«Μήπως να χάσεις λίγο βάρος;»: Πώς μια φράση μπορεί να επηρεάσει ένα παιδί

Η Εύα Μαρία Τσαπάκη στο Cretaone 102,3 για τη σχέση των σχολίων γύρω από το σώμα με τις διατροφικές διαταραχές – Ο κρίσιμος ρόλος οικογένειας και σχολείου

«Είναι πολύ σημαντικό, ειλικρινά, γιατί μέχρι τώρα υπήρχε αυτό το “διαισθάνομαι πως”. Δηλαδή είναι άλλο να έχει αποδειχθεί και άλλο να εντοπίζονται βάσει ερευνών και μελετών».

Η Επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής του ΑΠΘ, Εύα Μαρία Τσαπάκη, μιλά για τα επιστημονικά δεδομένα γύρω από έναν παράγοντα που συχνά περνά απαρατήρητος: τα σχόλια που ακούνε παιδιά και έφηβοι για το βάρος, το σώμα και την εμφάνισή τους.

Μιλώντας στο Cretaone 102,3 και στην Αντιγόνη Ανδρεάκη, η κ. Τσαπάκη αναφέρθηκε σε πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα που εξετάζουν τη σχέση ανάμεσα στην έκθεση παιδιών και εφήβων σε συζητήσεις και σχόλια για το βάρος και στην εμφάνιση προβλημάτων που σχετίζονται με διατροφικές διαταραχές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γιώργος Μαζωνάκης: Ένας διασώστης και ένας πολίτης «έδωσαν» τους γιατρούς – «Προσπαθούσαν να αποσυνδέσουν το μηχάνημα για να κρύψουν τα ίχνη»

Το ζήτημα, όπως εξήγησε, δεν αφορά μόνο ακραίες ή επιθετικές συμπεριφορές.

Ακόμη και καθημερινές φράσεις, που μπορεί να λέγονται χωρίς πρόθεση να πληγώσουν, ενδέχεται να επηρεάσουν ένα παιδί.

Ακόμη και ένα «αθώο» σχόλιο μπορεί να έχει βάρος

Δεν χρειάζεται ένα παιδί να δεχθεί ευθέως προσβλητικά σχόλια για την εμφάνισή του προκειμένου να επηρεαστεί.

«Είναι πολύ διαφορετικό και είναι εξατομικευμένο το πώς θα πει μία μητέρα στο παιδί της ότι καλό θα ήταν να προσέξουμε την υγεία μας, τη διατροφή μας», σημείωσε.

Υπάρχει, ωστόσο, μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε μια συζήτηση που αφορά συνολικά την υγεία και σε επικριτικά σχόλια για το σώμα.

Ακόμη και φράσεις όπως «μήπως να χάσεις λίγο βάρος», αλλά και μια συζήτηση ενηλίκων για δίαιτα μπροστά σε ένα παιδί, μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός περιβάλλοντος στο οποίο η εικόνα σώματος αποκτά υπερβολικά μεγάλη σημασία.

Το σχολικό περιβάλλον είναι επίσης κρίσιμο. Ένα παιδί μπορεί να ακούσει ένα σχόλιο ακόμη κι όταν αυτό δεν απευθύνεται άμεσα σε εκείνο, αλλά αφορά κάποιον άλλο.

«Δεν είναι όλες οι μορφές της παχυσαρκίας και της νευρογενούς ανορεξίας ίδιες»

Η Εύα Μαρία Τσαπάκη υπογραμμίζει την ανάγκη να αποφεύγονται οι εύκολες κρίσεις για την εικόνα ενός παιδιού.

Οι διατροφικές διαταραχές και τα προβλήματα που σχετίζονται με το βάρος δεν μπορούν να αποδοθούν σε έναν και μόνο παράγοντα.

«Είμαστε πολύ εύκολοι να κατηγοριοποιούμε την εικόνα που έχουμε μπροστά μας χωρίς πραγματικά να έχουμε πρόσβαση σε όλες τις συνιστώσες που συντελούν στη δημιουργία αυτής της εικόνας», ανέφερε.

Στην ανάπτυξη τέτοιων προβλημάτων μπορεί να εμπλέκονται η κληρονομικότητα, γενετικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες, η νευροβιολογία, αλλά και το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει το παιδί.

