Θέουτα: Η “επόμενη μέρα” της μεταναστευτικής κρίσης – Χιλιάδες ανήλικα παιδιά εγκλωβισμένα σε δομές

Περισσότεροι από δύο μήνες μετά τις μαζικές αφίξεις, η Θέουτα παλεύει με τις συνέπειες, την έλλειψη στέγασης και τις πολιτικές κόντρες για τους ασυνόδευτους ανηλίκους

Στη Θέουτα, στον μικρό ισπανικό θύλακα της βόρειας Αφρικής, όπου η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική δοκιμάζεται καθημερινά στην πράξη, η κρίση που γνώρισε η πόλη εξακολουθεί να αφήνει βαθιά σημάδια στις ψυχές των ανθρώπων που άφησαν πίσω τους όσα γνώριζαν, αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον, για να βρεθούν τελικά εγκλωβισμένοι σε ένα αβέβαιο παρόν. Το enikos.gr επικοινώνησε με το υπουργείο Εσωτερικών και το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας της Ισπανίας, καθώς και με τους Γιατρούς του Κόσμου, επιχειρώντας να καταγράψει όχι μόνο τι έχει αλλάξει από τις τελευταίες ημέρες του Ιουλίου, αλλά κυρίως τι εξακολουθεί να συμβαίνει σε μια πόλη που βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς μεταναστευτικής, ανθρωπιστικής και πολιτικής κρίσης.

Περισσότεροι από δύο μήνες έχουν περάσει από τις μαζικές αφίξεις της 30ής και 31ης Ιουλίου, όμως ο χρόνος δεν έχει καταφέρει να επουλώσει τις πληγές: χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να αναζητούν ασφάλεια, παιδιά που έφτασαν εκεί από το Μαρόκο χωρίς τις οικογένειές τους παραμένουν σε καταυλισμούς, κορίτσια είναι εκτεθειμένα στον κίνδυνο σεξουαλικής βίας και το σύστημα προστασίας δοκιμάζει τα όριά του.

72.000 αφίξεις, 12.000 επιστροφές και καταυλισμοί που εκκενώθηκαν

Οι εικόνες των χιλιάδων ανθρώπων που πέρασαν από το Μαρόκο στη Θέουτα στα τέλη Ιουλίου μπορεί να έχουν απομακρυνθεί από την πρώτη γραμμή της διεθνούς ειδησεογραφίας, όμως οι συνέπειες εκείνης της μαζικής μετακίνησης παραμένουν ορατές στον ισπανικό θύλακα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Παντρεύεται για δεύτερη φορά η Φαίη Σκορδά – «Θα γίνει πιο σύντομα, όχι το καλοκαίρι»

Σύμφωνα με την επίσημη εκτίμηση που διαβίβασε το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών στο enikos.gr, «περισσότεροι από 72.000 μετανάστες έφτασαν στη Θέουτα μεταξύ 30ής και 31ης Ιουλίου».

Ο αριθμός αποτυπώνει το μέγεθος της αρχικής κρίσης, όχι όμως και τη σημερινή κατάσταση. Παρά το σχετικό ερώτημα του enikos.gr, το υπουργείο δεν διευκρίνισε πόσοι από αυτούς τους ανθρώπους εξακολουθούν να βρίσκονται στην πόλη, πόσοι είναι ενήλικοι και πόσοι ανήλικοι ή πόσοι παραμένουν εκτός των επίσημων δομών υποδοχής.

Σύμφωνα πάντως με το ισπανικό πρακτορείο ειδήσεων EFE, σε σχετικό τηλεγράφημα της 1^ης Οκτωβρίου, περίπου 10.000 μετανάστες βρίσκονται ακόμη σήμερα στη Θέουτα.

Στο μεταξύ, οι ισπανικές αρχές προχώρησαν στην εκκένωση αυτοσχέδιων καταυλισμών, μεταξύ άλλων λόγω της επίσκεψης του βασιλιά Φελίπε ΣΤ΄. Η απομάκρυνση των μεταναστών από τις παραλίες και τους υπαίθριους χώρους όπου είχαν βρει προσωρινό καταφύγιο αποτέλεσε μία ακόμη φάση της διαχείρισης της κρίσης.

Το υπουργείο Εσωτερικών επιβεβαίωσε στο enikos.gr ότι «τις τελευταίες εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν εκκενώσεις στις παραλίες Μπενίτεθ, Τραμπολίν και Ελ Γουάνο».

Εξηγώντας τη διαδικασία που ακολουθήθηκε, ανέφερε: «Οι μετανάστες που απομακρύνθηκαν οδηγήθηκαν στο Κέντρο Προσωρινής Υποδοχής Αλλοδαπών (CATE), προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία διαλογής και αξιολόγησής τους. Όσοι συνέχισαν τη διαδικασία μεταφέρθηκαν σε δομές υποδοχής που έχουν δημιουργηθεί από το υπουργείο Ένταξης, Κοινωνικής Ασφάλισης και Μετανάστευσης. Οι υπόλοιποι επέλεξαν να επιστρέψουν οικειοθελώς στο Μαρόκο».

Το υπουργείο πρόσθεσε ότι «από τις 10 Αυγούστου, περισσότεροι από 12.000 μετανάστες έχουν επιστρέψει οικειοθελώς».

Ωστόσο, δεν προσδιόρισε πόσοι άνθρωποι απομακρύνθηκαν συνολικά από τους τρεις καταυλισμούς ούτε πόσοι από αυτούς μεταφέρθηκαν σε δομές υποδοχής και πόσοι επέστρεψαν στο Μαρόκο. Δεν αποσαφηνίζει επίσης εάν ο συνολικός αριθμός των επιστροφών αφορά αποκλειστικά τους ανθρώπους που εισήλθαν στη Θέουτα κατά τη μαζική άφιξη του Ιουλίου.

Η εκκένωση ενός καταυλισμού, άλλωστε, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με το τέλος της ανθρωπιστικής κρίσης που οδήγησε στη δημιουργία του. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τις παραλίες, αλλά και ποιες συνθήκες τους περιμένουν στη συνέχεια.

Σε αυτήν ακριβώς τη διάσταση στρέφουν την προσοχή οι Γιατροί του Κόσμου, οι οποίοι δραστηριοποιούνται στην περιοχή και προειδοποιούν ότι η πρόσβαση σε ασφαλή στέγαση, υγειονομική περίθαλψη και ψυχοκοινωνική υποστήριξη παραμένει καθοριστική. Η οργάνωση είχε αναπτύξει ήδη από τον Αύγουστο κινητές ιατρικές μονάδες στη Θέουτα, καταγράφοντας εκατοντάδες περιστατικά που χρειάζονταν φροντίδα.

Οι αόρατες συνέπειες της κρίσης

Για τους Γιατρούς του Κόσμου, η κατάσταση δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκλειστικά με βάση τον αριθμό των αφίξεων ή την ταχύτητα μεταφοράς των ανθρώπων σε οργανωμένες δομές. Η παρατεταμένη αβεβαιότητα και οι επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης δημιουργούν κινδύνους που δεν είναι πάντοτε άμεσα ορατοί.

«Σε γενικές γραμμές, οι κίνδυνοι για την υγεία που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι άνθρωποι οι οποίοι εξακολουθούν να ζουν σε επισφαλείς συνθήκες είναι διαχειρίσιμοι, τουλάχιστον προς το παρόν», αναφέρουν στο enikos.gr.

Η διαπίστωση αυτή, ωστόσο, συνοδεύεται από μια σημαντική προειδοποίηση: «Αυτό δεν σημαίνει ότι ορισμένοι από αυτούς τους κινδύνους δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία, όπως, για παράδειγμα, η μη διάγνωση πιθανών κρουσμάτων φυματίωσης ή άλλων μεταδοτικών ασθενειών, καθώς και δερματολογικών, αναπνευστικών ή γαστρεντερικών παθήσεων».

