Τι δηλώνει στο CRETAONE 102,3 ο διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας;

Ρωγμές που βαθαίνουν στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος και μια εξέγερση με ποιοτικά διαφορετικά χαρακτηριστικά σε σχέση με το παρελθόν διαβλέπει ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό CRETAONE 102,3 και στον δημοσιογράφο Γιάννη Ραψομανίκη.

Αν και δεν προβλέπει άμεση κατάρρευση, εκτιμά ότι «ο κύκλος ζωής του καθεστώτος φαίνεται να κλείνει», χωρίς ωστόσο να μπορεί να προσδιοριστεί ο χρόνος.

Ποιοτικά διαφορετικές κινητοποιήσεις

Σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, οι σημερινές διαδηλώσεις στο Ιράν ξεπερνούν σε εύρος και κοινωνική σύνθεση εκείνες του 2022, οι οποίες, παρά τη μαζικότητα και τα χαρακτηριστικά εξέγερσης, καταπνίγηκαν βίαια. Αυτή τη φορά, δεν συμμετέχουν μόνο νέοι και γυναίκες, αλλά και κοινωνικές ομάδες που παραδοσιακά στήριζαν ή ανέχονταν το καθεστώς.

Η αρχή έγινε από εμπόρους του κεντρικού παζαριού της Τεχεράνης και στη συνέχεια από εμπόρους σε ολόκληρη τη χώρα, στοιχείο που δείχνει συμμετοχή τμημάτων της μεσαίας τάξης. Παράλληλα, σημαντική θεωρείται η συμμετοχή λαϊκών και φτωχότερων στρωμάτων της επαρχίας και της υπαίθρου, που μέχρι σήμερα διακρίνονταν από συντηρητισμό και απείχαν από μαζικές κινητοποιήσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενεργή συμμετοχή εθνικών μειονοτήτων -Κούρδων, Αράβων, Αζέρων και Βαλούχων- οι οποίες στο παρελθόν ήταν επιφυλακτικές. «Πρόκειται για κάτι ποιοτικά διαφορετικό», σημειώνει ο διεθνολόγος.

Πολυσυλλεκτική εξέγερση, κοινός παρονομαστής το καθεστώς

Οι κινητοποιήσεις χαρακτηρίζονται από ανομοιογένεια στόχων. Τα βασικά αίτια είναι οικονομικά. Ειδικότερα, η δραματική υποτίμηση του ριάλ, η απώλεια αγοραστικής δύναμης και ο πληθωρισμός που επισήμως αγγίζει το 42%. Για τους εμπόρους, όπως τονίζει ο κ. Τσίκας, το πρόβλημα είναι άμεσο και πρακτικό: «δεν προλαβαίνουν να αλλάξουν τις τιμές».

Παράλληλα, υπάρχουν ιδεολογικά αιτήματα (όπως το ζήτημα της μαντίλας), αιτήματα εκδημοκρατισμού και αντίθεσης στη θεοκρατική δομή του κράτους, αλλά και εθνοτικά αιτήματα για μεγαλύτερη αυτονομία. Κοινός παρονομαστής, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι η φύση του καθεστώτος συνδέεται άμεσα με την οικονομική και κοινωνική δυσπραγία των πολιτών.

Η εξωτερική πολιτική και οι «χαμένοι σύμμαχοι»

Στο εσωτερικό προβληματισμό προστίθεται και η αποδυνάμωση της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής. Το καθεστώς έχασε βασικούς συμμάχους: το αυταρχικό καθεστώς Άσαντ στη Συρία κατέρρευσε, η Χεζμπολάχ στον Λίβανο αποδυναμώθηκε και η Χαμάς υπέστη σοβαρή στρατιωτική ήττα στη Γάζα.

Όπως εξηγεί ο κ. Τσίκας, το Ιράν επί χρόνια διοχέτευε τεράστιους οικονομικούς πόρους σε αυτούς τους συμμάχους, παρουσιάζοντάς το στο εσωτερικό ως αναγκαίο για την εθνική ασφάλεια. Πλέον, ένα μέρος της κοινωνίας διερωτάται αν τα χρήματα αυτά «πήγαν χαμένα» και αν η οικονομική κρίση σχετίζεται άμεσα με τις επιλογές του καθεστώτος.

