Συλλογικό τραύμα: Οι θεσμικές παραλείψεις και η διαμεσολάβηση της τεχνολογίας στον δημόσιο θρήνο

Η κοινωνιολογική ανάλυση με αφορμή τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, από τον Πρόεδρο του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ο Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου, Μάνος Σαββάκης, μίλησε στην εκπομπή «Μεταξύ μας» με τη Μαρίνα Μανωλακάκη και προχώρησε σε μία βαθιά κοινωνιολογική ανάλυση σχετικά με τον απροσδόκητο χαμό του αγαπητού καλλιτέχνη Γιώργου Μαζωνάκη, τις συνθήκες που τον προκάλεσαν, αλλά και τους σύγχρονους τρόπους με τους οποίους η κοινωνία εκφράζει το συλλογικό της πένθος.

Ένας «Άδικος Θάνατος» από σειρά παραλείψεων

Ο κ. Σαββάκης υπογράμμισε από την πρώτη στιγμή πως ο συγκεκριμένος θάνατος δεν ήταν αποτέλεσμα φυσιολογικού γήρατος ή μιας αναμενόμενης εξέλιξης, αλλά ένας άδικος θάνατος που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

Όπως σημείωσε, το τραγικό αυτό συμβάν προήλθε από μια σειρά παραλείψεων και μη παρεμβάσεων ή λάθος παρεμβάσεων, τη λειτουργία δομών και χώρων που δεν έπρεπε καν να βρίσκονται σε λειτουργία ή να διενεργούν σοβαρές ιατρικές ή ιατρογενείς πράξεις.

Ακόμη, μίλησε για την εκμετάλλευση της ευάλωτης θέσης ενός ανθρώπου, ο οποίος κατέφυγε σε αναζήτηση βοήθειας, παρηγοριάς και υποστήριξης, για να καταλήξει αβοήθητος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ψηφιακό «blackout»: Πόσο εύκολα μπορεί να παραλύσει η χώρα; Η προειδοποίηση Τσίγκου για επιχειρήσεις και κρίσιμες υποδομές

Ο καθηγητής τόνισε τη θεσμική και κοινωνική ευθύνη για την προστασία των ευάλωτων συμπολιτών μας, ανεξάρτητα από το αν είναι διάσημοι ή άσημοι, πλούσιοι ή φτωχοί, επισημαίνοντας την ανάγκη για συστηματική και γενναία υποστήριξη από την πολιτεία σε δύσκολες προσωπικές στιγμές.

Το Πένθος ως Ψηφιακό Θέαμα και η Αναζήτηση της Αυθεντικότητας

Η συζήτηση επικεντρώθηκε εκτενώς στο φαινόμενο του δημόσιου θρήνου, όπως αποτυπώθηκε με χιλιάδες πολίτες να καταγράφουν την κηδεία και τις εκδηλώσεις μνήμης με τα κινητά τους τηλέφωνα, τραγουδώντας, χορεύοντας και δημοσιεύοντας υλικό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο κ. Σαββάκης ανέλυσε τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην πραγματική εσωτερίκευση του πένθους και τη δημοσιοποίηση του.

Εσωτερικό Πένθος vs. Δημόσια Εκδήλωση

Το πένθος έχει τους δικούς του, ιδιαίτερους χρόνους και εκφράζεται κυρίως με ιδιωτικό και εξατομικευμένο τρόπο. Η παρουσία σε μια δημόσια εκδήλωση δεν συνεπάγεται αυτόματα και πλήρη εσωτερίκευση της διαδικασίας του πένθους.

«Ήμουν κι εγώ εκεί»

Η καταγραφή και ανάρτηση βίντεο ή φωτογραφιών λειτουργεί συχνά ως ένας σύγχρονος τρόπος δήλωσης παρούσας κατάστασης, μια προσπάθεια του ατόμου να νιώσει κομμάτι της ιστορίας.

Ωστόσο, η διαμεσολάβηση των social media μπορεί να μειώσει την αυθεντικότητα του βιώματος, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται μια παράδοξη αντίφαση: ενώ η κοινωνία διακηρύσσει την ανάγκη για ιδιωτικότητα και προστασία των προσωπικών στιγμών, την ίδια στιγμή τις εκθέτει εκούσια στη δημόσια σφαίρα.

Παρακολούθηση της Πραγματικότητας Μέσα από την Οθόνη

Στην ερώτηση για το αν μπορεί κανείς να παραμείνει συνδεδεμένος με την πραγματικότητα όταν παρακολουθεί ένα γεγονός μέσα από την οθόνη του κινητού του ενώ βρίσκεται σωματικά εκεί, ο καθηγητής σημείωσε ότι δημιουργείται η αίσθηση ενός «παράλληλου κόσμου», όπου το άτομο είναι παρόν, αλλά ταυτόχρονα αποστασιοποιημένο, ενώ η τεχνολογία παρέχει μια πιο γρήγορη, προσωποποιημένη και σύγχρονη μορφή σύνδεσης με το κοινωνικό γίγνεσθαι, η οποία σταδιακά αντικαθιστά την παραδοσιακή, άμεση βίωση μέσω των αισθήσεων, με την καταγραφή να γίνεται πλέον πρωταρχικός στόχος, ώστε το υλικό να αναπαραχθεί σε πλατφόρμες ή να διαμοιραστεί, μετατρέποντας τη φυσική παρουσία σε θέαμα.

Η Παραπληροφόρηση, τα Social Media και η Κουλτούρα του «Well-being»

Στο τελευταίο μέρος της συζήτησης, ο κ. Σαββάκης σχολίασε την ευκολία με την οποία οι πολίτες επηρεάζονται από διαφημίσεις ή αναξιόπιστες συστάσεις στο διαδίκτυο χωρίς διασταύρωση πληροφοριών.

Όπως εξήγησε, μετά την πανδημία, η πρόσβαση στην πληροφορία αυξήθηκε, αλλά παράλληλα αυξήθηκε και ο κίνδυνος εξαπάτησης από μη ειδικούς ή αυτόκλητους «σωτήρες», ενώ τονίστηκε η ανάγκη ύπαρξης εύκολα προσβάσιμων, έγκυρων και δημόσιων δομών ενημέρωσης, ώστε οι πολίτες να μην καταφεύγουν σε επικίνδυνα μονοπάτια.

ο κ. Σαββάκης έκλεισε υπογραμμίζοντας ότι η ουσιαστική ευεξία δεν βρίσκεται στις κατασκευασμένες υποσχέσεις των δικτύων, αλλά στα απλά και ουσιαστικά πράγματα της ζωής: «Well-being για μένα είναι μια βουτιά στη θάλασσα, ένα φαγητό με φίλους, μια θεατρική παράσταση».