Κρήτη: Το χωριό που θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα του νησιού – Η ιστορία του χάνεται στα βάθη των αιώνων

Μόλις λίγα χιλιόμετρα από την Ιεράπετρα, ένας οργανωμένος οικισμός 5.000 ετών αποκαλύπτει πώς ζούσαν οι πρώτες κοινωνίες της Κρήτης

Υπάρχουν χωριά στην Κρήτη που η ιστορία τους δεν μετριέται σε αιώνες, αλλά σε χιλιετίες. Ένα από αυτά βρίσκεται στο Λασίθι, κοντά στην Ιεράπετρα, και η περιοχή γύρω του κρύβει τα ίχνη ενός από τους σημαντικότερους πρωτομινωικούς οικισμούς που έχουν αποκαλυφθεί στο νησί.

Ο λόγος για τον Μύρτο, έναν παραθαλάσσιο οικισμό περίπου 15 χιλιόμετρα δυτικά της Ιεράπετρας. Σε απόσταση περίπου 3,5 χιλιομέτρων ανατολικά του σημερινού χωριού βρίσκεται ο λόφος της Φούρνου Κορυφής, όπου οι αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως έναν οικισμό που χρονολογείται περίπου από το 2800 έως το 2200 π.Χ.

Ένας οικισμός πριν από περίπου 5.000 χρόνια

Η Φούρνου Κορυφή δεν ήταν ένας μικρός, προσωρινός καταυλισμός. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν έναν οργανωμένο οικισμό με δεκάδες μικρούς χώρους, εργαστήρια και αποθηκευτικούς χώρους.

Η ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1967 και το 1968 από τον Peter Warren αποκάλυψε περίπου 40 δωμάτια στην πρώτη φάση της έρευνας, ενώ στη συνέχεια αποκαλύφθηκαν ακόμη περισσότεροι χώροι. Εντοπίστηκαν, μεταξύ άλλων, εργαστήριο κεραμικής και χώρος που ερμηνεύεται ως ιερό.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι κάτοικοι είχαν αναπτύξει δραστηριότητες που ξεπερνούσαν την απλή επιβίωση. Στον οικισμό έχουν βρεθεί αγγεία, εργαλεία, χάλκινα αντικείμενα, σφραγίδες και υφαντικά βάρη, στοιχεία που συνδέονται με την ανάπτυξη της βιοτεχνίας και του εμπορίου.

Η περιοχή όπου γεννήθηκε ένας κόσμος

Η σημασία της Φούρνου Κορυφής βρίσκεται και στη χρονολόγησή της. Πρόκειται για περίοδο κατά την οποία διαμορφώνονται οι κοινωνίες της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην Κρήτη, αρκετούς αιώνες πριν από την ακμή των μεγάλων μινωικών ανακτόρων.

Και η περιοχή δεν σταματά εκεί.

Κοντά στη Φούρνου Κορυφή βρίσκεται και ο αρχαιολογικός χώρος του Πύργου, ένας ακόμη σημαντικός μινωικός οικισμός. Σύμφωνα με τον Δήμο Ιεράπετρας, η κατοίκηση στον Πύργο ξεκινά περίπου την ίδια περίοδο, γύρω στο 2600–2300 π.Χ., και συνεχίζεται για πολλούς αιώνες.

Στον χώρο έχουν εντοπιστεί, μεταξύ άλλων, ένας διώροφος τάφος-οικία, πύργος, δεξαμενή και αργότερα μια σημαντική αγρέπαυλη με χαρακτηριστικά διοικητικού κέντρου. Η ανακάλυψη πινακίδων Γραμμικής Α και σφραγισμάτων ενισχύει την εικόνα μιας οργανωμένης κοινωνίας με διοικητική δομή.

Το χωριό που βρίσκεται δίπλα στην αρχαία ιστορία

Ο σημερινός Μύρτος μπορεί να είναι γνωστός κυρίως για τη θάλασσα και το φυσικό του τοπίο, όμως κάτω και γύρω από τη σύγχρονη εικόνα της περιοχής υπάρχει μια ιστορία που ξεκινά περίπου πέντε χιλιετίες πριν.