Πέρα από τις ασθένειες, η οργάνωση εντοπίζει δύο ιδιαίτερα ευάλωτες κατηγορίες και έναν κίνδυνο που θεωρεί εξαιρετικά σοβαρό.

«Υπάρχει, ωστόσο, μια σχετικά μεγάλη ομάδα που διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο: τα παιδιά. Και υπάρχει ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα κλινικής φύσεως: ο κίνδυνος για την ψυχική υγεία και η ανάγκη ψυχοκοινωνικής υποστήριξης. Τέλος, η μεγαλύτερη ανησυχία μας, ως προς τη σοβαρότητα των συνεπειών, αφορά τον κίνδυνο σεξουαλικής κακοποίησης και βίας σε βάρος κοριτσιών και γυναικών».

Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια πόλη όπου η έλλειψη ασφαλών χώρων διαμονής έχει αναγκάσει ευάλωτους ανθρώπους να αναζητήσουν καταφύγιο σε αυτοσχέδιους καταυλισμούς. Έτσι, ερωτηθέντες για τις αναφορές περί περιστατικών βίας μεταξύ μεταναστών, ντόπιων κατοίκων και αστυνομικών, οι Γιατροί του Κόσμου προειδοποιούν για τον κίνδυνο γενικεύσεων.

«Το γεγονός ότι σημειώνεται ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν σημαίνει ότι, αντικειμενικά, η βία και η ανασφάλεια στους δρόμους αποτελούν σημαντικό πρόβλημα. Είναι όμως επίσης αλήθεια ότι η πολιτική και ιδεολογική εκμετάλλευση [της κατάστασης] έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα κοινωνικό κλίμα που τροφοδοτεί την επιθετικότητα απέναντι στους μετανάστες».

Η λύση, σύμφωνα με την οργάνωση, βρίσκεται πρωτίστως στην αποκατάσταση στοιχειωδών συνθηκών ασφάλειας και αξιοπρεπούς διαβίωσης: «Η αποτελεσματικότερη απάντηση θα ήταν η άμεση παροχή στέγασης σε προσωρινές εγκαταστάσεις που πληρούν τις κατάλληλες προδιαγραφές και συμβάλλουν στην αλλαγή της αντίληψης περί ανασφάλειας που επικρατεί στον πληθυσμό».

Περισσότερα από 2.800 παιδιά στο σύστημα προστασίας

Αν υπάρχει μια πλευρά της κρίσης που αποκαλύπτει με τον πιο οδυνηρό τρόπο τα όρια της ισπανικής κρατικής διαχείρισης, αυτή είναι η τύχη των ασυνόδευτων παιδιών. Οι αριθμοί μεταβάλλονται διαρκώς. Στις αρχές Αυγούστου, οι αρχές είχαν καταγράψει 1.342 ασυνόδευτους ανηλίκους. Στη συνέχεια, ο αριθμός ξεπέρασε τους 2.300. Και, σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία που έδωσε στο enikos.gr το ισπανικό υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας, στις 7 Οκτωβρίου είχαν ενταχθεί στο σύστημα προστασίας της Θέουτα περισσότερα από 2.800 παιδιά.

Η αύξηση αυτή εγείρει ένα εύλογο ερώτημα: πώς είναι δυνατόν ο αριθμός των παιδιών που βρίσκονται υπό την προστασία των αρχών να συνεχίζει να αυξάνεται τόσο σημαντικά, περισσότερο από δύο μήνες μετά τις μαζικές αφίξεις;

Το υπουργείο εξηγεί σχετικά στο enikos.gr: «Οι αριθμοί αυξάνονται καθώς η αρμόδια διοίκηση για το συγκεκριμένο ζήτημα, δηλαδή η αυτόνομη πόλη της Θέουτα, εντάσσει σταδιακά στο σύστημα προστασίας ανηλίκων τα αγόρια και τα κορίτσια που έφτασαν στις 30 Ιουλίου. Τις τελευταίες ημέρες, ο αριθμός των ασυνόδευτων παιδιών που βρίσκονται στον δρόμο έχει μειωθεί σημαντικά, με τον αριθμό των ανηλίκων στο σύστημα προστασίας της Θέουτα να ξεπερνά τους 2.800 στις 7 Οκτωβρίου».

