Προσωπικός Βοηθός για ΑμεΑ: Από το πιλοτικό στάδιο στην καθολική εφαρμογή με νέα κονδύλια

Οι μαρτυρίες ωφελουμένων, τα ακανθώδη προβλήματα στις αμοιβές και οι 4.561 επιλέξιμες νέες αιτήσεις

Το ραντεβού είναι πλέον καθορισμένο. Σχεδόν κάθε πρωί, ένα τέταρτο μετά τις 9, ο Νίκος, ο οποίος είναι τετραπληγικός, υποδέχεται τον προσωπικό του βοηθό στο σπίτι. Αυτός θα τον βοηθήσει να κάνει τις πρωινές του διατάσεις, να ντυθεί, και έπειτα με το αυτοκίνητό του θα τον μεταφέρει στον χώρο εργασίας του. Οταν σχολάσει, θα τον οδηγήσει στον επόμενο προορισμό του ή θα επιστρέψουν μαζί στο σπίτι, όπου θα προετοιμάσουν τη βραδινή ρουτίνα του άνδρα.

Αυτή είναι μια τυπική ημέρα του Νίκου τα τελευταία τρία χρόνια από τότε που ξεκίνησε να κάνει χρήση του πιλοτικού προγράμματος «Προσωπικός βοηθός για Ατομα με Αναπηρία». «Αλλαξε η ζωή μου», δηλώνει μιλώντας στο kathimerini.gr. Οπως εξήγησε, μέχρι τότε για όλα τα παραπάνω θα έπρεπε να δεσμεύει συγγενείς και φίλους. «Ο ρόλος του προσωπικού βοηθού είναι πάρα πολύ σημαντικός όταν είσαι ανάπηρος. Σου δίνει ελευθερία, σου δίνει αυτονομία, ευελιξία στο πώς θα διαχειριστείς την πραγματικότητά σου». Παραθέτει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Για να ντυθώ και να ετοιμαστώ μόνος χρειάζομαι 45 λεπτά ενώ όταν έχω έναν βοηθό, μου παίρνει μόλις ένα λεπτό».

Νέες αιτήσεις

Στη διάρκεια της πιλοτικής εφαρμογής του προγράμματος, 1.829 ανάπηροι πολίτες έλαβαν προσωπική βοήθεια συνεργαζόμενοι με έναν ή περισσότερους προσωπικούς βοηθούς που ήταν εγγεγραμμένοι στην ειδική πλατφόρμα. Το πρόγραμμα περνάει πλέον από την πιλοτική φάση στην καθολική εφαρμογή του από το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Η πλατφόρμα άνοιξε στις 26 Αυγούστου και, σύμφωνα με στοιχεία που παραχώρησε το υπουργείο στην «Κ», μέχρι σήμερα έχει δεχθεί συνολικά 6.365 νέες αιτήσεις, εκ των οποίων οι επιλέξιμες είναι 4.561.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

21 – 27 Σεπτεμβρίου: Τα 3 ζώδια που προσελκύουν τον πλούτο και την επιτυχία 

«Για να ντυθώ μόνος χρειάζομαι 45 λεπτά ενώ όταν έχω έναν βοηθό, μου παίρνει μόλις ένα λεπτό», αναφέρει ο Νίκος, που είναι τετραπληγικός.

Για τον Νίκο, η εμπειρία του μέχρι σήμερα είναι συνολικά θετική, καθώς αν εξαιρέσει κάποιες καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά προβλήματα που συνάντησε στη χρήση της πλατφόρμας, το πρόγραμμα του παρέχει έναν ικανοποιητικό αριθμό ωρών (277 ώρες) προσωπικής βοήθειας, που του επιτρέπει να διαμορφώνει με άνεση και αυτονομία το καθημερινό του πρόγραμμα. Με την υποστήριξη των βοηθών του, πέτυχε και πράγματα που μέχρι τότε φάνταζαν πιο δύσκολα, όπως τα ταξίδια στα οποία συνδύασε εργασία και διασκέδαση. «Πήγαμε από Εύβοια μέχρι Θεσσαλονίκη και Κομοτηνή».

Ερευνα που πραγματοποίησε το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία επισημαίνει πως η εφαρμογή του προγράμματος βοήθησε τους ωφελουμένους να απαλλαγούν από το μόνιμο άγχος και την ανασφάλεια για τα απλά και τα καθημερινά. Οπως τόνισε η επιστημονικά υπεύθυνη του Παρατηρητηρίου Φανή Προβή, η έρευνα κατέγραψε περιπτώσεις αναπήρων που χάρη στους βοηθούς εντάχθηκαν ή επανεντάχθηκαν στην εργασία τους, ενώ ενίσχυσαν και την κοινωνικότητά τους με περισσότερες εξόδους και συμμετοχή σε πολιτιστικά γεγονότα.