Η στάση των ΗΠΑ και ο ρόλος Τραμπ

Αναφερόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Θεόδωρος Τσίκας εκτιμά ότι ο Ντόναλντ Τραμπ μπλέκει δύο ζητήματα. Τις διαδηλώσεις στο Ιράν και τις ανησυχίες του Ισραήλ για το ιρανικό πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επιχείρησε να πείσει τον Τραμπ για στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, επικαλούμενος πληροφορίες περί ανασυγκρότησης του πυρηνικού προγράμματος και ενίσχυσης των βαλλιστικών πυραύλων.

Ωστόσο, μια τέτοια εμπλοκή θα μπορούσε να λειτουργήσει εις βάρος των διαδηλωτών, καθώς το ιρανικό καθεστώς θα ενίσχυε το αφήγημα περί «πρακτόρων της Αμερικής και του Ισραήλ». Ακόμη και αν υπάρξουν περιορισμένα στρατιωτικά χτυπήματα, χωρίς χερσαία επέμβαση, αυτά, κατά τον κ. Τσίκα, δεν αρκούν για να ανατρέψουν το καθεστώς και ενέχουν τον κίνδυνο πολιτικής αποτυχίας για τον Τραμπ.

Ταυτόχρονα το Ισραήλ, όπως σημειώνει, δεν μπορεί να προχωρήσει μόνο του σε στρατιωτικό χτύπημα χωρίς συνεννόηση με τις ΗΠΑ. Πιθανή υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών δεν αποκλείεται, καθώς το Ιράν αποτελεί υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ, ειδικά υπό το πρίσμα ενός ενδεχόμενου πυρηνικού όπλου.

Ευρώπη, Γροιλανδία και γεωπολιτικές ανατροπές

Στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα της Γροιλανδίας, με τον κ. Τσίκα να θεωρεί απίθανη μια στρατιωτική επιλογή από τις ΗΠΑ, καθώς πρόκειται για έδαφος του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε., που ανήκει στη Δανία. Πιθανότερη εκτιμά μια λύση αύξησης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και εκμετάλλευσης πόρων, χωρίς αλλαγή του καθεστώτος κυριαρχίας.

Σε ευρύτερο πλαίσιο, ο διεθνολόγος τονίζει ότι οι κανόνες που ίσχυσαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο έχουν αποδυναμωθεί. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και το δόγμα Τραμπ, που αντιμετωπίζει την Ευρώπη ακόμη και ως ανταγωνιστή, δημιουργούν μια «σταυροδρομική στιγμή» για την Ε.Ε.

Η ανάγκη ευρωπαϊκής εμβάθυνσης

Κατά τον Θεόδωρο Τσίκα, η Ευρώπη βρίσκεται ανάμεσα σε μια επεκτατική Ρωσία και σε μια Αμερική που δεν προσφέρει πλέον τις ίδιες εγγυήσεις ασφάλειας. Η απάντηση, όπως υπογραμμίζει, μπορεί να είναι η επιτάχυνση και η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης σε πολιτικό, αμυντικό και οικονομικό επίπεδο, ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει το γεωπολιτικό αποτύπωμα που απαιτούν οι νέες διεθνείς συνθήκες.

Δείτε το σχετικό απόσπασμα:

Σύνοψη άρθρου

Οι ιρανικές διαδηλώσεις χαρακτηρίζονται από ευρύτερη κοινωνική συμμετοχή, περιλαμβάνοντας ομάδες που παραδοσιακά στήριζαν το καθεστώς.
Η εσωτερική κρίση επιδεινώνεται από την απώλεια βασικών συμμάχων του Ιράν στη Μέση Ανατολή, όπως η Συρία και ο Λίβανος.
Οι ΗΠΑ, υπό την ηγεσία Τραμπ, αντιμετωπίζουν διλήμματα σχετικά με στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, επηρεάζοντας τις σχέσεις με το Ισραήλ.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει γεωπολιτικές προκλήσεις, με την ανάγκη για εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης να γίνεται επιτακτική.