Ο πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου, Γιώργος Καπετανάκης, αποκαλύπτει στο CretaOne 102,3 τη σύσταση ειδικής ομάδας εργασίας με τη συμμετοχή της Πολιτείας και της ακαδημαϊκής κοινότητας – Οι λέξεις που ενισχύουν το στίγμα, η επίδρασή τους στην ψυχολογία των ασθενών και οι συστάσεις που ετοιμάζονται για τον δημόσιο λόγο

Μπορεί μια φράση που χρησιμοποιείται καθημερινά σε ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ, μια είδηση ή μια ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα να επιβαρύνει ψυχολογικά έναν άνθρωπο που ζει με καρκίνο;

Η απάντηση είναι θετική, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ), Γιώργο Καπετανάκη, ο οποίος μίλησε στο CretaOne 102,3 και την Αντιγόνη Ανδρεάκη για μια πρωτοβουλία που επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ασθένεια στον δημόσιο λόγο.

Εκφράσεις όπως «έχασε τη μάχη», «νίκησε τον καρκίνο» ή ακόμη και ο χαρακτηρισμός «καρκινοπαθής» δεν είναι πάντοτε ουδέτερες. Μπορεί να μεταφέρουν ένα πρόσθετο ψυχολογικό βάρος σε ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν μια δύσκολη κατάσταση υγείας.

Η προσπάθεια της ΕΛΛΟΚ έχει πλέον αποκτήσει θεσμική συνέχεια, με τη σύσταση ειδικής ομάδας εργασίας που θα εξετάσει τη γλώσσα των μέσων ενημέρωσης και θα διαμορφώσει σχετικές συστάσεις.

«Τι σημαίνει ότι ο ένας είναι νικητής και ο άλλος χαμένος;»

Ο Γιώργος Καπετανάκης στάθηκε ιδιαίτερα στη χρήση πολεμικών εκφράσεων για τον καρκίνο, οι οποίες έχουν καθιερωθεί εδώ και δεκαετίες στον δημοσιογραφικό λόγο.

«Ακόμα και η έκφραση “έχασε τη μάχη” έχει ιδιαίτερο βάρος. Δηλαδή τι σημαίνει; Ότι ο ένας είναι νικητής και ο άλλος είναι χαμένος;», διερωτήθηκε.

Όπως εξήγησε, η περιγραφή της ασθένειας ως προσωπικής μάχης μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η εξέλιξή της εξαρτάται αποκλειστικά από τη θέληση ή τη δύναμη του ασθενούς.

Αντίστοιχα, ο χαρακτηρισμός «καρκινοπαθής», αν και χρησιμοποιείται ευρέως, μπορεί να γίνεται αντιληπτός ως ένας όρος που προσδιορίζει τον άνθρωπο αποκλειστικά μέσα από την ασθένειά του.

«Αυτά τα πράγματα έχουν ιδιαίτερο φορτίο για έναν άνθρωπο που νοσεί από καρκίνο και εκείνη την ώρα προσπαθεί να περάσει αυτή τη δύσκολη κατάσταση της υγείας του», επισήμανε.

Από την πρωτοβουλία «Η δύναμη των λέξεων» στην παρέμβαση της Πολιτείας

Η συζήτηση για τη γλώσσα που χρησιμοποιείται γύρω από τον καρκίνο ξεκίνησε οργανωμένα πριν από περίπου έναν χρόνο, μέσα από την πρωτοβουλία «Η δύναμη των λέξεων» της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου, σε συνεργασία με άλλους φορείς.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν εκπρόσωποι της Πολιτείας, της δημοσιογραφικής κοινότητας και οργανισμών ενημέρωσης, με αντικείμενο τις επιπτώσεις των λέξεων στην εικόνα που διαμορφώνεται για την ασθένεια.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΕΛΛΟΚ, η προσπάθεια αυτή οδήγησε πρόσφατα σε ένα νέο βήμα.

Πριν από λίγες εβδομάδες συστάθηκε ειδική ομάδα εργασίας, με τη συμμετοχή της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, προκειμένου το ζήτημα να εξεταστεί συστηματικά και να διαμορφωθούν προτάσεις.

