Ποιες καλλιέργειες απειλούνται, ο ρόλος του νερού και το καμπανάκι για την ερημοποίηση του νησιού

Η εικόνα της κρητικής υπαίθρου αλλάζει δραματικά μπροστά στα μάτια μας, καθώς οι παρατεταμένες ανομβρίες, οι ήπιοι χειμώνες και τα βίαια ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον ένα μακρινό σενάριο, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα στα χωράφια.

Μιλώντας στην εκπομπή «Μεταξύ μας» και τη Μαρίνα Μανωλακάκη, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Ασφάλειας και Ποιότητας Τροφίμων & Πρόεδρος Τμήματος Γεωπονίας του ΕΛΜΕΠΑ, Λευτέρης Αλυσσανδράκης, χτυπά το καμπανάκι του κινδύνου, ξεκαθαρίζοντας πως η κλιματική κρίση είναι ήδη εδώ.

Από τη διαχείριση του νερού και τις απειλές για τις παραδοσιακές καλλιέργειες όπως η ελιά, μέχρι τον κίνδυνο της ερημοποίησης, τους νέους εχθρούς των φυτών αλλά και τις ευκαιρίες που προσφέρουν η γεωργία ακριβείας και ο τουρισμός, αποτυπώνεται ο «οδικός χάρτης» επιβίωσης για την κρητική γη και τους ανθρώπους της, με τον κ. Αλυσσανδράκη, να αναλύει τις καίριες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην κρητική γη, τις καλλιέργειες και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Η κλιματική κρίση είναι εδώ – Η «παγίδα» των πρωτοβρόχιων

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μια απειλή του μέλλοντος, αλλά μια σκληρή πραγματικότητα του σήμερα. Οι παρατεταμένες ξηρασίες, οι ήπιοι χειμώνες και τα απότομα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν ήδη ανατρέψει τα δεδομένα στα χωράφια. Όπως επεσήμανε χαρακτηριστικά ο κ. Αλυσσανδράκης, «είναι ένα θέμα του παρόντος και όχι του μέλλοντος», τονίζοντας ότι η φετινή ενίσχυση του Αποσελέμη μετά από δύο χρόνια ανομβρίας δεν πρέπει να λειτουργήσει ως «στάχτη στα μάτια».

Η λειψυδρία παραμένει ενεργό πρόβλημα και η ορθολογική διαχείριση του νερού αποτελεί άμεση προτεραιότητα ανεξάρτητα από τις ετήσιες διακυμάνσεις των βροχοπτώσεων.

Η ελιά, τα αβοκάντο και η απειλή από τα νέα παράσιτα

Στην Κρήτη κυριαρχεί η ελιά, ακολουθούμενη από το αμπέλι. Ωστόσο, οι πρακτικές άρδευσης χρήζουν άμεσης προσαρμογής. Η ελιά είναι από τη φύση της ξηρική και το υπερβολικό πότισμα βλάπτει το δέντρο, ενώ καλλιέργειες υψηλών απαιτήσεων σε νερό, όπως το αβοκάντο στα Χανιά, ίσως πρέπει να επανεξεταστούν.

Παράλληλα, οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν τις απαραίτητες ώρες ψύχους του χειμώνα που χρειάζονται τα οπωροφόρα και η ελιά για τη διαφοροποίηση των οφθαλμών τους. Ενώ η Κορωνέικη ελιά αντέχει στους ήπιους χειμώνες, άλλες ποικιλίες κινδυνεύουν να μην καρποφορήσουν.

Στον πρωτογενή τομέα προστίθεται και ένα ακόμη «βάρος»: η εισαγωγή νέων παρασίτων λόγω υψηλότερων θερμοκρασιών.

Στα θετικά νέα, η άνοδος της θερμοκρασίας εκτιμάται ότι θα περιορίσει την πίεση που δέχεται η ελιά από τον δάκο, ο οποίος προτιμά τη δροσιά.

Το έδαφος εκπέμπει SOS και η απειλή της ερημοποίησης

Ο αφανής κίνδυνος της ερημοποίησης απειλεί κυρίως την ανατολική και νότια Κρήτη, περιοχές με πιο ξηροθερμικό κλίμα. Η υπερβόσκηση, οι πυρκαγιές και η διάβρωση υποβαθμίζουν το έδαφος, το οποίο δεν είναι δεδομένο.

Για την επιβράδυνση ή την αντιστροφή αυτής της διαδικασίας, κρίνεται απαραίτητη η σταθερή φυτοκάλυψη των χωραφιών, όπως η διατήρηση της ξυνίδας αντί για το συνεχές, καθαρό όργωμα.

Η διαχείριση του νερού και η τεχνολογία αιχμής

Ο πρωτογενής τομέας καταναλώνει τη μερίδα του λέοντος στους υδάτινους πόρους, καθιστώντας τον βασικό πυλώνα εξοικονόμησης. Απαιτείται η επισκευή των δικτύων για τον περιορισμό των τεράστιων απωλειών, η χρήση υδρομέτρων και η καθολική στροφή στη στάγδην άρδευση.

Η τεχνολογία προσφέρει λύσεις μέσω της γεωργίας ακριβείας, αξιοποιώντας το δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης, σε συνδυασμό με αναλύσεις εδάφους.

Σύμφωνα με τον κ. Αλυσσανδράκη, το κύριο εμπόδιο δεν είναι η οικονομική πρόσβαση στις τεχνολογίες, αλλά η εξοικείωση του αγροτικού πληθυσμού, ένα ζήτημα που σταδιακά γεφυρώνεται με τη συμβολή και της νέας γενιάς.

Συνεργασία, τουρισμός και το μέλλον της τοπικής διατροφής

Για τη δημιουργία ενός βιώσιμου και κερδοφόρου πρωτογενούς τομέα, ο νέος αγρότης οφείλει να επενδύσει στην εκπαίδευση και κυρίως στη συνεργασία. Η δημιουργία ομάδων παραγωγών λύνει πολλά προβλήματα, μειώνει το κόστος λιπασμάτων και εξασφαλίζει καλύτερη πρόσβαση στην αγορά.

Παράλληλα, η σύζευξη του πρωτογενούς τομέα με τον τουρισμό, είτε μέσω της διάθεσης προϊόντων στα ξενοδοχεία είτε μέσω του αγροτουρισμού, αποτελεί μονόδρομο για επιπλέον εισόδημα, αλλά και για να μείνει ο αγροτικός πληθυσμός στα χωράφια.

Σε ό,τι αφορά τις διατροφικές μας συνήθειες, τα βασικά τοπικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, το κρασί, το τυρί και το μέλι δεν κινδυνεύουν και θα συνεχίσουν να αποτελούν τη βάση της καθημερινότητας μας.