Η βασική δυσκολία που συνάντησε ο Νίκος στο πρόγραμμα ήταν η επιλογή προσωπικού βοηθού από την πλατφόρμα. Κρίνοντας πως πρόκειται για μια απρόσωπη διαδικασία, ο 37χρονος πρώτα εντόπισε μέσα από το δίκτυο φίλων και γνωστών τρία άτομα με τα οποία θα ήθελε να συνεργαστεί και έπειτα αυτά εντάχθηκαν στην πλατφόρμα. «Οι άνθρωποι που όρισα να είναι προσωπικοί μου βοηθοί είναι άνθρωποι οι οποίοι είχαν θέληση και όρεξη να αναλάβουν αυτό τον ρόλο. Δεν ήταν ούτε συγγενείς ούτε φίλοι. Ταιριάξαμε και πλέον πορευόμαστε μαζί. Αν δεν γνωρίσεις κάποιους που είναι διαθέσιμοι να το κάνουν, δεν είναι πολύ εύκολο να τους βρεις μέσα από την πλατφόρμα», εξήγησε.

Αν και η σχέση με τον προσωπικό βοηθό είναι καθαρά επαγγελματική, παραδέχεται πως είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει και συμπάθεια. «Το στοίχημα είναι να έχετε μια ωραία συνεργασία και σαν άνθρωποι πέρα από επαγγελματίες, να μπορείτε να περνάτε ώρες μαζί χωρίς να κουράζετε ο ένας τον άλλον. Είναι πιο εύκολο όταν με τον άλλο έχεις κάποια κοινά σημεία και δυσκολότερο αν δεν έχεις να πεις τίποτα πέρα από μια καλημέρα», σημείωσε.

Ελάχιστες ώρες

Παρότι υποστηρίχθηκε από το πρόγραμμα, ο Παναγιώτης Μαρκοστάμος, άτομο με πλήρη τύφλωση, δεν περιγράφει μια εξίσου θετική εμπειρία. Ο άνδρας ασχολείται επαγγελματικά με το παραδοσιακό δημοτικό τραγούδι. Οπως αναφέρει, το πρόγραμμα του ενέκρινε ελάχιστες ώρες προσωπικής βοήθεια τον μήνα (69 ώρες), με αποτέλεσμα να πρέπει ο ίδιος να πληρώνει προσωπική βοήθεια όταν καλείται να μετακινηθεί στην επαρχία για να τραγουδήσει. Ο επαγγελματίας, που είναι παράλληλα και πρόεδρος της Περιφερειακής Ομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, υποστηρίζει ότι «δυστυχώς δεν είχε καμία επιλογή να υποβάλει ένσταση ή να επαναξιολογηθεί». Το σημαντικότερο ωστόσο εμπόδιο, κατά τον ίδιο, είναι η δυσκολία εύρεσης προσωπικού βοηθού. Ο 44χρονος τραγουδιστής καλείται να αντιμετωπίσει άμεσα το ζήτημα αυτό. Ο βοηθός με τον οποίο συνεργάζεται θα εργαστεί αλλού και παρότι αναζητεί εδώ και τρεις μήνες αντικαταστάτη, δεν έχει βρει κάποιον που να δέχεται να εργαστεί με μειωμένο και σπαστό ωράριο.

Ο «Προσωπικός βοηθός» αλλάζει τις ζωές των ανθρώπων

Το ζήτημα της μειωμένης προσφοράς προσωπικών βοηθών αναδείχθηκε ως το κεντρικό πρόβλημα του προγράμματος. Χαρακτηριστικό είναι πως από τους 2.576 αναπήρους που δικαιούνταν να κάνουν χρήση του προγράμματος, οι 747, δηλαδή περίπου το 30%, δεν συνήψε ποτέ συμφωνητικά. Η έρευνα του Παρατηρητηρίου εκτιμά πως το ποσοστό αυτό δεν κατάφερε να βρει βοηθό. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα ήταν αυτό. Γενικά η διαδικασία της εύρεσης ήταν πάρα πολύ χρονοβόρος, ψυχοφθόρος για τους ωφελουμένους», σχολίασε η Αντωνία Παυλή, ερευνήτρια του Παρατηρητηρίου, επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα ήταν ακόμη πιο έντονο στην περιφέρεια της χώρας. Σύμφωνα με την ίδια, τα βασικά αντικίνητρα συμμετοχής προσωπικών βοηθών ήταν η ασάφεια του ρόλου τους, οι απαιτήσεις σε συνδυασμό με την υψηλή ευθύνη και, το κυριότερο, οι όροι και οι συνθήκες εργασίας.

