Γιατί ξυπνάμε λίγο πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι; – Δεν είναι πάντα σύμπτωση

Σου έχει συμβεί να ανοίξεις τα μάτια λίγα λεπτά πριν ακουστεί το ξυπνητήρι; Το εσωτερικό ρολόι του οργανισμού μπορεί να προετοιμάζει το σώμα για την ώρα που έχουμε συνηθίσει να ξυπνάμε

Είναι από εκείνες τις μικρές στιγμές της καθημερινότητας που μοιάζουν σχεδόν ανεξήγητες.

Έχεις βάλει το ξυπνητήρι για τις 07:00, ανοίγεις τα μάτια, κοιτάζεις την ώρα και βλέπεις 06:57.

Ή 06:59.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Εργατικό ατύχημα στο Ηράκλειο: Πτώση 48χρονου από σκαλωσιά – Σε καλή κατάσταση στο Βενιζέλειο

Και μερικά δευτερόλεπτα αργότερα το ξυπνητήρι χτυπά.

Μπορεί να φαίνεται σαν απλή σύμπτωση, όμως ο οργανισμός διαθέτει ένα πολύπλοκο εσωτερικό σύστημα που ρυθμίζει τον ύπνο και την εγρήγορση.

Το «εσωτερικό ρολόι» του οργανισμού

Ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί με κιρκάδιους ρυθμούς, δηλαδή βιολογικούς κύκλους που επαναλαμβάνονται περίπου κάθε 24 ώρες.

Οι ρυθμοί αυτοί επηρεάζουν πολλές λειτουργίες του σώματος, μεταξύ των οποίων:

• τον ύπνο και την αφύπνιση,
• τη θερμοκρασία του σώματος,
• την παραγωγή ορμονών,
• τον μεταβολισμό,
• την εγρήγορση κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Στον εγκέφαλο υπάρχει ένα κεντρικό βιολογικό ρολόι που συγχρονίζεται κυρίως με το φως και το σκοτάδι.

Αυτό βοηθά τον οργανισμό να «γνωρίζει» περίπου πότε πρέπει να αισθανθεί υπνηλία και πότε πρέπει να προετοιμαστεί για να ξυπνήσει.

Ο οργανισμός αρχίζει να προετοιμάζεται πριν ξυπνήσουμε

Το ξύπνημα δεν είναι πάντα μια απότομη διαδικασία που ξεκινά τη στιγμή που ανοίγουμε τα μάτια.

Πριν από τη φυσιολογική ώρα αφύπνισης, στον οργανισμό συμβαίνουν σταδιακές αλλαγές.

Η παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που συνδέεται με την προετοιμασία για ύπνο, μειώνεται καθώς πλησιάζει το πρωί.

Παράλληλα, ο οργανισμός αρχίζει να αυξάνει μηχανισμούς που σχετίζονται με την εγρήγορση.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η κορτιζόλη, μια ορμόνη που ακολουθεί καθημερινό ρυθμό και συμμετέχει στη φυσιολογική προετοιμασία του σώματος για την ημέρα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το σώμα μπορεί να έχει ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία αφύπνισης πριν ακουστεί το ξυπνητήρι.

Τι συμβαίνει όταν ξυπνάμε κάθε μέρα την ίδια ώρα

Η σταθερή καθημερινή ρουτίνα παίζει σημαντικό ρόλο.

Αν κάποιος κοιμάται και ξυπνά περίπου την ίδια ώρα για μεγάλο χρονικό διάστημα, το βιολογικό του ρολόι μπορεί να προσαρμοστεί σε αυτό το πρόγραμμα.

Ο οργανισμός αρχίζει να «περιμένει» την ώρα της αφύπνισης.

Έτσι, αν για παράδειγμα σηκώνεσαι κάθε εργάσιμη ημέρα στις 07:00, οι βιολογικές διαδικασίες που σε προετοιμάζουν για να ξυπνήσεις μπορεί να αρχίσουν λίγο νωρίτερα.

Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό μπορεί να οδηγήσει σε φυσική αφύπνιση λίγα λεπτά πριν από το ξυπνητήρι.

Μπορούμε πραγματικά να «προγραμματίσουμε» τον εαυτό μας να ξυπνήσει;

Το φαινόμενο της αυτόματης αφύπνισης έχει απασχολήσει και την επιστημονική έρευνα.

Μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να ξυπνήσουν κοντά σε μια ώρα που είχαν αποφασίσει από πριν, ακόμη και χωρίς εξωτερικό ξυπνητήρι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο απόλυτα ακριβές «ρολόι» μέσα στον εγκέφαλο.

Δείχνει όμως ότι ο οργανισμός μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να συνδυάζει τον κιρκάδιο ρυθμό, τις συνήθειες ύπνου και την προσδοκία της ώρας αφύπνισης.

Γιατί δεν συμβαίνει κάθε μέρα

Το να ξυπνάμε πριν από το ξυπνητήρι δεν είναι κάτι που θα συμβεί απαραίτητα κάθε πρωί.

Ο ύπνος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.

Μια πολύ κουραστική ημέρα, η έλλειψη ύπνου, το στρες, το αλκοόλ, η καφεΐνη, η έκθεση σε έντονο φως το βράδυ ή ένα διαφορετικό πρόγραμμα μπορούν να αλλάξουν τη φυσιολογική ώρα αφύπνισης.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν κοιμόμαστε πολύ αργότερα από ό,τι συνήθως.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ανάγκη του οργανισμού για ύπνο μπορεί να είναι ισχυρότερη από τη συνηθισμένη μας ρουτίνα.

Το πρωινό φως παίζει σημαντικό ρόλο

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που συγχρονίζουν το εσωτερικό μας ρολόι είναι το φως.

Όταν το πρωί αυξάνεται η έκθεση στο φυσικό φως, ο εγκέφαλος λαμβάνει το μήνυμα ότι ξεκινά η ημέρα.

Αντίστοιχα, το σκοτάδι το βράδυ βοηθά τον οργανισμό να προετοιμαστεί για ύπνο.

Γι’ αυτό και η καθημερινή έκθεση σε έντονο τεχνητό φως ή οθόνες αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει το βιολογικό μας ρολόι και να καθυστερήσει την ώρα που νυστάζουμε.

Το ξυπνητήρι μπορεί να μας πετύχει ήδη σχεδόν ξύπνιους

Υπάρχει και μια ακόμη απλούστερη εξήγηση.

Ο ύπνος δεν έχει την ίδια ένταση ολόκληρη τη νύχτα.

Περνάμε από διαφορετικά στάδια ύπνου σε κύκλους.

Προς το πρωί αυξάνεται συνήθως η διάρκεια του ύπνου REM και μπορεί να περνάμε συχνότερα από πιο ελαφριά στάδια ύπνου.

Αν το βιολογικό μας ρολόι έχει ήδη αρχίσει να αυξάνει την εγρήγορση και βρισκόμαστε σε ένα πιο ελαφρύ στάδιο, είναι πολύ πιο εύκολο να ξυπνήσουμε φυσικά λίγο πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι.

Και αν ξυπνάμε πολύ νωρίτερα;

Διαφορετική περίπτωση είναι όταν κάποιος ξυπνά συστηματικά πολύ νωρίτερα από την ώρα που επιθυμεί και δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί.

Αυτό μπορεί να σχετίζεται με το πρόγραμμα ύπνου, το στρες, την ηλικία ή άλλους παράγοντες.

Αν η πρόωρη αφύπνιση συμβαίνει συχνά, συνοδεύεται από έντονη κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα, τότε αξίζει να συζητηθεί με επαγγελματία υγείας.

Άρα δεν είναι πάντα σύμπτωση

Το να ανοίξουμε τα μάτια στις 06:58 ενώ έχουμε βάλει ξυπνητήρι στις 07:00 δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός διαθέτει ένα εσωτερικό χρονόμετρο ακριβείας.

Υπάρχει όμως πραγματική βιολογική βάση πίσω από το φαινόμενο.

Το εσωτερικό μας ρολόι, η σταθερή καθημερινή ρουτίνα, το φως και οι μηχανισμοί που προετοιμάζουν τον οργανισμό για την αφύπνιση συνεργάζονται ώστε το σώμα να γνωρίζει περίπου πότε πλησιάζει η ώρα να σηκωθούμε.

Γι’ αυτό, όταν ξυπνάς δύο λεπτά πριν ακουστεί το ξυπνητήρι, ίσως δεν πρόλαβες απλώς τον ήχο. Ο οργανισμός σου μπορεί να είχε ήδη αρχίσει να σε ξυπνά.