Γιατί ξεχνάμε τι θέλαμε να κάνουμε μόλις μπούμε σε άλλο δωμάτιο; – Η εξήγηση του εγκεφάλου

Το παράξενο φαινόμενο είναι τόσο συνηθισμένο, ώστε οι επιστήμονες το έχουν μελετήσει και του έχουν δώσει ακόμη και όνομα

Σου έχει συμβεί πιθανότατα πολλές φορές. Σκέφτεσαι ότι πρέπει να πάρεις κάτι από ένα άλλο δωμάτιο, σηκώνεσαι, περπατάς μέχρι εκεί και μόλις περάσεις την πόρτα… σταματάς.

«Τι ήρθα να κάνω εδώ;»

Για μερικά δευτερόλεπτα προσπαθείς να θυμηθείς τον λόγο που σε έκανε να σηκωθείς και αρκετές φορές χρειάζεται να επιστρέψεις στο σημείο όπου βρισκόσουν για να σου έρθει ξανά στο μυαλό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Έφυγε από τη ζωή η Χριστίνα Σταματάκη σε ηλικία 76 ετών

Μπορεί να μοιάζει με μια απλή στιγμή αφηρημάδας, ωστόσο οι επιστήμονες έχουν εξετάσει το φαινόμενο, το οποίο συχνά περιγράφεται ως «doorway effect», δηλαδή «φαινόμενο της πόρτας».

Τι είναι το «doorway effect»

Η βασική ιδέα είναι ότι ο εγκέφαλός μας δεν αποθηκεύει απαραίτητα όσα συμβαίνουν ως μία συνεχόμενη ακολουθία.

Αντίθετα, οργανώνει την καθημερινή εμπειρία σε μικρότερα «επεισόδια» ή γεγονότα.

Η μετάβαση από έναν χώρο σε έναν άλλο μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα νοητικό όριο: ένα γεγονός τελειώνει και ένα καινούργιο ξεκινά.

Όταν λοιπόν περνάμε από μια πόρτα, ο εγκέφαλος μπορεί να αρχίσει να επεξεργάζεται το νέο περιβάλλον, αφήνοντας λιγότερο άμεσα διαθέσιμη την πληροφορία που είχαμε στο μυαλό μας λίγα δευτερόλεπτα νωρίτερα.

Και κάπως έτσι εμφανίζεται το γνώριμο:

«Γιατί μπήκα σε αυτό το δωμάτιο;»

Η πόρτα λειτουργεί σαν νοητικό «σύνορο»

Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται τόσο στην ίδια την πόρτα, όσο στην αλλαγή του περιβάλλοντος.

Όταν βρισκόμαστε στο σαλόνι, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται συγκεκριμένα ερεθίσματα: τα αντικείμενα γύρω μας, τη θέση μας στον χώρο και αυτό που κάνουμε εκείνη τη στιγμή.

Περνώντας στην κουζίνα, το πλαίσιο αλλάζει.

Νέα αντικείμενα, διαφορετική εικόνα και διαφορετικός στόχος μπορεί να διεκδικήσουν αμέσως την προσοχή μας.

Ο εγκέφαλος πρέπει να ενημερώσει τη νοητική «εικόνα» της κατάστασης και αυτή η αλλαγή μπορεί, σε ορισμένες συνθήκες, να δυσκολέψει την άμεση ανάκληση μιας προηγούμενης σκέψης.

Γιατί μερικές φορές θυμόμαστε μόλις γυρίσουμε πίσω

Ακόμη πιο παράξενο είναι αυτό που συμβαίνει στη συνέχεια.

Δεν θυμάσαι τι ήθελες, επιστρέφεις στο προηγούμενο δωμάτιο και ξαφνικά η σκέψη επανέρχεται.

Αυτό μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο που η μνήμη συνδέεται με το περιβάλλον στο οποίο δημιουργήθηκε.

Το σημείο όπου βρισκόσουν, αυτό που κοιτούσες ή αυτό που έκανες όταν αποφάσισες να πας στο άλλο δωμάτιο μπορούν να λειτουργήσουν ως «υπενθυμίσεις».

Επιστρέφοντας στο ίδιο περιβάλλον, ο εγκέφαλος συναντά ξανά αυτά τα στοιχεία και η χαμένη σκέψη μπορεί να γίνει ευκολότερα προσβάσιμη.

Δεν συμβαίνει κάθε φορά

Το «doorway effect» δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που περνάμε μια πόρτα ο εγκέφαλος διαγράφει αυτό που σκεφτόμασταν.

Στην πραγματικότητα, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι το φαινόμενο είναι πιο σύνθετο.