Η οικογένεια αποτελεί σημαντικό κομμάτι της εξίσωσης, χωρίς όμως να είναι ο μοναδικός παράγοντας.

Η οικογένεια, το σχολείο και οι ενήλικες διαμορφώνουν το περιβάλλον

Ο τρόπος με τον οποίο οι ενήλικες μιλούν και συμπεριφέρονται γύρω από το σώμα και τη διατροφή μπορεί να διαμορφώσει την εικόνα που αποκτά ένα παιδί για τον εαυτό του.

«Εμείς έχουμε την ευθύνη να εκπαιδεύσουμε την κοινωνία. Οι δάσκαλοι έχουν την ευθύνη να εκπαιδεύουν τα παιδιά. Οι γονείς έχουν την ευθύνη να δώσουν πορεία στα παιδιά τους», τόνισε η κ. Τσαπάκη.

Το σημαντικό, όπως εξήγησε, είναι και το παράδειγμα που δίνεται καθημερινά μέσα στο σπίτι. Δεν πρόκειται μόνο για το τι λέει ένας γονιός, αλλά και για το τι κάνει.

«Είναι βίωμα. Είναι λίγο ως πολύ αυτό το θέμα της οικογένειας», σημείωσε, εξηγώντας ότι η καθημερινή επανάληψη συμπεριφορών και αντιλήψεων γύρω από το φαγητό, το σώμα και την υγεία διαμορφώνει σταδιακά το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει το παιδί.

Όταν τα σχόλια για το βάρος γίνονται βάρος για τα παιδιά

Η πρόληψη αρχίζει πριν από το ιατρείο

Η πρόληψη, σύμφωνα με την κ. Τσαπάκη, δεν είναι υπόθεση που ξεκινά όταν ένα παιδί φτάσει στον ειδικό.

«Η πρόληψη των διατροφικών διαταραχών δεν αρχίζει στο ιατρείο, αρχίζει από καθημερινές λέξεις που χρησιμοποιούμε στο σπίτι, στο σχολείο και στις παρέες», υπογράμμισε η καθηγήτρια.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συμμετοχή των παιδιών στη γυμναστική στο σχολείο. Όπως αναφέρθηκε στη συζήτηση, ένα παιδί που έχει μεγαλύτερο σωματικό βάρος μπορεί να βρεθεί στο περιθώριο ή να αισθανθεί ότι δεν μπορεί να συμμετάσχει ισότιμα.

Για την κ. Τσαπάκη, η αλλαγή αυτής της κουλτούρας δεν αφορά μόνο την προστασία ενός παιδιού από ένα προσβλητικό σχόλιο. Αφορά συνολικά τη δημιουργία μιας κοινωνίας με μεγαλύτερη ανοχή και αποδοχή της διαφορετικότητας.

Τα σχόλια δεν σταματούν στην οικογένεια

Ακόμη και όταν οι γονείς χειρίζονται με προσοχή το θέμα, το παιδί εξακολουθεί να βρίσκεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

«Ακόμα και αν οι γονείς το χειρίζονται καλά, δεν θα λήξει το σχόλιο από τη μαμά μιας φίλης. Δεν θα λήξει το σχόλιο από τον δάσκαλο. Δεν θα λήξει το σχόλιο από κάποια φίλη», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Έτσι, η αντιμετώπιση του ζητήματος απαιτεί συνολική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο μιλά η κοινωνία για το σώμα, το βάρος και την εμφάνιση.

«Να σκέφτεται δύο φορές πριν ανοίξει το στόμα του»

Η Εύα Μαρία Τσαπάκη έστειλε ένα μήνυμα που αφορά όχι μόνο τους γονείς, αλλά κάθε ενήλικα που έρχεται σε επαφή με παιδιά και εφήβους.

«Είναι πολύ σημαντικό, στο βωμό της πρόληψης και της δημόσιας υγείας, να κάνει αυτό το μικρό βήμα: να σκέφτεται δύο φορές πριν ανοίξει το στόμα του για το σώμα και την εικόνα ενός εφήβου και ενός μικρού παιδιού».

Μια φράση που για έναν ενήλικα μπορεί να μοιάζει ασήμαντη, για ένα παιδί μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Και σε μια εποχή όπου η εικόνα σώματος βρίσκεται διαρκώς στο επίκεντρο -από το οικογενειακό τραπέζι και το σχολείο μέχρι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- η προσοχή στις λέξεις δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μέρος της πρόληψης.