Ο κ. Καπετανάκης χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι η πρωτοβουλία απέκτησε επίσημη θεσμική υποστήριξη.

Έρευνα με τη συμμετοχή του Παντείου Πανεπιστημίου

Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται συνεργασία με το Πάντειο Πανεπιστήμιο και επιστήμονες που ασχολούνται με τη δημοσιογραφία και την επικοινωνία.

Σκοπός είναι να μελετηθεί ποιες λέξεις και εκφράσεις χρησιμοποιούνται συχνότερα στις αναφορές στον καρκίνο, πώς επηρεάζουν την αντίληψη της κοινωνίας και ποιες εναλλακτικές διατυπώσεις θα μπορούσαν να υιοθετηθούν.

Η διαδικασία δεν περιορίζεται στην αντικατάσταση ορισμένων όρων.

Επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πλαίσιο αναφοράς για δημοσιογράφους, μέσα ενημέρωσης και επαγγελματίες της επικοινωνίας, ώστε η ενημέρωση για τον καρκίνο να είναι ακριβής, κατανοητή και απαλλαγμένη από περιττή συναισθηματική φόρτιση.

«Ο στόχος είναι να δούμε πώς θα μπορούσε δημοσιογραφικά αυτή η εικόνα να αλλάξει, πώς θα μπορούσαμε να χρησιμοποιούμε λέξεις που δεν έχουν αρνητικό φορτίο για έναν ασθενή», ανέφερε.

Η σύνδεση των λέξεων με το στίγμα και τον φόβο

Ο πρόεδρος της ΕΛΛΟΚ συνέδεσε τη χρήση της γλώσσας με ένα ευρύτερο ζήτημα: το στίγμα που εξακολουθεί να συνοδεύει τον καρκίνο.

Όπως εξήγησε, όταν η ασθένεια παρουσιάζεται διαρκώς με όρους φόβου, ήττας και προσωπικής δοκιμασίας, μπορεί να ενισχύεται η αρνητική εικόνα που έχει διαμορφωθεί γύρω της.

Οι συνέπειες, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν περιορίζονται στην ψυχολογία των ανθρώπων που ήδη νοσούν.

Ο φόβος μπορεί να επηρεάσει και τη στάση υγιών πολιτών απέναντι στην πρόληψη, οδηγώντας ορισμένους στην αναβολή εξετάσεων ή στην αποφυγή συμμετοχής σε προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου.

«Όταν μιλάμε για στίγμα, μιλάμε για φόβο. Και όταν μιλάμε για φόβο, μιλάμε για πολίτες που δεν πηγαίνουν να κάνουν τους προσυμπτωματικούς ελέγχους που θα έπρεπε», υπογράμμισε.

«Να στεκόμαστε δίπλα στον άνθρωπο, όχι απέναντί του»

Για τον Γιώργο Καπετανάκη, η αλλαγή της γλώσσας δεν αφορά την επιβολή περιορισμών στην ενημέρωση, αλλά την αναζήτηση ενός πιο υπεύθυνου τρόπου περιγραφής της ασθένειας.

Η ελληνική γλώσσα, όπως σημείωσε, διαθέτει αρκετό πλούτο ώστε να επιτρέψει στους δημοσιογράφους να αποδίδουν με ακρίβεια ακόμη και τις πιο δύσκολες ειδήσεις, χωρίς να επιβαρύνουν τους ανθρώπους στους οποίους αναφέρονται.

«Να χρησιμοποιούμε λέξεις που δεν θα κάνουν την κοινωνία να στέκεται απέναντι, αλλά δίπλα σε έναν άνθρωπο με καρκίνο», ήταν το μήνυμά του.

Η ειδική ομάδα εργασίας αναμένεται να επεξεργαστεί τα αποτελέσματα της έρευνας και να διαμορφώσει συστάσεις για τη χρήση της γλώσσας στα μέσα ενημέρωσης.

Μια προσπάθεια που, όπως τόνισε ο πρόεδρος της ΕΛΛΟΚ, έχει έναν συγκεκριμένο στόχο: να μειωθεί το στίγμα και να αντιμετωπίζονται οι άνθρωποι με καρκίνο με μεγαλύτερο σεβασμό, τόσο στην ενημέρωση όσο και στην καθημερινή επικοινωνία.