Πότε ξεκίνησε πραγματικά ο τουρισμός στο Ηράκλειο; Η απάντηση κρύβεται στη δεκαετία του 1930

Ο Σπύρος Δημανόπουλος εξηγεί πώς η Κνωσός, οι αρχαιολογικές ανασκαφές και οι πρώτοι ξένοι επισκέπτες έβαλαν τις βάσεις για τον τουρισμό της Κρήτης

Με έναν νέο κύκλο συζητήσεων, με τίτλο «Πόλη και Τουρισμός», ανοίγει στο Ηράκλειο ένας διάλογος γύρω από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του τουρισμού. Ο κύκλος ξεκινά την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου, στις 7 το απόγευμα, στον κήπο του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης και συνδιοργανώνεται από τον Δήμο Ηρακλείου, την Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών και το Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Τουρισμού του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου.

Όπως εξήγησε ο δρ. Σύγχρονης Ιστορίας και μέλος του Δ.Σ. της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών, Σπύρος Δημανόπουλος, ο οποίος έχει την επιστημονική επιμέλεια του κύκλου, πρόκειται για μια «πρωτότυπη πρωτοβουλία», καθώς επιχειρεί να φέρει σε επαφή ακαδημαϊκούς από διαφορετικούς επιστημονικούς χώρους, όπως την οικονομία, την κοινωνιολογία, την αρχιτεκτονική, τις πολιτισμικές σπουδές και τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ο κύκλος θα διαρκέσει από τον Σεπτέμβριο έως περίπου τις αρχές του χειμώνα του 2027 και θα πλαισιωθεί από παράλληλες δράσεις, όπως ποδηλατικές περιηγήσεις και άλλου τύπου περιηγήσεις στην πόλη του Ηρακλείου.

Τουρισμός, πόλη και κοινωνία

Ο στόχος, σύμφωνα με τον κ. Δημανόπουλο, είναι διπλός. Από τη μία πλευρά, να εξεταστεί ο σύγχρονος τουρισμός, οι εξελίξεις και τα προβλήματά του, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο η Κρήτη, ως κοινωνία υποδοχής, έρχεται σε σχέση με τις διαρκώς αυξανόμενες τουριστικές ροές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Αλικαρνασσός: Σύγκρουση ΙΧ με φορτηγό μετά από παραβίαση STOP (φωτογραφίες)

Από την άλλη πλευρά, ο κύκλος επιχειρεί να φωτίσει την ιστορική διάσταση του φαινομένου. Να εξετάσει, δηλαδή, πώς φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση και πώς οι επιλογές των ανθρώπινων κοινωνιών διαμορφώνουν σταδιακά την οικονομία, την κοινωνία, τις αντιλήψεις, τις νοοτροπίες, αλλά ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κοινωνίες σχετίζονται με περιοχές εκτός του νησιού και εκτός της χώρας.

Στο επίκεντρο θα βρεθούν το Ηράκλειο αλλά και άλλες πόλεις της Κρήτης, με ειδικούς επιστήμονες να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πόλεις διαχειρίζονται την πολιτιστική και πολιτισμική τους κληρονομιά, όχι μόνο την αρχαία μινωική κληρονομιά, αλλά συνολικά.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται, όπως σημείωσε, στη συνάντηση των ανθρώπων που μελετούν το παρελθόν του τουρισμού στην Κρήτη και ευρύτερα στη Μεσόγειο με τη σύγχρονη τουριστική εξέλιξη που βιώνει σήμερα το νησί.

Ο τουρισμός στο Ηράκλειο δεν ξεκίνησε τη δεκαετία του ’60

Η εικόνα του τουρισμού ως ενός φαινομένου που εμφανίστηκε ουσιαστικά τη δεκαετία του 1960 και του 1970 δεν αποτυπώνει, σύμφωνα με τον ιστορικό, ολόκληρη την πραγματικότητα.

Η Κρήτη και ειδικά η περιοχή του Ηρακλείου, έχει πολύ μακρύτερη και ιστορική σχέση με τον τουρισμό. Με τη σύγχρονη μορφή του, δηλαδή με οικονομική απόδοση, η εξέλιξη αυτή ξεκινά ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1930.

Εκείνη την περίοδο, οι τουριστικές αφίξεις είχαν οικονομική σημασία, αλλά ακόμη μεγαλύτερη συμβολική και ιδεολογική αξία για την τοπική κοινωνία. Η εξέλιξη αυτή συνδεόταν με τα κατάλοιπα του μινωικού πολιτισμού, τις ανασκαφές και την αναστήλωση της Κνωσού, γεγονότα που διαμόρφωσαν προσδοκίες και αντιλήψεις στην τοπική κοινωνία και δημιούργησαν σταδιακά την αντίληψη ότι ο τουρισμός μπορεί να αποτελέσει έναν οικονομικό κλάδο που προσφέρει στην τοπική οικονομία.