Τα αντικίνητρα

«Το ωρομίσθιο είναι 4,5 ευρώ καθαρά. Με βάση το πρόγραμμα, για να βγάζεις 800 ευρώ τον μήνα πρέπει να δουλεύεις πέντε 8ωρα την εβδομάδα, χειμώνα – καλοκαίρι, επί 52 εβδομάδες τον χρόνο. Αν χάσεις έστω και κάποια βάρδια, χάνονται τα λεφτά», τονίζει ο Αντώνης Σωτηρόπουλος, προσωπικός βοηθός που απασχολείται στον τομέα αυτόν τα τελευταία 20 χρόνια.

Ο κ. Σωτηρόπουλος, ο οποίος υποστηρίζει συχνά άτομα με βαριές αναπηρίες, πιστεύει πως η αμοιβή που δίνεται δεν ανταποκρίνεται στις αρμοδιότητες και στην επιβάρυνση του συγκεκριμένου επαγγέλματος.

Εξίσου προβληματικό είναι κατά τον ίδιο πως το πρόγραμμα δεν παρέχει καμία ασφάλεια, καθώς δεν υφίσταται πρόβλεψη για ασθένειες ή εργατικά ατυχήματα. Οι συνθήκες αυτές έχουν ως αποτέλεσμα πολλοί προσωπικοί βοηθοί να ασχολούνται με το αντικείμενο ως δεύτερη ή περιστασιακή δουλειά.

«Αν υπάρξουν κανονικές εργασιακές συνθήκες και παροχές, θα μπορούμε να χτίζουμε και εμείς ως προσωπικοί βοηθοί, διάρκεια και σχέση με τον ανάπηρο. Μόνο μέσα στον χρόνο έρχεσαι όλο και πιο κοντά μαζί του. Κάποια στιγμή, φτάνεις στο επίπεδο ο ένας να συμπληρώνει τις προτάσεις του άλλου. Να ξέρεις τι χρειάζεται χωρίς να σου το πει καν».

Το υπουργείο παραδέχεται πως θέλει περισσότερους προσωπικούς βοηθούς και θέλει να είναι πιο ισόρροπα κατανεμημένοι γεωγραφικά. Σύμφωνα με ενημέρωσή του, στο πρόγραμμα που ξεκινάει οι αμοιβές για τους βοηθούς θα είναι αυξημένες χωρίς να διευκρινίζεται κατά πόσον, ενώ υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις θα δίνεται και η δυνατότητα σε συγγενικό πρόσωπο να γίνει προσωπικός βοηθός σε μικρές νησιωτικές και ορεινές κοινότητες, αφού εκεί η εύρεση βοηθού είναι δυσκολότερη.

«Μικρές κυψέλες»

Ο Σπύρος Νταντανίδης, ανάπηρος κινηματογραφιστής και καλλιτέχνης που διαμένει στην Κομοτηνή, περιγράφει ότι στην επαρχία εντοπίζεται όχι μόνον έλλειψη βοηθών, αλλά και έλλειψη γνώσης γύρω από τον ρόλο τους ακόμη και από τους ίδιους του αναπήρους. Πολλοί φίλοι του σε Λάρισα, Θεσσαλονίκη και Δυτική Μακεδονία δυσκολεύονται να βρουν βοηθούς.

Με ηχηρή φωνή στο αναπηρικό κίνημα, ο κ. Νταντανίδης υπογράμμισε πως για να λειτουργήσουν σωστά προγράμματα όπως ο προσωπικός βοηθός οφείλουν να συνοδεύονται και από άλλες δομές, όπως τα Κέντρα Ανεξάρτητης Διαβίωσης. «Τα κέντρα αυτά είναι μικρές κυψέλες. Αποτελούν πόλους διεκδίκησης δικαιωμάτων αναπήρων, που μεταξύ άλλων θα μπορούσαν να διασυνδέουν αναπήρους με προσωπικούς βοηθούς και να ενημερώνουν τους αναπήρους για τα δικαιώματά τους. Αυτό έχει γραφτεί στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αναπηρία πριν από χρόνια, αλλά έχει μείνει σχέδιο».

Το υπουργείο σημειώνει πως άκουσε τους ανθρώπους με αναπηρία και τους προσωπικούς βοηθούς και κατέγραψε τι λειτούργησε και τι χρειάζεται βελτίωση. «Αυτά αποτυπώθηκαν στην πράξη». Οι αιτήσεις υποβάλλονται αποκλειστικά ψηφιακά μέσω της πλατφόρμας του προγράμματος έως τις 27 Νοεμβρίου 2026.

Tο πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τον τακτικό προϋπολογισμό και από ενωσιακούς πόρους. Ο προϋπολογισμός της τρέχουσας πρόσκλησης ανέρχεται σε περίπου 150 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 120 εκατ. προέρχονται από τον τακτικό προϋπολογισμό και τα υπόλοιπα 30 εκατ. από το πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021-2027», με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+). Η υλοποίηση της τρέχουσας πρόσκλησης προβλέπεται έως τις 31 Οκτωβρίου 2029.