Αυτό επιβεβαίωσε εξάλλου χθες, Τρίτη 13 Οκτωβρίου, σε συνέντευξη Τύπου και η υπουργός Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας, Σίρα Ρέγο.

Η απάντηση υποδηλώνει ότι η σταδιακή καταγραφή και ένταξη των παιδιών στις δομές προστασίας συνεχίστηκε επί εβδομάδες. Δεν προσφέρει, ωστόσο, μια εκτίμηση για τον αριθμό εκείνων που ενδέχεται να παραμένουν ακόμη εκτός συστήματος προστασίας.

Το υπουργείο, ωστόσο, υπογραμμίζει παράλληλα τη χρηματοδότηση που έχει διαθέσει η κεντρική κυβέρνηση: «Από το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας έχουμε θέσει στη διάθεση της Θέουτα περισσότερα από 93 εκατομμύρια ευρώ τις τελευταίες εβδομάδες, ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί σε όλες τις ανάγκες υποδοχής και να παράσχει αξιοπρεπή φροντίδα σε αυτά τα παιδιά, διαφυλάσσοντας τα δικαιώματά τους και το υπέρτατο συμφέρον του ανηλίκου».

Όμως το οικονομικό σκέλος είναι μόνο μία πλευρά του προβλήματος. Η άλλη αφορά το ποιος πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τα παιδιά που συγκεντρώθηκαν σε μια πόλη με περιορισμένες δυνατότητες φιλοξενίας. Η Σίρα Ρέγο έχει επιμείνει ότι η Θέουτα δεν μπορεί να σηκώσει μόνη της αυτό το βάρος και ότι η μεταφορά ασυνόδευτων ανηλίκων στην ηπειρωτική Ισπανία είναι απαραίτητη.

Στις απαντήσεις του προς το enikos.gr, το συγκεκριμένο αρμόδιο υπουργείο αφήνει σαφείς αιχμές τόσο κατά της τοπικής κυβέρνησης της Θέουτα όσο και κατά άλλων αυτόνομων κοινοτήτων της Ισπανίας, υποστηρίζοντας ότι υπήρχαν ταχύτερες δυνατότητες μεταφοράς που δεν αξιοποιήθηκαν.

«Οι ταχύτεροι τρόποι υποδοχής στην ηπειρωτική Ισπανία απαιτούσαν την πολιτική βούληση της κυβέρνησης της Θέουτα και των υπόλοιπων αυτόνομων κοινοτήτων, καθώς αυτές είναι οι αρμόδιες αρχές για την επιμέλεια παιδιών που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση».

Στη συνέχεια, περιγράφει μια συγκεκριμένη πρόταση που, σύμφωνα με την κεντρική κυβέρνηση, θα μπορούσε να είχε αποσυμφορήσει νωρίτερα το σύστημα: «Καταρχάς, η Θέουτα, μέσω συμφωνίας με κοινωνικούς φορείς, όπως είχε προτείνει η υπουργός Ρέγο στην τοπική κυβέρνηση, θα μπορούσε να είχε μεταφέρει στην ηπειρωτική Ισπανία 500 παιδιά, δίνοντας προτεραιότητα στις πιο ευάλωτες περιπτώσεις. Ωστόσο, η Θέουτα δεν έχει επιλέξει, μέχρι στιγμής, να προχωρήσει σε αυτήν την πρόταση».

Οι επικρίσεις, όμως, δεν περιορίζονται στην τοπική διοίκηση.

«Επιπλέον, η κυβέρνηση της Θέουτα θα μπορούσε να είχε υπογράψει διμερείς συμφωνίες με άλλες αυτόνομες κοινότητες. Η Ναβάρα, που κυβερνάται από το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE), υποδέχθηκε πέντε κορίτσια, αλλά οι υπόλοιπες αυτόνομες κοινότητες –οι περισσότερες από τις οποίες κυβερνώνται από το Λαϊκό Κόμμα (PP)– δεν έχουν αναλάβει μέχρι στιγμής κάποια πρωτοβουλία».

Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι, πρόκειται για μια διαμάχη με σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Η κεντρική ισπανική κυβέρνηση αποδίδει την καθυστέρηση όχι μόνο σε διοικητικές δυσκολίες, αλλά και στην απροθυμία άλλων περιφερειακών αρχών να συμμετάσχουν στην υποδοχή των παιδιών.

«Σε κάθε περίπτωση, η ισπανική νομοθεσία, χάρη στη μεταρρύθμιση του νόμου περί αλλοδαπών που προώθησε το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας, προβλέπει τη μεταφορά ασυνόδευτων παιδιών που φτάνουν σε περιοχές οι οποίες έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης μεταναστευτικής ανάγκης, μεταξύ των οποίων και η Θέουτα», μας αναφέρει.

«Επομένως, εάν δεν υπάρχει πολιτική βούληση για την αξιοποίηση των άλλων δυνατοτήτων -οι οποίες, όπως είχαμε ήδη επισημάνει, ήταν ταχύτερες-, οι μεταφορές θα πρέπει να πραγματοποιηθούν μέσω αυτού του Βασιλικού Διατάγματος για την αλληλέγγυα και δεσμευτική υποδοχή. Η διαδικασία αυτή προβλέπει μεγαλύτερες προθεσμίες, οι οποίες δεν θα επιτρέψουν την άμεση αποσυμφόρηση του συστήματος της Θέουτα».

Οι διαθέσιμες θέσεις που παραμένουν στο επίκεντρο της διαφωνίας

Το enikos.gr ζήτησε από το υπουργείο να διευκρινίσει σε ποιο στάδιο βρίσκεται η πρόταση για την αξιοποίηση περισσότερων από 500 διαθέσιμων θέσεων φιλοξενίας στην ηπειρωτική Ισπανία, με προτεραιότητα στα ιδιαίτερα ευάλωτα ανήλικα κορίτσια, καθώς και πόσα από αυτά έχουν ήδη μεταφερθεί.

«Το υπουργείο Νεότητας και Παιδικής Ηλικίας, έπειτα από συνομιλίες με κοινωνικούς φορείς, έχει ενημερώσει επανειλημμένα τη Θέουτα ότι οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν περισσότερες από 500 θέσεις στην ηπειρωτική Ισπανία για τη φιλοξενία αυτών των ανήλικων κοριτσιών».

«Εδώ και περισσότερο από έναν μήνα, η Θέουτα έχει στη διάθεσή της όλες τις σχετικές πληροφορίες και εναπόκειται στην ίδια να προχωρήσει στη συγκεκριμένη συμφωνία, όπως έχει ήδη δημοσιοποιηθεί στα μέσα ενημέρωσης», προσθέτει.

Το υπουργείο δεν έδωσε συγκεκριμένο αριθμό κοριτσιών που έχουν μεταφερθεί μέσω αυτής της πρότασης, και η προηγούμενη αναφορά στις πέντε ανήλικες που υποδέχθηκε η Ναβάρα δεν αρκεί, από μόνη της, για να αποτυπώσει την πρόοδο ολόκληρου του σχεδίου.

Τα 700 κορίτσια, η σεξουαλική βία και οι ιστορίες που άκουσε η Ρέγο

Η κατάσταση των κοριτσιών που έφτασαν ασυνόδευτα στη Θέουτα αποτελεί μία από τις πιο ανησυχητικές διαστάσεις της κρίσης. Η Σίρα Ρέγο είχε αναφερθεί σε περίπου 700 κορίτσια, πολλά από τα οποία βρίσκονται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση. Ανάμεσά τους, σύμφωνα με προηγούμενες δημόσιες τοποθετήσεις της, υπάρχουν παιδιά που έχουν διαφύγει από περιβάλλοντα βίας, σεξουαλικής κακοποίησης ή εξαναγκαστικών γάμων.

