Όραση: Γιατί δεν πρέπει να τρίβουμε τα μάτια μας

Οι κίνδυνοι και οι λύσεις που ανακουφίζουν

Είναι μια σχεδόν… αυτόματη κίνηση: τα μάτια μάς φαγουρίζουν και το χέρι μας «ανεβαίνει» ασυναίσθητα για να τα τρίψει.

Η ανακούφιση είναι άμεση, αλλά συχνά προσωρινή. Και, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, όχι πάντα ακίνδυνη.

Το τρίψιμο των ματιών μπορεί να επιδεινώσει τον ερεθισμό, να μεταφέρει μικρόβια, να προκαλέσει μικροτραυματισμούς στην επιφάνεια του ματιού και, όταν γίνεται συστηματικά, να συνδεθεί με σοβαρότερες βλάβες στον κερατοειδή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γιώργος Μαζωνάκης: Ήθελε αλλά δεν πρόλαβε να συντάξει διαθήκη, στην οικογένειά του θα περάσει η περιουσία του

Ο κνησμός, ωστόσο, δεν εμφανίζεται χωρίς λόγο. Συνήθως είναι σημάδι ότι κάτι ενοχλεί την επιφάνεια του ματιού ή τα βλέφαρα.

Και η λύση δεν είναι η πίεση με τα δάχτυλα, αλλά η αντιμετώπιση της αιτίας, εξηγούν ο επίκουρος καθηγητής οφθαλμολογίας, Taylor Starnes και η αναπληρώτρια καθηγήτρια κλινικής οφθαλμολογίας, Neelam Patadia, στο The Conversation.

Τι μπορεί να φταίει

Η πιο κοινή αιτία είναι η αλλεργική επιπεφυκίτιδα. Γύρη, σκόνη, τρίχες ζώων ή άλλοι ερεθιστικοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν ερυθρότητα, οίδημα, δακρύρροια και έντονο κνησμό.

Άλλη συνηθισμένη εξήγηση είναι η ξηροφθαλμία. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να αισθανόμαστε ότι έχει εισέλθει κάποιο ξένο σώμα στο μάτι μας ή κάτι σαν «άμμος» -ακόμη κι όταν δεν υπάρχει τίποτα στην επιφάνειά του.

Επίσης, ρόλο ενδέχεται να παίζει και η βλεφαρίτιδα, δηλαδή η φλεγμονή στα βλέφαρα, καθώς και δερματίτιδες ή άλλοι ερεθισμοί στην περιοχή γύρω από τα μάτια. Το δέρμα σε εκείνο το σημείο είναι ιδιαίτερα λεπτό και ευάλωτο, επομένως αντιδρά εύκολα σε καλλυντικά, φακούς επαφής, περιβαλλοντικούς παράγοντες ή αλλεργιογόνα.

Ο κερατοειδής δεν αντέχει την πίεση

Ο μεγαλύτερος προβληματισμός αφορά τον κερατοειδή χιτώνα, το διαφανές πρόσθιο τμήμα του ματιού που λειτουργεί σαν «παράθυρο» για την όραση.

Το χρόνιο τρίψιμο έχει συσχετιστεί με τον κερατόκωνο, μια πάθηση κατά την οποία ο κερατοειδής λεπταίνει σταδιακά και αποκτά πιο κωνικό, ακανόνιστο σχήμα. Ως αποτέλεσμα, ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίζει θολή ή παραμορφωμένη όραση, υψηλό αστιγματισμό και ανάγκη για ειδικούς φακούς επαφής.

Σήμερα, ο κερατόκωνος μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να σταθεροποιηθεί με διασύνδεση κολλαγόνου, μια θεραπεία που ενισχύει τον κερατοειδή και μπορεί να ανακόψει την εξέλιξη της νόσου. Σε πιο προχωρημένα περιστατικά, όμως, πιθανότατα χρειάζεται μεταμόσχευση κερατοειδούς.

Οι μικροτραυματισμοί και οι λοιμώξεις

Ακόμη και ένα μεμονωμένο, έντονο τρίψιμο μπορεί να προκαλέσει εκδορά κερατοειδούς. Η εν λόγω κατάσταση προκαλεί έντονο πόνο και μπορεί να συνοδεύεται από θολή όραση, δάκρυα και ευαισθησία στο φως.

Άλλο ένα πιθανό σενάριο, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι να σπάσει ένα μικρό αγγείο στην επιφάνεια του ματιού, προκαλώντας υποεπιπεφυκοτική αιμορραγία (υπόσφαγμα). Το μάτι κοκκινίζει έντονα, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για έναν επιφανειακό «μώλωπα» που υποχωρεί μόνος του σε μία έως δύο εβδομάδες.

Φυσικά, δεν απουσιάζει ο κίνδυνος της επιπεφυκίτιδας. Τα χέρια μεταφέρουν εύκολα παθογόνους μικροοργανισμούς στην περιοχή των ματιών, ενώ ορισμένες μορφές επιπεφυκίτιδας είναι ιδιαίτερα μεταδοτικές. Γι’ αυτό, αν χρειαστεί να αγγίξετε τα μάτια σας, το πλύσιμο των χεριών δεν είναι λεπτομέρεια αλλά θεμελιώδες μέτρο προστασίας.

Τι μπορείτε να κάνετε (αντί να τρίβετε τα μάτια σας)

Η σωστή αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία, αλλά υπάρχουν ορισμένα μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν.

Οι ειδικοί επισημαίνουν πως τα τεχνητά δάκρυα μπορούν να ανακουφίσουν την ξηρότητα και να απομακρύνουν ερεθιστικούς παράγοντες από την επιφάνεια του ματιού.

Οι δροσερές κομπρέσες μπορούν να μειώσουν εξίσου τον κνησμό, το οίδημα και την ανάγκη για τρίψιμο.

Σε περίπτωση αλλεργίας, η αποφυγή του ερεθιστικού παράγοντα είναι καθοριστική. Όταν η γύρη είναι το πρόβλημα, μπορεί να βοηθήσει η παραμονή σε εσωτερικούς χώρους τις ημέρες με υψηλή συγκέντρωση, η χρήση γυαλιών ηλίου και το πλύσιμο του προσώπου μετά την έκθεση.

Αν τα συμπτώματα επιμένουν, μπορεί να χρειαστούν αντιισταμινικά κολλύρια ή σταγόνες με σταθεροποιητές μαστοκυττάρων, ανάλογα με την περίπτωση. Αντίθετα, τα κολλύρια που υπόσχονται απλώς ότι «διώχνουν την ερυθρότητα» δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αλόγιστα, καθώς προσφέρουν προσωρινό αποτέλεσμα και ενδέχεται να επιδεινώσουν το πρόβλημα.

Πότε χρειάζεται οφθαλμίατρος

Αν η ενόχληση επιμένει, υπάρχει πόνος, έντονη ερυθρότητα, θολή όραση, ευαισθησία στο φως ή η αίσθηση ενός ξένου σώματος που δεν υποχωρεί, συστήνεται η οφθαλμολογική εκτίμηση.

Το τρίψιμο μπορεί να μοιάζει με την πιο γρήγορη λύση, αλλά απλώς συντηρεί τον (φαύλο) κύκλο του ερεθισμού. Η ασφαλέστερη επιλογή είναι να εντοπιστεί η βαθύτερη αιτία και να αντιμετωπιστεί χωρίς να τραυματίσουμε τα μάτια μας.

ygeiamou.gr