Γι’ αυτό και η περιοχή του Μύρτου αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η σύγχρονη Κρήτη συνυπάρχει με τα ίχνη των πρώτων οργανωμένων κοινωνιών του νησιού.

Και υπάρχει μια ακόμη λεπτομέρεια που κάνει την περιοχή ακόμη πιο ενδιαφέρουσα: η κατοίκηση δεν περιορίστηκε στην Πρωτομινωική περίοδο. Στον Πύργο, για παράδειγμα, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα φτάνουν μέχρι και την Υστερομινωική Ι περίοδο, δηλαδή περίπου το 1600–1450 π.Χ.

Έτσι, όταν αναζητά κανείς «το αρχαιότερο χωριό της Κρήτης», η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο ένας τίτλος μπορεί να αφήσει να εννοηθεί. Η αρχαιολογία δείχνει ότι το νησί διαθέτει πολλές περιοχές με εξαιρετικά παλιά ίχνη κατοίκησης.

Στον Μύρτο, όμως, η εικόνα είναι εντυπωσιακή: δίπλα σε ένα σημερινό κρητικό χωριό βρίσκεται ένας προϊστορικός οικισμός που μας μεταφέρει περίπου 5.000 χρόνια πίσω, στην εποχή που άρχιζε να διαμορφώνεται ο κόσμος του μινωικού πολιτισμού.

Φωτογραφία Αρχείου

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Οι 10 καλύτερες εκδρομές κοντά στο Ηράκλειο

Ποιο θεωρείται το αρχαιότερο;

Ποιο θεωρείται το αρχαιότερο χωριό της Κρήτης; Η απάντηση οδηγεί στις Αρχάνες και στην αρχαία Αχάρνα, έναν τόπο με ιστορία που ξεκινά περίπου 5.000 χρόνια πριν. Εδώ αναπτύχθηκε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του μινωικού κόσμου, με ανάκτορο, ιερά, νεκροταφεία και αρχαιολογικούς θησαυρούς που συνεχίζουν μέχρι σήμερα να αποκαλύπτουν την ιστορία της προϊστορικής Κρήτης.

Η περιοχή κατοικείται από την προϊστορική εποχή και η ιστορία της φτάνει περίπου έως την 3η χιλιετία π.Χ. Η αρχαία Αχάρνα εξελίχθηκε κατά τη μινωική περίοδο σε έναν ιδιαίτερα σημαντικό οικισμό, με ανακτορικό συγκρότημα, οργανωμένη κοινωνία και έντονη θρησκευτική δραστηριότητα.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι Αρχάνες θεωρούνται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς τόπους της Κρήτης.

Από την προϊστορική Αχάρνα στο μινωικό κέντρο

Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή είναι ιδιαίτερα παλιά. Κατά την Πρωτομινωική περίοδο, οι μικρότεροι οικιστικοί πυρήνες της περιοχής σταδιακά ενώθηκαν και δημιουργήθηκε ένα πιο οργανωμένο οικιστικό σύνολο.

Κατά τη Μεσομινωική περίοδο οι Αρχάνες εξελίχθηκαν ακόμη περισσότερο. Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, η κοινότητα απέκτησε ανακτορικό συγκρότημα, ενώ η πυκνή κατοίκηση και τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα δείχνουν τη σημασία που είχε πλέον ο οικισμός.

Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή ενός οργανωμένου μινωικού κέντρου, το οποίο δεν αποτελούσε απλώς έναν αγροτικό οικισμό.

Είχε διοικητικό και οικονομικό ρόλο, ενώ παράλληλα η θρησκεία κατείχε κεντρική θέση στη ζωή της κοινότητας.

Το ανάκτορο που βρίσκεται κάτω από τον σημερινό οικισμό

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της αρχαιολογίας των Αρχανών είναι ότι τα κατάλοιπα του παλαιότερου μινωικού οικισμού βρίσκονται κάτω από μεταγενέστερα κτίσματα και το ανακτορικό συγκρότημα.

Οι ανασκαφές έφεραν στο φως σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και ευρήματα, μεταξύ των οποίων και χαρακτηριστικά δείγματα της περίφημης καμαραϊκής κεραμικής.