Το enikos.gr ζήτησε από το υπουργείο να εξηγήσει ποια συγκεκριμένα μέτρα προστασίας έχουν εφαρμοστεί και πόσα κορίτσια έχουν εντοπιστεί ως περιπτώσεις που χρειάζονται εξειδικευμένη φροντίδα λόγω σεξουαλικής βίας, εκμετάλλευσης ή εμπορίας ανθρώπων.

«Από την πρώτη στιγμή, η διάσταση του φύλου έχει ενσωματωθεί στον σχεδιασμό, στον συντονισμό και στην εφαρμογή της αντιμετώπισης αυτής της κατάστασης, γεγονός που επέτρεψε τον εντοπισμό των ιδιαίτερων αναγκών των κοριτσιών και των ενήλικων γυναικών και τη διασφάλιση της κατά προτεραιότητα φροντίδας τους, όταν αυτό απαιτούνταν λόγω της ιδιαίτερης ευαλωτότητάς τους», αναφέρει το υπουργείο.

Σύμφωνα με την ίδια απάντηση, ενεργοποιήθηκαν συγκεκριμένοι μηχανισμοί.

«Από την ισπανική κυβέρνηση ενεργοποιήσαμε ένα Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης, το οποίο περιλάμβανε την ενίσχυση των βασικών κρατικών συστημάτων προστασίας που υπάγονται στην αρμοδιότητά της, όπως η τηλεφωνική γραμμή 016, το Atenpro, οι μηχανισμοί Cometa και η Μονάδα Συντονισμού κατά της Βίας σε Βάρος των Γυναικών της Θέουτα, καθώς και την ιδιαίτερη διασύνδεση με το σύστημα VioGén».

«Επιπλέον, έχει ενισχυθεί η ενημέρωση για τη γραμμή 016 μέσω των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή και των δομών υποδοχής, με τη διανομή ενημερωτικού υλικού που περιλαμβάνει εικονογραφήσεις και διατίθεται επίσης στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα αραβικά», προσθέτει το υπουργείο.

Πρόκειται για παρεμβάσεις που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της πρόσβασης στην προστασία, ιδιαίτερα για γυναίκες και κορίτσια που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν γλωσσικά ή άλλα εμπόδια. Ωστόσο, το υπουργείο δεν απάντησε στο ερώτημα πόσες ανήλικες έχουν πράγματι αναγνωριστεί ως θύματα ή ως παιδιά που χρειάζονται εξειδικευμένη προστασία.

Εξάλλου, η σοβαρότητα της κατάστασης είχε ήδη αποτυπωθεί σε επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν στα τέλη Αυγούστου. Σύμφωνα με στοιχεία της ισπανικής Εισαγγελίας, έως τις 31 Αυγούστου είχαν καταγραφεί 23 υποθέσεις σεξουαλικής επίθεσης σε βάρος μεταναστών από την έναρξη της κρίσης, με εννέα από τα θύματα να είναι ανήλικα.

Οι Γιατροί του Κόσμου, από την πλευρά τους, επισημαίνουν στο enikos.gr την ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής στη διαχείριση των πληροφοριών γύρω από τη σεξουαλική βία.

Ερωτηθέντες για αναφορές περί σεξουαλικής παρενόχλησης και επιθέσεων, απαντούν: «Δεν μπορούμε να μιλήσουμε με ακρίβεια για τον αριθμό των περιστατικών, τα οποία ανέρχονται σε δεκάδες, ούτε για το εάν κάποιο από αυτά αφορούσε Ισπανίδες, αν και δεν γνωρίζουμε να υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις».

Παράλληλα, η οργάνωση συνεχίζει με μια επισήμανση που αφορά ευθέως τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται δημόσια η κρίση.

«Ωστόσο, θα προτείναμε, προτού τροφοδοτηθούν οι φήμες, οι αρμόδιοι φορείς και τα μέσα ενημέρωσης, από επαγγελματική ευσυνειδησία και προκειμένου να μη συμβάλουν στο κλίμα σύγχυσης, να επαληθεύουν τα γεγονότα».

