Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι φέρονται να είχαν συγκεντρωθεί γύρω από το δικαστήριο

Η δίκη είχε τελειώσει.

Οι δικαστές είχαν ανακοινώσει τις ποινές.

Όμως για το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί μέσα και έξω από το δικαστήριο του Ηρακλείου, η υπόθεση δεν είχε τελειώσει εκεί.

Στις 30 Οκτωβρίου 1945, λίγους μήνες μετά το τέλος της γερμανικής Κατοχής στην Κρήτη, μια δίκη στο Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο ακραία περιστατικά αυτοδικίας της μεταπολεμικής περιόδου.

Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι φέρονται να είχαν συγκεντρωθεί γύρω από το δικαστήριο. Μέρος του πλήθους έσπασε τελικά τον αστυνομικό κλοιό και εισέβαλε στο κτίριο.

Όλα είχαν αρχίσει στον Σάρχο

Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρισκόταν η οικογένεια Σωμαράκη από τον Σάρχο Μαλεβιζίου.

Μέλη της οικογένειας κατηγορήθηκαν μετά την Απελευθέρωση για συνεργασία με τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής και για καταδόσεις κατοίκων του χωριού.

Οι πηγές συγκλίνουν ότι οι καταδόσεις συνδέθηκαν με την εκτέλεση 35 κατοίκων του Σάρχου από τους Γερμανούς, αν και σε μεταγενέστερες αφηγήσεις συναντώνται μικρές αποκλίσεις στους συνολικούς αριθμούς. Σύγχρονη ακαδημαϊκή εργασία που παραθέτει ανταπόκριση της εφημερίδας «Νέα Εποχή» της εποχής αναφέρει συγκεκριμένα 35 εκτελεσθέντες.

Η πληγή που είχε αφήσει η Κατοχή ήταν ακόμη εντελώς ανοιχτή.

Οι συγγενείς των νεκρών δεν είχαν να διαχειριστούν ένα μακρινό ιστορικό γεγονός. Είχαν χάσει τους ανθρώπους τους μόλις τον προηγούμενο χρόνο.

Η δίκη που συγκέντρωσε χιλιάδες ανθρώπους

Η υπόθεση έφτασε στο Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων του Ηρακλείου στα τέλη Οκτωβρίου του 1945.

Τα μέτρα ασφαλείας ήταν αυξημένα, καθώς από νωρίς είχε συγκεντρωθεί μεγάλος αριθμός ανθρώπων. Ανάμεσά τους βρίσκονταν συγγενείς θυμάτων και μαυροφορεμένες γυναίκες από τον Σάρχο.

Οι ποινές που αναφέρονται στις ιστορικές πηγές ήταν βαριές: μεταξύ άλλων, επιβλήθηκαν θανατική ποινή, ισόβια και πολυετείς ποινές φυλάκισης.

Για μεγάλο μέρος του συγκεντρωμένου πλήθους, όμως, η απόφαση θεωρήθηκε ανεπαρκής.

Η στιγμή που το δικαστήριο μετατράπηκε σε τόπο αυτοδικίας

Η κατάσταση ξέφυγε από κάθε έλεγχο.

Μέρος του πλήθους κατάφερε να διασπάσει τη ζώνη ασφαλείας και να εισβάλει στο δικαστικό κτίριο.

Οι κατηγορούμενοι είχαν μεταφερθεί σε χώρο του κτιρίου, όμως οι εισβολείς κατάφεραν να τους προσεγγίσουν.

Ακολούθησε λιντσάρισμα των μελών της οικογένειας μέσα στο δικαστήριο. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες αφηγήσεις, τα θύματα δέχθηκαν θανατηφόρα χτυπήματα με μαχαίρια και στη συνέχεια τα σώματά τους πετάχτηκαν από παράθυρο του κτιρίου στον δρόμο.

Κινδύνευσαν ακόμη και οι δικαστές

Η ένταση δεν σταμάτησε με τον θάνατο των κατηγορουμένων.

Οι ιστορικές αφηγήσεις αναφέρουν ότι υπήρξε κίνδυνος να στραφεί το πλήθος και εναντίον των δικαστών, οι οποίοι τελικά απομακρύνθηκαν και προστατεύθηκαν.

Το επεισόδιο προκάλεσε ανησυχία και πέρα από το Ηράκλειο, καθώς υπήρχε φόβος ότι η αυτοδικία θα μπορούσε να επεκταθεί και εναντίον άλλων κρατουμένων που κατηγορούνταν για δωσιλογισμό.

Η υπόθεση δεν τελείωσε εκεί

Μετά το λιντσάρισμα έγιναν συλλήψεις ανθρώπων που θεωρήθηκε ότι συμμετείχαν στα γεγονότα.

Τέσσερις από αυτούς οδηγήθηκαν αργότερα ενώπιον της Δικαιοσύνης, όμως τελικά απαλλάχθηκαν.

Το περιστατικό έμεινε ως μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις αυτοδικίας στην Κρήτη μετά την Κατοχή.

Μια κοινωνία που είχε μόλις βγει από τον πόλεμο

Για να γίνει κατανοητό το γεγονός, χρειάζεται να τοποθετηθεί στο περιβάλλον του 1945.

Η Κρήτη είχε μόλις βγει από χρόνια κατοχής, εκτελέσεων, αντιποίνων και προσωπικών απωλειών. Οι δίκες των συνεργατών των κατακτητών πραγματοποιούνταν επομένως σε μια κοινωνία όπου η μνήμη της βίας ήταν ακόμη νωπή.

Αυτό εξηγεί το εκρηκτικό ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συνέβη η αυτοδικία· δεν μετατρέπει όμως την πράξη του πλήθους σε δικαστική απονομή δικαιοσύνης.

Και ίσως αυτή ακριβώς είναι η πιο σκοτεινή πλευρά της ιστορίας.

Στις 30 Οκτωβρίου 1945, ένα κτίριο που είχε δημιουργηθεί για να αποφασίζει η Δικαιοσύνη ποιος είναι ένοχος και ποια ποινή του αναλογεί έγινε το σκηνικό όπου ένα εξαγριωμένο πλήθος αποφάσισε ότι η δικαστική απόφαση δεν ήταν αρκετή — και πήρε την τιμωρία στα χέρια του.

#ΔΙΚΑΣΤΕΣ #ΥΠΟΘΕΣΗ