9 στους 10 Ευρωπαίους ζητούν περισσότερη ενότητα – Τι φοβούνται περισσότερο

Με αφορμή την τελευταία έρευνα του Ευρωβαρόμετρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία αποτυπώνει με σαφήνεια το κλίμα ανησυχίας αλλά και τις αυξημένες προσδοκίες των Ευρωπαίων πολιτών, ο υποψήφιος διδάκτορας του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νικόλαος Μωραϊτάκης, ανέλυσε στο ραδιόφωνο του CRETAONE 102,3 και στον Γιάννη Ραψομανίκη, τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας και τις πολιτικές προεκτάσεις τους για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Διάχυτη ανησυχία και αίσθημα επισφάλειας

Η έρευνα καταγράφει ένα ισχυρό αίσθημα διαρκούς αβεβαιότητας στους Ευρωπαίους πολίτες. Η ανησυχία για πολεμικές συρράξεις, για την παραπληροφόρηση και τα fake news, αλλά και για το αυξανόμενο κόστος ζωής και τον πληθωρισμό, συνθέτουν, όπως επισήμανε ο κ. Μωραϊτάκης, μια «μετατόπιση της συλλογικής ψυχολογίας» προς ένα ασταθές και επισφαλές μέλλον.

Η συγκυρία των αλλεπάλληλων κρίσεων -οικονομική κρίση, πανδημία, ενεργειακή αστάθεια, γεωπολιτικές εντάσεις- έχει αυστηροποιήσει τα κριτήρια με τα οποία οι πολίτες αξιολογούν τους θεσμούς. Σε περιόδους πολυκρίσεων, τόνισε, οι θεσμοί δεν κρίνονται για τις διακηρύξεις τους, αλλά για την αποτελεσματικότητά τους.

Το αίτημα για περισσότερη ενότητα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το 89% των Ευρωπαίων πολιτών ζητά μεγαλύτερη ενότητα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το στοιχείο αυτό, σύμφωνα με τον κ. Μωραϊτάκη, έχει «αμφίσημο χαρακτήρα».

Αφενός, οι πολίτες αντιλαμβάνονται πλέον ότι κανένα κράτος – μέλος δεν μπορεί μόνο του να ανταποκριθεί σε προκλήσεις όπως η άμυνα, η ενεργειακή αυτονομία, η ακρίβεια ή η κλιματική κρίση. Αφετέρου, η κοινωνία εμφανίζεται να προηγείται της πολιτικής: το αίτημα για εμβάθυνση και αποτελεσματικότερη Ένωση είναι πιο ώριμο από τις πολιτικές ισορροπίες που επικρατούν σε ορισμένα κράτη – μέλη.

Παρά την άνοδο ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων σε αρκετές χώρες, η έρευνα δεν καταδεικνύει αποστασιοποίηση από την Ευρώπη. Αντίθετα, αποτυπώνει απαίτηση για μια Ευρωπαϊκή Ένωση που θα ανταποκρίνεται έμπρακτα στις ανάγκες των πολιτών.

Προσωπική ανθεκτικότητα – Συλλογικός σκεπτικισμός

Ένα ακόμη εύρημα που ξεχωρίζει είναι η διαφοροποίηση ανάμεσα στην προσωπική και τη συλλογική αισιοδοξία. Οι πολίτες εμφανίζονται πιο θετικοί για το προσωπικό τους μέλλον απ’ ό,τι για τη γενικότερη πορεία των διεθνών εξελίξεων. Ο κ. Μωραϊτάκης έκανε λόγο για «φαινόμενο ιδιωτικής ανθεκτικότητας», υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα θα ανακύψει εάν η κοινωνική δυσαρέσκεια μεταφραστεί και σε ατομικό επίπεδο, οδηγώντας σε ευρύτερη αποσταθεροποίηση.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα

Αναφερόμενος στη στάση των Ελλήνων πολιτών, οι οποίοι συστηματικά εμφανίζονται πιο ανήσυχοι συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Κατά τον κ. Μωραϊτάκη, η αυξημένη επισφάλεια δεν έχει ιδεολογική αφετηρία, αλλά γεωπολιτική και βιωματική.

Η Ελλάδα, ως χώρα – σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βιώνει άμεσα το μεταναστευτικό ζήτημα, ενώ οι φυσικές καταστροφές, οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες ενισχύουν το αίσθημα κινδύνου. Παράλληλα, η δεκαετής οικονομική κρίση έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στο συλλογικό βίωμα, διαμορφώνοντας μια κοινωνία με αυξημένη ευαισθησία απέναντι στο ρίσκο και την αβεβαιότητα.

Ωστόσο, η αυξημένη ανησυχία δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε κρίση εμπιστοσύνης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά, όπως διευκρίνισε, σε «κρίση απόδοσης», οι πολίτες απαιτούν απτά αποτελέσματα, ιδιαίτερα στην άμυνα, στην ενεργειακή αυτονομία και στο κόστος διαβίωσης.

Άμυνα, οικονομία και ψηφιακή κυριαρχία

Στα κορυφαία ζητήματα που αναδεικνύει η έρευνα συγκαταλέγονται η άμυνα, η ενεργειακή αυτάρκεια, η οικονομική προστασία και η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Η άμυνα φαίνεται να αποκτά κεντρική θέση, γεγονός που αντανακλά το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ο κ. Μωραϊτάκης προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η έμφαση στην αμυντική διάσταση δεν πρέπει να υποβαθμίσει την οικονομική και κοινωνική σύγκλιση. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση περιοριστεί σε μια «Ένωση άμυνας» χωρίς ουσιαστική οικονομική προστασία των πολιτών, τότε ενδέχεται να ενισχυθούν οι τάσεις απονομιμοποίησης.

Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε και στην παραπληροφόρηση και την τεχνητή νοημοσύνη, με τον ίδιο να επισημαίνει ότι η ψηφιακή κυριαρχία αναδεικνύεται σε νέο πολιτικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η ισορροπία μεταξύ ρύθμισης και ανταγωνιστικότητας αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο, ιδίως σε ένα περιβάλλον διεθνούς ανταγωνισμού με τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Η στάση των νέων

Θετικό μήνυμα προκύπτει από τη στάση των νέων 15 – 30 ετών, οι οποίοι εμφανίζονται πιο ένθερμοι υποστηρικτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για μια γενιά που μεγάλωσε με ανοιχτά σύνορα, κινητικότητα και προγράμματα όπως το Erasmus, χωρίς τα βιώματα πολεμικών συγκρούσεων. Παράλληλα, όμως, είναι και μια γενιά που βιώνει για πρώτη φορά συσσωρευμένες κρίσεις, με διαφορετικούς προβληματισμούς από τις προηγούμενες.

Το στρατηγικό διακύβευμα

Κλείνοντας, ο Νικόλαος Μωραϊτάκης υπογράμμισε ότι το μεγάλο στρατηγικό διακύβευμα για τα επόμενα χρόνια είναι η μετάβαση «από τις ρυθμίσεις στην πράξη». Οι διακηρύξεις και οι κανονισμοί, σημείωσε, δεν αρκούν εάν δεν συνοδεύονται από απτά αποτελέσματα που βελτιώνουν το βιωτικό επίπεδο και ενισχύουν το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών.

Σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, τα κριτήρια των Ευρωπαίων πολιτών γίνονται ολοένα και πιο αυστηρά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να απαντήσει αποτελεσματικά στην άμυνα, την οικονομία, την ενέργεια και το περιβάλλον, προκειμένου να διατηρήσει και να ενισχύσει την πολιτική της νομιμοποίηση.

Δείτε τη συνέντευξη: