Ιράν – ΗΠΑ: Εκπνέει η προθεσμία για τη συμφωνία ειρήνης – Στον «αέρα» τα Στενά του Ορμούζ

Οι δύο πλευρές παραμένουν σε αδιέξοδο, ενώ η οικονομική πίεση και οι εντάσεις κλιμακώνονται

Η συμφωνία που υπέγραψε τον Ιούνιο στις Βερσαλλίες ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έθετε έναν φιλόδοξο στόχο: μέσα σε 60 ημέρες να τερματιστεί ο πόλεμος με το Ιράν και να επιτευχθεί συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Η προθεσμία εκπνέει σήμερα Δευτέρα (17/08) και οι δύο πλευρές βρίσκονται σήμερα πιο μακριά από μια συμφωνία απ’ ό,τι όταν αυτή υπογράφηκε.

Οι συνομιλίες -στον βαθμό που πραγματοποιούνται- έχουν επικεντρωθεί στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και στην άρση του αμερικανικού αποκλεισμού σε βάρος του Ιράν, δύο μέτρα που, βάσει της ενδιάμεσης συμφωνίας, θα έπρεπε ήδη να έχουν εφαρμοστεί. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία ένδειξη συμβιβασμού για τα Στενά, ούτε καν ότι έχουν ξεκινήσει ουσιαστικές και λεπτομερείς συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Στην Κρήτη βρίσκεται το πιο πολύχρωμο χωριό της Ελλάδας – Είναι μόλις 20 λεπτά από το Ηράκλειο και μοιάζει βγαλμένο από καρτ ποστάλ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες από την πλευρά τους, δεν διαθέτουν εύκολες επιλογές για να απεμπλακούν από τον πόλεμο που ξεκίνησαν μαζί με το Ισραήλ.

Η αποδοχή των τελευταίων απαιτήσεων της Τεχεράνης θα ισοδυναμούσε με παραχώρηση του ελέγχου μιας κρίσιμης διεθνούς θαλάσσιας οδού, από την οποία πριν από τον πόλεμο διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου – και ουσιαστικά θα συνιστούσε παραδοχή ήττας.

Από την άλλη, μια νέα κλιμάκωση ενός πολέμου που είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ θα εξαντλούσε περαιτέρω τα αμερικανικά αποθέματα προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων, θα προκαλούσε νέους κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία και θα οδηγούσε σε άνοδο των τιμών των καυσίμων ενόψει των εκλογών για το Κογκρέσο.

Έτσι, οι δύο πλευρές έχουν οχυρωθεί στις θέσεις τους, ελπίζοντας ότι η άλλη θα υποχωρήσει πρώτη. Μέχρι στιγμής, αυτό δεν έχει συμβεί.

Η ενδιάμεση συμφωνία κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες

Η συμφωνία του Ιουνίου, γνωστή ως Μνημόνιο Κατανόησης, προέβλεπε παύση όλων των στρατιωτικών επιχειρήσεων και όριζε προθεσμία 60 ημερών για την επίτευξη μιας μόνιμης συμφωνίας που θα τερμάτιζε τον πόλεμο και θα έλυνε τη μακροχρόνια διαμάχη γύρω από τις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν.

Προέβλεπε επίσης την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, δίνοντας όμως στο Ιράν έναν ασαφώς καθορισμένο ρόλο στη διευκόλυνση της ναυσιπλοΐας. Η διατύπωση αυτή άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο η Τεχεράνη να επιβάλει τέλη μετά τη λήξη της προθεσμίας των 60 ημερών. Το Ιράν επικαλέστηκε ακριβώς αυτή τη ρήτρα για να υποστηρίξει ότι έχει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού.

Μία εβδομάδα μετά την υπογραφή της συμφωνίας, το Ιράν άρχισε να ανοίγει πυρ εναντίον πλοίων που χρησιμοποιούσαν διαδρομή κατά μήκος των ακτών του Ομάν, στην άλλη πλευρά των Στενών. Η συγκεκριμένη δίοδος επιτηρείται από τον αμερικανικό στρατό και είχε σχεδιαστεί ώστε να παρακάμπτει τον έλεγχο της Τεχεράνης.

Οι ΗΠΑ απάντησαν με πλήγματα κατά του Ιράν, το οποίο με τη σειρά του επιτέθηκε σε αραβικές χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις, μεταξύ αυτών η Ιορδανία, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον ακύρωσε τις εξαιρέσεις που είχαν δοθεί στο πλαίσιο της συμφωνίας και επέτρεπαν στο Ιράν να διαθέτει το πετρέλαιό του στις διεθνείς αγορές, ενώ ο Τραμπ επανέφερε τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.

