Ποιος αποφάσισε ότι τα σύνορα είναι εκεί που είναι; Η άγνωστη συμφωνία του 1648 που ορίζει τη ζωή μας 4 αιώνες μετά

Πριν το 1648 δεν υπήρχαν κράτη όπως τα ξέρεις: Το αιματηρό παρασκήνιο που γέννησε τη σύγχρονη γεωπολιτική και τις διεθνείς κρίσεις

Οι θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τον σύγχρονο κόσμο -η έννοια των εθνικών συνόρων, η εθνική κυριαρχία και το δικαίωμα κάθε κράτους να διαχειρίζεται τις εσωτερικές του υποθέσεις χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις- δεν υπήρχαν πάντα ως δεδομένα. Γεννήθηκαν μέσα από τη στάχτη και την καταστροφή του Τριακονταετούς Πολέμου, μιας από τις πιο αιματηρές θρησκευτικές και πολιτικές διαμάχες που σαρωσαν την Ευρώπη μεταξύ του 1618 και του 1648, αποδεκατίζοντας ολόκληρους πληθυσμούς.

Η υπογραφή της Συνθήκης της Βεστφαλίας το 1648 τερμάτισε τη διαμάχη και εισήγαγε μια επαναστατική ιδέα για την εποχή: την ισότητα των κυρίαρχων κρατών ανεξαρτήτως της ισχύος ή του θρησκεύματός τους. Για πρώτη φορά, οι ηγεμόνες συμφώνησαν ότι η εξουσία ενός κράτους περιορίζεται εντός των συγκεκριμένων γεωγραφικών του ορίων και ότι κανένας εξωτερικός παράγοντας, ούτε καν ο Πάπας ή η Αυτοκρατορία, δεν είχε το δικαίωμα να επιβάλει τη θέλησή του στο εσωτερικό μιας άλλης επικράτειας. Αυτό το σύστημα δημιούργησε τη βάση της σύγχρονης διπλωματίας.

Η βεστφαλιανή αρχιτεκτονική εξέλιχθηκε στο πέρασμα των αιώνων, αντέχοντας σε ναπολεόντειους πολέμους και αυτοκρατορικές καταρρεύσεις. Μετά τον όλεθρο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η ανάγκη για έναν πιο θεσμοθετημένο μηχανισμό αποτροπής συγκρούσεων οδήγησε στην ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Ο ΟΗΕ προσπάθησε να συνδυάσει την αρχή της εθνικής κυριαρχίας με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημιουργώντας ένα διεθνές πλαίσιο κανόνων για τη διατήρηση της ειρήνης.

Στην σημερινή εποχή, οι κανόνες αυτοί δοκιμάζονται όσο ποτέ άλλοτε. Η εμφάνιση πολυεθνικών κολοσσών τεχνολογίας, οι υπερεθνικές προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, αλλά και οι νέες γεωπολιτικές ανακατατάξεις αμφισβητούν την παραδοσιακή ισχύ των κρατών. Η αναδρομή στις απαρχές του διεθνούς δικαίου μάς υπενθυμίζει ότι η παγκόσμια τάξη πραγμάτων δεν είναι αυτονόητη, αλλά ένα διαρκές στοίχημα ισορροπίας ανάμεσα στην ισχύ και τους κανόνες.