Διάσπαρτα στις πλαγιές του Ψηλορείτη, τα παραδοσιακά μιτάτα αποτελούν μοναδικά δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής, συνδεδεμένα με την κτηνοτροφική ζωή και τις παλιές τεχνικές των Κρητικών μαστόρων
Ψηλά στα βουνά της Κρήτης, μακριά από τους πολυσύχναστους οικισμούς, βρίσκονται μικρά πέτρινα καταφύγια που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από μια άλλη εποχή.
Πρόκειται για τα περίφημα μιτάτα, τις παραδοσιακές κατασκευές των βοσκών, που αποτελούν ένα από τα πιο ιδιαίτερα στοιχεία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του νησιού.
Το εντυπωσιακό είναι πως πολλά από αυτά χτίστηκαν χωρίς τσιμέντο ή άλλα συνδετικά υλικά, αξιοποιώντας αποκλειστικά πέτρες από το γύρω φυσικό περιβάλλον.
Πώς χτίζονταν χωρίς τσιμέντο
Οι παλιοί Κρητικοί μάστορες χρησιμοποιούσαν την τεχνική της ξερολιθιάς, τοποθετώντας προσεκτικά τις πέτρες τη μία πάνω στην άλλη.
Τα μιτάτα έχουν συνήθως κυκλικό σχήμα και θολωτή οροφή. Οι πέτρες τοποθετούνται σε διαδοχικές σειρές που προχωρούν σταδιακά προς το εσωτερικό, ώσπου να σχηματιστεί ο θόλος.
Η κατασκευή απαιτούσε ιδιαίτερη γνώση, υπομονή και σωστή επιλογή των υλικών.
Τα χοντρά πέτρινα τοιχώματα προσέφεραν προστασία από τις δύσκολες καιρικές συνθήκες του βουνού, ενώ ένα μικρό άνοιγμα στην κορυφή επέτρεπε την έξοδο του καπνού από τη φωτιά.
Η καθημερινότητα των βοσκών
Τα μιτάτα δεν αποτελούσαν απλώς χώρους προσωρινής διαμονής.
Εκεί οι βοσκοί μπορούσαν να ξεκουραστούν, να προφυλαχθούν από το κρύο και να ασχοληθούν με την παραδοσιακή τυροκόμηση.
Γύρω τους υπήρχαν συχνά πέτρινες μάντρες και άλλες κατασκευές που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των κοπαδιών.
Η ζωή στο μιτάτο ήταν συνδεδεμένη με τον κύκλο των εποχών, τις μετακινήσεις των ζώων και τις ιδιαίτερες συνθήκες της ορεινής Κρήτης.
Μια παράδοση που αναγνωρίζει και η UNESCO
Η σημασία των μιτάτων ξεπερνά τα όρια της τοπικής ιστορίας.
Το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO του Ψηλορείτη αναδεικνύει τις κατασκευές αυτές ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της σχέσης των ανθρώπων με το φυσικό περιβάλλον.
Παράλληλα, η βοσκική και ο κόσμος του βοσκού στον Ψηλορείτη έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.
Σήμερα, αρκετά παλιά μιτάτα δεν χρησιμοποιούνται πλέον με τον αρχικό τους τρόπο. Ωστόσο, εξακολουθούν να αποτελούν ζωντανά τεκμήρια μιας εποχής κατά την οποία οι άνθρωποι έχτιζαν με όσα τους προσέφερε η φύση.
Μικρά σε μέγεθος, αλλά μεγάλα σε ιστορική και πολιτιστική αξία, τα μιτάτα θυμίζουν ότι η παραδοσιακή κρητική αρχιτεκτονική βασιζόταν στη γνώση του τόπου και όχι στην αφθονία των υλικών.
- Τα μιτάτα του Ψηλορείτη είναι παραδοσιακά πέτρινα κτίσματα χωρίς τσιμέντο, δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής και κτηνοτροφικής ζωής.
- Χτίζονται με την τεχνική της ξερολιθιάς, τοποθετώντας πέτρες σταδιακά για να σχηματιστεί θολωτή οροφή, προσφέροντας προστασία από το κρύο.
- Αυτά τα καταφύγια χρησίμευαν στους βοσκούς για ξεκούραση, προστασία και τυροκόμηση, ενσωματωμένα στη ζωή και τις εποχές της ορεινής Κρήτης.
- Αποτελούν σημαντικό στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς, αναγνωρισμένα από την UNESCO και το Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.

Δημοφιλή
Επίδομα 400 ευρώ στους συνταξιούχους: Θα καταβληθεί νωρίτερα η πληρωμή
Βάσω Λασκαράκη για Γιάννη Τσιμιτσέλη: «Είμαι περήφανη για την επικοινωνία μας μετά τον χωρισμό - Κάναμε γρήγορα "στην άκρη" για το παιδί»
Τραγωδία στα Μάλια: Βρέθηκε απαγχονισμένος στο γκαράζ του σπιτιού του
Θλίψη στην Κρήτη για τον Στέφανο Σουλτάτο που έφυγε από τη ζωή
Θλίψη στη Μεσαρά για τον Κωνσταντίνο που έφυγε σε ηλικία 63 ετών!
Δημογλίδου για τον αστυνομικό που χτύπησε γυναίκα στο κεφάλι: «Ό,τι κι αν έχει προηγηθεί, δεν δικαιολογεί τη χρήση βίας»
Νοσηλεύεται σε κλινική ο Γιάννης Παπαμιχαήλ μετά από εισαγγελική παραγγελία
Πέθανε ο γνωστός ηθοποιός Λεωνίδας Νικολαΐδης
Άγιος Νικόλαος: Στην εντατική νεαρός με σοβαρά εγκαύματα – Τυλίχθηκε στις φλόγες ενώ έκαιγε λιόκλαδα