούπια.

Σε πρόσφατες έρευνες με το είδος Aedes aegypti, που μεταδίδει ασθένειες όπως ο δάγκειος και ο κίτρινος πυρετός, καταγράφηκαν συγκεκριμένες χημικές ενώσεις που επηρεάζουν την αντίδραση των εντόμων και την επιλογή τους.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ουσία 1-octen-3-ol, γνωστή και ως «αλκοόλη των μανιταριών». Παράγεται μέσα από διεργασίες που σχετίζονται με το δέρμα και το σμήγμα και ακόμη και μικρές αλλαγές στα επίπεδά της φαίνεται ότι μπορούν να αυξήσουν την ελκυστικότητα ενός ανθρώπου.

Παράλληλα, έχει παρατηρηθεί ότι έγκυες γυναίκες στο δεύτερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης ανήκουν σε ομάδες που προσελκύουν περισσότερα κουνούπια, πιθανόν λόγω αλλαγών στην αναπνοή, τη θερμοκρασία του σώματος και τη συνολική χημική του ισορροπία.

Πώς η μπίρα μας κάνει πιο… ελκυστικούς στα κουνούπια

Η κατανάλωση μπίρας είναι ένας ακόμη παράγοντας που έχει απασχολήσει τους ερευνητές σχετικά με το πόσο ελκυστικός μπορεί να γίνει κάποιος για τα κουνούπια.

Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα που έχουν πιει μπίρα ενδέχεται να προσελκύουν περισσότερα τσιμπήματα. Αυτό δεν φαίνεται να οφείλεται σε μία μόνο αιτία, αλλά σε συνδυασμό αλλαγών στον οργανισμό, όπως μικρές μεταβολές στη θερμοκρασία του σώματος, στην ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκπνέεται και στη χημεία της επιδερμίδας.

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Μπουρκίνα Φάσο, τα κουνούπια του γένους Anopheles —γνωστά για τη μετάδοση της ελονοσίας— έδειξαν μεγαλύτερη προτίμηση σε άτομα που είχαν καταναλώσει μπίρα σε σύγκριση με όσους είχαν πιει νερό.

Αντίστοιχα ευρήματα καταγράφηκαν και σε μελέτη στην Ολλανδία με τη συμμετοχή πολλών εθελοντών, όπου όσοι είχαν πιει μπίρα τις προηγούμενες ώρες φάνηκαν πιο «ελκυστικοί» στα κουνούπια.

Με απλά λόγια, παρότι η μπίρα είναι μια κοινή κοινωνική συνήθεια, φαίνεται πως υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί να κάνει τον ανθρώπινο οργανισμό πιο εύκολα ανιχνεύσιμο από τα κουνούπια.

Η κλιματική αλλαγή

Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο δρουν τα κουνούπια γίνεται όλο και πιο σημαντική, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής.

Καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται και οι χειμώνες γίνονται πιο ήπιοι σε περιοχές όπου παλαιότερα τα κουνούπια δεν επιβίωναν εύκολα, ορισμένα είδη καταφέρνουν να επεκτείνουν τη γεωγραφική τους παρουσία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το κουνούπι τίγρης, το οποίο σχετίζεται με τη μετάδοση ασθενειών όπως ο ιός chikungunya. Η εμφάνισή του σε νέες περιοχές της Ευρώπης έχει προκαλέσει ανησυχία, καθώς αυξάνει τον πληθυσμό ανθρώπων που ενδέχεται να εκτεθούν σε παθογόνους οργανισμούς οι οποίοι μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν κυρίως «τροπικοί».

Η εξάπλωση αυτών των ειδών δείχνει ότι το θέμα δεν περιορίζεται πλέον στην απλή ενόχληση από τα τσιμπήματα, αλλά αποκτά και σαφή διάσταση δημόσιας υγείας.

Αδύνατο να γίνεις «αόρατος» για τα κουνούπια

Δεν υπάρχει τρόπος να γίνει κανείς εντελώς «αόρατος» για τα κουνούπια, όμως υπάρχουν μέτρα που μπορούν να μειώσουν σημαντικά τα τσιμπήματα.

Η χρήση φαρδιών ρούχων που καλύπτουν χέρια και πόδια βοηθά ιδιαίτερα, ειδικά τις ώρες που τα κουνούπια είναι πιο δραστήρια. Εξίσου χρήσιμες είναι οι κουνουπιέρες, τα εντομοαπωθητικά προϊόντα και η απομάκρυνση στάσιμων νερών από τον χώρο γύρω από το σπίτι.

Οι ειδικοί αναφέρουν επίσης ότι μπορεί να έχει σημασία και ο τρόπος ζωής, προτείνοντας ελαφριά γεύματα και περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ σε περιοχές με έντονη παρουσία κουνουπιών, καθώς παράγοντες όπως η διατροφή και η θερμοκρασία του σώματος ενδέχεται να επηρεάζουν την ελκυστικότητα.

Συνολικά, η επιστημονική εικόνα δείχνει ότι τα κουνούπια δεν επιλέγουν τυχαία, αλλά αντιδρούν σε συγκεκριμένα σήματα που εκπέμπει το ανθρώπινο σώμα και τα οποία η έρευνα αρχίζει σταδιακά να κατανοεί καλύτερα.

Και τελικά, η αίσθηση ότι κάποιος «τραβάει» όλα τα τσιμπήματα μπορεί να μην είναι απλώς εντύπωση.