Η περιοχή φαίνεται πως είχε εξελιχθεί σε ένα σύνθετο κέντρο με διαφορετικές λειτουργίες, από την κατοίκηση και τη διοίκηση μέχρι την παραγωγή και τη λατρεία.

Η αρχαιολογική εικόνα συμπληρώνεται από τα ιερά της ευρύτερης περιοχής. Στον Γιούχτα, πάνω από τις Αρχάνες, ιδρύθηκε ιερό κορυφής, γεγονός που αποκαλύπτει τη θρησκευτική σημασία που είχε η περιοχή για τους Μινωίτες.

Ο Γιούχτας και οι θεοί των Μινωιτών

Ο Γιούχτας δεν είναι απλώς το χαρακτηριστικό βουνό που δεσπόζει πάνω από τις Αρχάνες.

Για τους Μινωίτες ήταν ένας τόπος με ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία.

Το ιερό κορυφής στην Ψηλή Κορφή συνδέει τον οικισμό των Αρχανών με ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της μινωικής θρησκείας: τη λατρεία σε κορυφές βουνών.

Η θέση του ιερού δεν ήταν τυχαία. Από την περιοχή υπάρχει ευρύτατη εποπτεία του κρητικού τοπίου, ενώ ο Γιούχτας φαίνεται πως κατείχε ξεχωριστή θέση στη θρησκευτική γεωγραφία της μινωικής Κρήτης.

Έτσι, οι Αρχάνες δεν ήταν μόνο ένα διοικητικό και οικιστικό κέντρο. Ήταν ταυτόχρονα μέρος ενός ευρύτερου θρησκευτικού τοπίου.

Το νεκροταφείο των Φουρνιών αποκάλυψε έναν άλλο κόσμο

Αν το ανάκτορο και τα ιερά δείχνουν πώς ζούσαν και λατρεύονταν οι άνθρωποι, το νεκροταφείο των Φουρνιών αποκαλύπτει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζαν τον θάνατο.

Η νεκρόπολη ανακαλύφθηκε το 1965 και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στην αρχαιολογική έρευνα των Αρχανών. Οι ανασκαφές που ακολούθησαν έφεραν στο φως σημαντικά ταφικά κατάλοιπα και ευρήματα, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την κοινωνία που έζησε στην περιοχή.

Η σημασία του χώρου είναι τέτοια ώστε οι Αρχάνες να αποτελούν ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα για τη μελέτη της εξέλιξης της μινωικής κοινωνίας.

Τα ευρήματα από τα Φουρνιά, μαζί με τα στοιχεία από το ανάκτορο, τις κατοικίες και τα ιερά, επιτρέπουν στους αρχαιολόγους να ανασυνθέσουν ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής στην προϊστορική Κρήτη.

Πέντε χιλιάδες χρόνια ιστορίας

Οι Αρχάνες δεν είναι απλώς ένα όμορφο χωριό της ενδοχώρας του Ηρακλείου.

Είναι ένας τόπος όπου η σύγχρονη ζωή συναντά μια ιστορία που ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν.

Η αρχαία Αχάρνα, το μινωικό ανάκτορο, οι κατοικίες, τα ιερά του Γιούχτα και η νεκρόπολη των Φουρνιών συνθέτουν ένα μοναδικό αρχαιολογικό σύνολο.

Και ίσως αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο: όταν κάποιος περπατά σήμερα στις Αρχάνες, βρίσκεται σε έναν τόπο που αποτέλεσε σημαντικό κέντρο ήδη από την εποχή που ο μινωικός πολιτισμός βρισκόταν στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να αναζητήσει κανείς την ιστορία της Κρήτης μόνο στα μεγάλα ανάκτορα της Κνωσού.

Μερικά από τα σημαντικότερα κεφάλαιά της βρίσκονται σε έναν ζωντανό οικισμό, όπου η σύγχρονη Κρήτη συνεχίζει να υπάρχει πάνω από τα ίχνη της αρχαίας Αχάρνας.

Και αυτό κάνει τις Αρχάνες κάτι περισσότερο από έναν ιστορικό προορισμό.

Τις κάνει ένα από τα σημεία της Κρήτης όπου 5.000 χρόνια ιστορίας παραμένουν μέρος του ίδιου του τοπίου.