Παράλληλα, η Κρήτη και ιδιαίτερα οι πόλεις της είχαν ήδη από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα «φοβερή εξωστρέφεια». Επομένως, η αντίληψη του τουρισμού ως μιας μορφής εξωστρεφούς οικονομίας δεν ήταν δύσκολο να αναπτυχθεί.

10.000 επισκέπτες σε πόλη 43.000 κατοίκων

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που έδωσε για το Ηράκλειο του Μεσοπολέμου. Στην πόλη υπήρχαν, κυρίως στην 25ης Αυγούστου, δύο εμβληματικά ξενοδοχεία, το «Κνωσός» και το «Ελλάς», ενώ μπροστά στην πλατεία των 18 Αγγλων βρισκόταν το ξενοδοχείο «Μίνως». Τα ξενοδοχεία αυτά δέχονταν ξένους, ενώ, όπως εξήγησε, μπορεί να μην υπήρχαν πολλές διανυκτερεύσεις, υπήρχε όμως σταθερή ροή περιηγητών, τουριστών και επισκεπτών κρουαζιέρας.

Το στοιχείο που αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το μέγεθος αυτής της πρώιμης τουριστικής κίνησης αφορά τη δεκαετία του 1930. Δεν διανυκτέρευαν, ωστόσο δημιουργούσαν ήδη τους όρους για την ανάπτυξη αυτού που αργότερα θα εξελισσόταν στο μοντέλο τουρισμού που γνωρίζουμε.

Η εμπειρία αυτή, σύμφωνα με τον κ. Δημανόπουλο, δεν χάθηκε. Εμβληματικές μορφές της μεταπολεμικής ξενοδοχείας είχαν γνώση αυτής της προγενέστερης πραγματικότητας και όταν επένδυσαν τη δεκαετία του 1960, είχαν ήδη αυτή την εμπειρία ως υπόβαθρο.

Η μετάβαση στη μαζικότερη τουριστική ανάπτυξη των δεκαετιών του 1960 και του 1970 δεν έγινε, επομένως, σε κενό. «Οι άνθρωποι δεν πιάνονται εξ απίνης», σημείωσε χαρακτηριστικά ο ιστορικός, εξηγώντας ότι στα μέσα της δεκαετίας του 1960 υπήρχε ένα συγκροτημένο τοπικό σχέδιο από φορείς του Ηρακλείου, μεταξύ των οποίων το Εμπορικό Επιμελητήριο, η Περιηγητική Λέσχη και φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίοι πίεζαν το κράτος προς την κατεύθυνση της τουριστικής ανάπτυξης.

Τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν ακριβώς όπως τα είχαν σχεδιάσει, όμως το γεγονός ότι υπήρχε αυτή η πίεση αποδεικνύει, όπως υπογράμμισε, την προετοιμασία που είχε προηγηθεί από την παλαιότερη μορφή τουρισμού.

Υπερτουρισμός: Μύθος ή αλήθεια;

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η σημερινή συζήτηση για τον υπερτουρισμό. Στην πρώτη εκδήλωση του κύκλου, δύο ακαδημαϊκοί, ένας οικονομολόγος με ακαδημαϊκή και πρακτική εμπειρία στον τουρισμό και ένας κοινωνιολόγος από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, θα εξετάσουν τι είναι ο υπερτουρισμός, αν αποτελεί πραγματικά διακριτή έννοια και αν μπορεί να τεθεί ένα όριο στον τουρισμό και με ποια κριτήρια.

Ο κ. Δημανόπουλος υπογράμμισε ότι πρόκειται για ερωτήματα με θεωρητικό αλλά και πολύ πρακτικό χαρακτήρα, καθώς αφορούν την καθημερινότητα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, στην Κρήτη είναι δύσκολο να βρει κάποιος συνεργείο την περίοδο προετοιμασίας των ξενοδοχείων, καθώς οι επαγγελματίες συχνά απαντούν: «να φτιάξουμε τα ξενοδοχεία και μετά».

Με τον τουρισμό να αποτελεί τη «ναυαρχίδα» της οικονομίας του νησιού, ο κύκλος «Πόλη και Τουρισμός» επιχειρεί να ανοίξει μια συζήτηση που θα συνδέσει την ιστορία με το σήμερα και θα εξετάσει τις πολλαπλές διαστάσεις ενός φαινομένου με το οποίο η Κρήτη, όπως σημείωσε ο κ. Δημανόπουλος, θα συνεχίσει να ζει και στο μέλλον.