Τι καταγγέλει το ΠΑΣΟΚ

Ερώτηση προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης κ. Γιώργο Φλωρίδη και τον Υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ κ. Παύλο Μαρινάκη κατέθεσε η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, με αντικείμενο την πρόσφατη έκθεση του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch) και την ανάγκη άμεσης ενσωμάτωσης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας κατά των καταχρηστικών αγωγών SLAPP.

Όπως επισημαίνεται στην Ερώτηση, η έκθεση του 2026 «παρουσιάζει με τρόπο ζοφερό την κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου και του κράτους δικαίου στη χώρα μας». Το ΠΑΣΟΚ τονίζει ότι πρόκειται για μια διεθνή καταγραφή που δεν μπορεί να αγνοηθεί, καθώς αναφέρεται ρητά σε «υπονόμευση του κράτους δικαίου και των θεσμών, την έλλειψη λογοδοσίας που κλονίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος, αλλά και την επιδείνωση του περιβάλλοντος εντός του οποίου καλούνται να εργαστούν οι δημοσιογράφοι στη χώρα μας».

Η εικόνα που αποτυπώνεται είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Σύμφωνα με την ίδια Ερώτηση, «για τέταρτη συνεχή χρονιά η Ελλάδα κατατάσσεται στην τελευταία θέση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον δείκτη ελευθερίας του Τύπου, σύμφωνα με την έκθεση της οργάνωσης ‘Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα’ (RSF)».

Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κάνει ειδική αναφορά σε «εκφοβισμό, παρενόχληση, κρατική παρακολούθηση, κυβερνητική παρέμβαση και καταχρηστικές αγωγές σε βάρος δημοσιογράφων στην Ελλάδα», δεδομένα τα οποία, όπως τονίζεται, «λειτουργούν αποτρεπτικά για την άσκηση ερευνητικής δημοσιογραφίας».

Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, η Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 έχει ήδη θεσπιστεί από το 2024, με σκοπό την προστασία προσώπων που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο από «προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες (αγωγές SLAPP)». Όπως περιγράφεται στην Ερώτηση, πρόκειται για «προσχηματικές – στρατηγικές αγωγές που ασκούνται από ισχυρά πρόσωπα ή Οργανισμούς και έχουν ως στόχο να αποθαρρύνουν τη δημόσια συμμετοχή και την κριτική που μπορεί να ασκείται σε θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος».

Η Οδηγία προβλέπει συγκεκριμένους μηχανισμούς: «μηχανισμό πρόωρης απόρριψης καταχρηστικών αγωγών, επιβολή δικαστικών εξόδων αλλά και αποζημιώσεων σε ενάγοντες που επιλέγουν να προβούν σε τέτοιες αγωγές, καθώς και ειδικές διαδικαστικές εγγυήσεις υπέρ δημοσιογράφων και υπερασπιστών δικαιωμάτων».

Πρόκειται, όπως τονίζει η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, για «ένα πλέγμα προστασίας για το δημοσιογραφικό λειτούργημα, το δημόσιο λόγο και την ελευθερία του Τύπου, ένα πλέγμα άκρως αναγκαίο εν μέσω της επικρατούσας κατάστασης στη χώρα».

Ωστόσο, παρά τη σαφή ευρωπαϊκή υποχρέωση, «η προθεσμία ενσωμάτωσης της Οδηγίας λήγει στις 7 Μαΐου 2026» και μέχρι σήμερα «δεν έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένο νομοθετικό σχέδιο για την ενσωμάτωσή της στην εθνική νομοθεσία, παρά μόνο έχει ανακοινωθεί εδώ και ένα χρόνο, η σύσταση ειδικής νομοπαρασκευαστικής επιτροπής».

Ταυτόχρονα, «δεν υπάρχει ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την έναρξη εφαρμογής της», την ώρα που διεθνείς οργανισμοί καταγράφουν αυξανόμενες αγωγές με χαρακτηριστικά SLAPP στην Ελλάδα.

Το ΠΑΣΟΚ υπογραμμίζει ότι «η ελευθερία του Τύπου αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα και θεμέλιο της δημοκρατίας» και ότι οι εκθέσεις που αποτυπώνουν ένα «εχθρικό» περιβάλλον για τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης «αποτελούν ισχυρό ‘ράπισμα’ για τη χώρα μας».