Κάθε πλευρά κατηγόρησε την άλλη για παραβίαση της συμφωνίας του Ιουνίου, από την οποία πλέον έχει απομείνει ελάχιστο μέρος.

Οι συγκρούσεις τελικά περιορίστηκαν. Παράλληλη εκεχειρία στον Λίβανο μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ έχει σε μεγάλο βαθμό διατηρηθεί, αν και ισραηλινές δυνάμεις εξακολουθούν να ελέγχουν μεγάλες περιοχές στο νότιο τμήμα της χώρας. Η «εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία» του Λιβάνου επρόκειτο επίσης να διασφαλιστούν βάσει της συμφωνίας του Ιουνίου.

Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ σταμάτησαν τον Ιούνιο, αν και αναγνωρίζουν ότι εξακολουθούν να ανταλλάσσονται μηνύματα μέσω μεσολαβητών.

Ο Τραμπ, αντίθετα, δηλώνει ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται και κατά καιρούς κάνει λόγο για πρόοδο, ιδίως μετά την υποχώρησή του από απειλές για νέα μεγάλης κλίμακας πλήγματα.

Το Πακιστάν, το οποίο διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στη διαμεσολάβηση για τη συμφωνία του Ιουνίου, επισήμανε την περασμένη εβδομάδα ότι η προθεσμία εκπνέει τη Δευτέρα, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα παραταθεί.

«Δεν κλείνουμε αυτό το κεφάλαιο», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Ταχίρ Αντράμπι. «Το Πακιστάν καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να φέρει τις δύο πλευρές ξανά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».

Η Τεχεράνη πιστεύει ότι μπορεί να αναγκάσει τον Τραμπ να υποχωρήσει για τα Στενά

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το Ιράν παρουσίασε κατάλογο απαιτήσεων για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν και η καταβολή αποζημιώσεων για τις καταστροφές που προκάλεσε ο πόλεμος, τον οποίο ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.

Ακόμη και αν ικανοποιηθούν αυτές οι απαιτήσεις, πάντως, η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι θα εξακολουθήσει να ελέγχει τα Στενά -και ενδεχομένως να επιβάλλει τέλη διέλευσης– στο πλαίσιο συμφωνίας που διαπραγματεύεται με το Ομάν.

Το Ιράν έχει επίσης καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να επαναφέρει τα Στενά στο προηγούμενο καθεστώς τους, ως μια ανοιχτή θαλάσσια οδό χωρίς τέλη.

Την ίδια ώρα, οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι στην Υεμένη έχουν αρχίσει να επιτίθενται σε σαουδαραβικά πετρελαιοφόρα στην Ερυθρά Θάλασσα, απειλώντας μία ακόμη κρίσιμη εμπορική οδό, η οποία είχε χρησιμοποιηθεί για να περιοριστούν οι συνέπειες από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Ο Τραμπ έχει απορρίψει τις απαιτήσεις της Τεχεράνης, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν είναι εκείνο που θα πρέπει να καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις και δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν τα Στενά.

Ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να ποντάρει στην οικονομική πίεση -μέσω του αποκλεισμού και των μακροχρόνιων κυρώσεων- προκειμένου να αναγκάσει την ιρανική ηγεσία να υποχωρήσει.

Η οικονομία του Ιράν υπό πίεση – Οι συνέπειες ξεπερνούν τη Μέση Ανατολή

Η ιρανική οικονομία έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα από τον πόλεμο και τη διεθνή απομόνωση, ενώ ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί.

Η κρίση θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα νέο κύμα αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων, παρόμοιο με εκείνες που καταπνίγηκαν βίαια τον Ιανουάριο.

Η κίνηση των πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, η οποία είχε αυξηθεί αμέσως μετά την ενδιάμεση συμφωνία, έχει πλέον υποχωρήσει ξανά σε ένα μικρό κλάσμα των επιπέδων που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο.

Οι τιμές των καυσίμων και άλλων αγαθών, που ήδη έχουν αυξηθεί, αναμένεται να ενισχυθούν ακόμη περισσότερο όσο συνεχίζεται το αδιέξοδο, με τις επιπτώσεις να γίνονται αισθητές πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.

Και για τις δύο πλευρές, λοιπόν, ο χρόνος εξακολουθεί να μετρά αντίστροφα.

Πηγή: kathimerini.gr