Ρωγμές στις σχέσεις Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν: Η απουσία Αλίγιεφ και οι διαφωνίες με Ερντογάν

Παρά τους στενούς στρατηγικούς δεσμούς των δύο χωρών, οι διαφωνίες που έχουν ανακύψει τους τελευταίους μήνες, από τις σχέσεις του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ μέχρι τις τουρκικές παρεμβάσεις για ζητήματα εσωτερικής πολιτικής του Μπακού, φαίνεται να δοκιμάζουν τη συνεργασία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Αλίγιεφ.

Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν δεν παρέστη στη σύνοδο της Παρασκευής (30/10), επικαλούμενος προγραμματισμένες υποχρεώσεις στο Μπακού, και εκπροσωπήθηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Τζεϊχούν Μπαϊράμοφ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Πρόκληση Ερντογάν: «Θα εξουδετερώσουμε όσους μπαίνουν εμπόδιο στους στόχους μας»

Η απουσία του προκάλεσε ερωτήματα, καθώς η σύνοδος πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία αναλαμβάνει την εκ περιτροπής προεδρία του Οργανισμού από το Αζερμπαϊτζάν.

Οι διαφωνίες που δοκιμάζουν τη συμμαχία

Οι πρώτες εμφανείς εντάσεις στις σχέσεις των δύο ηγετών συνδέθηκαν με τις δηλώσεις του Ερντογάν για το Ναγκόρνο Καραμπάχ.

Απειλώντας το Ισραήλ, ο Τούρκος πρόεδρος είχε επικαλεστεί την εμπλοκή της Άγκυρας στην περιοχή, προκαλώντας, σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, δυσαρέσκεια στο Μπακού, το οποίο θεωρεί τη στρατιωτική επικράτηση στο Ναγκόρνο Καραμπάχ πρωτίστως δικό του επίτευγμα.

Ένα ακόμη σημείο τριβής αποτελούν οι στενές σχέσεις του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα διατηρεί ιδιαίτερα συγκρουσιακή στάση απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση.Η παρουσία της αζερικής αντιπροσωπείας στην αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ κατά την ομιλία του Μπενιαμίν Νετανιάχου στις 24 Σεπτεμβρίου ερμηνεύθηκε ως ακόμη μία ένδειξη της διαφορετικής προσέγγισης των δύο χωρών.

Αντίστοιχες διαφωνίες είχαν καταγραφεί και γύρω από τις επαφές του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ με το Μπακού.

Η διαμάχη για τη μαντίλα και η αντίδραση του Μπακού

Η ένταση κλιμακώθηκε μετά την απόφαση του Αζερμπαϊτζάν να αυστηροποιήσει τους κανόνες σχολικής ενδυμασίας, περιορίζοντας στην πράξη τη χρήση της ισλαμικής μαντίλας στα δημόσια σχολεία.

Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις στην Τουρκία, τόσο από πολιτικά πρόσωπα όσο και από φιλοκυβερνητικούς κύκλους, που επέκριναν τους περιορισμούς ως αντίθετους στη θρησκευτική ελευθερία.

Το Μπακού, ωστόσο, αντιμετώπισε τις παρεμβάσεις αυτές ως ανάμειξη στις εσωτερικές του υποθέσεις, υπερασπιζόμενο τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και το δικαίωμα να καθορίζει ανεξάρτητα την εκπαιδευτική του πολιτική.

Η αντιπαράθεση οδήγησε σε νέα επιδείνωση του κλίματος, παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ερντογάν απομάκρυνε τον σύμβουλό του Οκτάι Σαράλ, ο οποίος είχε ασκήσει δημόσια κριτική στην αζερική κυβέρνηση για τους περιορισμούς στη μαντίλα.

Νέο σημείο τριβής η επιλογή για τον ΟΗΕ

Στις διαφωνίες προστέθηκε και η διαδικασία επιλογής του επόμενου γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Το υπουργείο Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν χαιρέτισε στις 27 Οκτωβρίου την υποψηφιότητα της Λάνα Νουσεϊμπέ, υπουργού Επικρατείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες.

Η κίνηση προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Τουρκία, η οποία εξετάζει την προώθηση του Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργού Εξωτερικών και νυν γενικού γραμματέα του ΟΑΣΕ, για την ίδια θέση.

Παρότι η ανακοίνωση του Μπακού δεν συνιστά ρητή δέσμευση ψήφου υπέρ της Νουσεϊμπέ, η χρονική συγκυρία τροφοδότησε εκτιμήσεις για περαιτέρω απομάκρυνση των δύο συμμάχων.

«Κανείς δεν θέλει έναν νέο μεγάλο αδελφό»

Ο Τούρκος πολιτικός αναλυτής Μουράτ Γετκίν αποδίδει τις κινήσεις του Αλίγιεφ όχι σε πρόθεση ρήξης με την Τουρκία, αλλά στη δυσφορία του απέναντι στον τρόπο με τον οποίο ο Ερντογάν προσεγγίζει τις σχέσεις με το Αζερμπαϊτζάν.

«Ούτε ο αραβικός κόσμος ούτε ο τουρκικός κόσμος θέλουν έναν νέο μεγάλο αδελφό στο τιμόνι», γράφει, υποστηρίζοντας ότι το Μπακού επιδιώκει μια ισότιμη σχέση, χωρίς παρεμβάσεις στις εσωτερικές του αποφάσεις.

Κατά τον Γετκίν, η στάση του Αλίγιεφ δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως απόρριψη της στρατηγικής συνεργασίας με την Άγκυρα, αλλά ως αντίδραση σε αυτό που η αζερική πλευρά αντιλαμβάνεται ως προσπάθεια της Τουρκίας να επιβάλει τις δικές της πολιτικές προτεραιότητες.

Η απουσία από τη σύνοδο της Άγκυρας αποκτά έτσι ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει από μόνη της πρόθεση ρήξης.

Για δύο χώρες που επί δεκαετίες προβάλλουν το σύνθημα «ένα έθνος, δύο κράτη», το ζητούμενο πλέον είναι η διαχείριση των διαφωνιών χωρίς να διαταραχθεί η στενή στρατηγική τους συνεργασία. Το εάν η απουσία Αλίγιεφ αποτελεί μια προσωρινή εκδήλωση δυσαρέσκειας ή προμηνύει βαθύτερη αναπροσαρμογή των σχέσεων θα φανεί από τις επόμενες διπλωματικές κινήσεις Άγκυρας και Μπακού.