Ορισμένες μελέτες έχουν παρατηρήσει επίδραση των αλλαγών χώρου στη μνήμη, ενώ άλλες δεν κατάφεραν να αναπαράγουν το ίδιο αποτέλεσμα σε όλες τις συνθήκες.

Φαίνεται ότι σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζει και το πόσο φορτωμένη είναι ήδη η μνήμη εργασίας μας.

Αν σκεφτόμαστε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, βιαζόμαστε ή αποσπάται εύκολα η προσοχή μας, μια αλλαγή περιβάλλοντος μπορεί να κάνει ακόμη πιο εύκολο να χάσουμε προσωρινά τον αρχικό μας στόχο.

Τι ρόλο παίζει η μνήμη εργασίας

Η μνήμη εργασίας είναι ουσιαστικά ο προσωρινός «χώρος» στον οποίο κρατάμε πληροφορίες που χρειαζόμαστε εκείνη τη στιγμή.

Για παράδειγμα:

• «Πρέπει να πάρω τα κλειδιά από το δωμάτιο»
• «Να βάλω νερό στο ποτήρι»
• «Να πάρω τον φορτιστή πριν φύγω»

Αυτές οι μικρές πληροφορίες δεν χρειάζεται να αποθηκευτούν απαραίτητα ως μακροχρόνιες αναμνήσεις.

Πρέπει απλώς να παραμείνουν ενεργές για λίγα δευτερόλεπτα.

Αν όμως στο ενδιάμεσο εμφανιστεί ένα νέο ερέθισμα – ένα μήνυμα στο κινητό, μια συζήτηση, ένας διαφορετικός χώρος ή μια άλλη σκέψη – ο αρχικός στόχος μπορεί προσωρινά να χαθεί.

Το άγχος και η κούραση μπορούν να το κάνουν συχνότερο

Δεν χρειάζεται πάντως να υπάρχει κάποια πόρτα για να ξεχάσουμε τι θέλαμε να κάνουμε.

Όταν η προσοχή μας είναι μοιρασμένη ανάμεσα σε πολλές υποχρεώσεις, ο εγκέφαλος καλείται συνεχώς να αλλάζει από τη μία πληροφορία στην άλλη.

Η κούραση, η έλλειψη συγκέντρωσης και το έντονο στρες μπορούν να κάνουν τέτοιες καθημερινές στιγμές αφηρημάδας πιο πιθανές.

Σκέψου μια ημέρα κατά την οποία ταυτόχρονα απαντάς σε μηνύματα, σκέφτεσαι τη δουλειά, ετοιμάζεσαι να φύγεις και προσπαθείς να θυμηθείς τι πρέπει να πάρεις μαζί σου.

Ένα μικρό νέο ερέθισμα αρκεί πολλές φορές για να «σπάσει» τη σκέψη.

Υπάρχει τρόπος να το αποφύγουμε;

Ένα απλό τέχνασμα είναι να κρατήσουμε ενεργό στο μυαλό μας αυτό που πρόκειται να κάνουμε.

Αν, για παράδειγμα, σηκωνόμαστε για να πάρουμε τα κλειδιά, μπορούμε να επαναλάβουμε νοητά «κλειδιά» μέχρι να φτάσουμε στο άλλο δωμάτιο.

Σε άλλες περιπτώσεις βοηθά να μειώσουμε τις ταυτόχρονες εργασίες και τις συνεχείς εναλλαγές προσοχής.

Και αν τελικά φτάσουμε στο δωμάτιο και δεν θυμόμαστε τίποτα;

Η κλασική λύση ίσως παραμένει η καλύτερη: λίγα βήματα προς τα πίσω.

Το προηγούμενο περιβάλλον μπορεί να μας δώσει ακριβώς το στοιχείο που χρειάζεται ο εγκέφαλος για να επαναφέρει τη χαμένη σκέψη.

Τελικά, δεν είναι τόσο παράξενο όσο φαίνεται

Το να ξεχάσουμε στιγμιαία γιατί μπήκαμε σε ένα δωμάτιο δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει πρόβλημα με τη μνήμη μας.

Μπορεί απλώς να αποτελεί αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει όσα συμβαίνουν γύρω μας, διαχειρίζεται την προσοχή και χωρίζει τη συνεχή καθημερινή εμπειρία σε διαφορετικά γεγονότα.

Έτσι, την επόμενη φορά που θα σταθείς στη μέση της κουζίνας αναρωτώμενος «τι ήρθα να κάνω εδώ;», μπορεί να μην έχεις ξεχάσει εντελώς. Ίσως ο εγκέφαλός σου απλώς πέρασε στο επόμενο «κεφάλαιο» λίγο πιο γρήγορα από εσένα.