Η καθυστέρηση ουσιαστικής ενσωμάτωσης της Οδηγίας δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι βαθύτατα πολιτικό. Όπως τονίζεται στην Ερώτηση, η ενσωμάτωση πρέπει να γίνει «σε επίπεδο ουσιαστικό, με τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού θεσμικού πλαισίου και όχι με τη λογική της στείρας αντιγραφής».

«Η προστασία της ελευθερίας του Τύπου και του δημοσίου διαλόγου δεν μπορεί να παραμένει υπό διαρκή επιτήρηση διεθνών οργανισμών χωρίς ουσιαστική εθνική αντίδραση. Η δημοκρατία δεν αρκεί να διακηρύσσεται — οφείλει να προστατεύεται με πράξεις. Όταν η χώρα μας καταγράφεται σταθερά στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ελευθερία του Τύπου, δεν μιλάμε για επικοινωνιακό πρόβλημα. Μιλάμε για δομικό έλλειμμα. Οι καταχρηστικές αγωγές, οι πιέσεις, οι παρακολουθήσεις και οι έμμεσοι μηχανισμοί εκφοβισμού δεν είναι απλώς νομικά εργαλεία – είναι μηχανισμοί ελέγχου της πληροφόρησης. Δημιουργούν ένα κλίμα αυτολογοκρισίας, περιορίζουν τη δυνατότητα ερευνητικής δημοσιογραφίας και τελικά επηρεάζουν το τι φτάνει στον πολίτη και τι όχι.

Όταν ο δημοσιογράφος γνωρίζει ότι μπορεί να σύρεται σε πολυετείς και οικονομικά εξοντωτικές δικαστικές διαδικασίες, τότε η ελευθερία της έκφρασης δεν καταργείται θεσμικά — περιορίζεται σιωπηρά. Και αυτό είναι πιο επικίνδυνο. Γιατί έτσι ελέγχεται η ροή της πληροφόρησης χωρίς να φαίνεται ότι υπάρχει λογοκρισία. Έτσι διαμορφώνεται ένα περιβάλλον όπου η κριτική φιλτράρεται, οι αποκαλύψεις αποθαρρύνονται και ο δημόσιος διάλογος αποδυναμώνεται.

Η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας κατά των SLAPP δεν είναι τυπική υποχρέωση. Είναι δημοκρατικό ορόσημο. Είναι η απόδειξη ότι το κράτος επιλέγει να προστατεύσει τον δημόσιο λόγο και όχι να ανέχεται μηχανισμούς έμμεσης φίμωσης. Η διαφάνεια, η λογοδοσία και η πολυφωνία δεν είναι απειλή για τη Δημοκρατία. Είναι η ίδια η Δημοκρατία», δήλωσε χαρακτηριστικά η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη.

Με βάση όλα τα παραπάνω, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τα αρμόδια Υπουργεία να απαντήσουν στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:

1. Πώς απαντά η Κυβέρνηση στις σοβαρές επισημάνσεις της έκθεσης του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, περί επιδείνωσης της επικρατούσας κατάστασης σε επίπεδο ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα;

2. Σε ποιο στάδιο βρίσκεται σήμερα η διαδικασία ενσωμάτωσης της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1069; Πώς εξελίσσεται το έργο της αρμόδιας επιτροπής για την επεξεργασία των διατάξεων και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα κατάθεσης του σχετικού νομοσχεδίου;

3. Ποιοι είναι οι προστατευτικοί μηχανισμοί που σκοπεύει να θεσπίσει η Κυβέρνηση έναντι των προφανώς αβάσιμων και καταχρηστικών αγωγών (SLAPP) και πώς αυτοί πρόκειται να εναρμονιστούν με την υφιστάμενη νομοθεσία; Πώς θα λειτουργήσουν οι απαραίτητοι δικαστικοί μηχανισμοί για την επίσπευση εκδίκασής τους, όπως ορίζει η οδηγία; Με ποιο σχεδιασμό και με ποιες υποδομές;

#ΠΑΣΟΚ