«Έχουν ειπωθεί πολλά ψέματα και έχουν περιγραφεί πραγματικά απίθανες καταστάσεις. Εάν υπάρχουν περιστατικά σεξουαλικής βίας ή κακοποίησης, αυτά αφορούν κορίτσια ή γυναίκες της μεταναστευτικής κοινότητας», καταλήγουν οι Γιατροί του Κόσμου.

Η τοποθέτηση της οργάνωσης, για «δεκάδες» περιστατικά, δεν συνιστά ανεξάρτητη επιβεβαίωση συγκεκριμένου αριθμού. Αναδεικνύει, όμως, δύο παράλληλες πραγματικότητες: την ανάγκη προστασίας των γυναικών και των κοριτσιών που διατρέχουν κίνδυνο, αλλά και την ανάγκη αποφυγής της παραπληροφόρησης που μπορεί να ενισχύσει την εχθρότητα απέναντι στους μετανάστες – κάτι που μπορούν να εκμεταλλευτούν ακροδεξιές οργανώσεις.

Παιδιά που έφυγαν από τη βία

Παρ΄όλα αυτά, πίσω από τις διοικητικές διαδικασίες και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, στις δομές φιλοξενίας υπάρχουν ανθρώπινες ιστορίες που δεν αποτυπώνονται σε κανένα κυβερνητικό έγγραφο, ή αριθμό: ιστορίες παιδιών που άφησαν πίσω τους όχι μόνο τα σπίτια τους, αλλά και μια ζωή από την οποία προσπαθούσαν να ξεφύγουν.

Η Σίρα Ρέγο έχει μιλήσει για παιδιά που εγκατέλειψαν εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες στο Μαρόκο, ορισμένα χωρίς οικογενειακή υποστήριξη και άλλα έχοντας βιώσει διαφορετικές μορφές βίας. Σύμφωνα με δηλώσεις, πρόκειται για παιδιά που «φεύγουν για να γλιτώσουν από πολύ σκληρές καταστάσεις».

«Δεν υπάρχουν γονείς, δεν υπάρχει οικογένεια. Προέρχονται από τον δρόμο», είχε τονίσει. «Διαφεύγουν από τη σεξουαλική βία ή τους καταναγκαστικούς γάμους».

Το enikos.gr ζήτησε από το υπουργείο να διευκρινίσει με ποιον τρόπο έχουν τεκμηριωθεί τέτοιες περιπτώσεις, πόσα παιδιά έχουν εντοπιστεί ως θύματα σεξουαλικής βίας ή εξαναγκαστικού γάμου και ποια προστασία παρέχεται όταν διαπιστώνονται ανάλογες συνθήκες. Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα που καταθέσαμε αφορούσε την οικογενειακή επανένωση: πώς διασφαλίζεται ότι ένα παιδί δεν θα επιστρέψει σε ένα οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον από το οποίο ενδέχεται να διέφυγε ακριβώς για να προστατευτεί;

«Η υπουργός Ρέγο, κατά τις επισκέψεις της στη Θέουτα, είχε τη δυνατότητα να συνομιλήσει με πολλά από αυτά τα αγόρια και τα κορίτσια και να ακούσει από πρώτο χέρι συγκλονιστικές μαρτυρίες», απάντησε το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας.

«Πράγματι, πολλά από αυτά τα παιδιά βρίσκονται σε κατάσταση ακραίας ευαλωτότητας. Προέρχονται από συνθήκες διαβίωσης στον δρόμο στο Μαρόκο, από περιβάλλοντα βαθιάς φτώχειας ή έχουν υποστεί κάθε είδους βία».

Σύμφωνα με το υπουργείο, η προσωπική ιστορία κάθε παιδιού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στη διαδικασία αξιολόγησης.

«Όλες αυτές οι εμπειρίες ζωής πρέπει να καταγράφονται μέσα από συνεντεύξεις και εξατομικευμένη εργασία με κάθε ανήλικο από τις υπηρεσίες προστασίας της Θέουτα. Και, ασφαλώς, δεν μπορεί ποτέ να πραγματοποιηθεί οικογενειακή επανένωση εάν δεν πληρούνται όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις, με πρώτη και σημαντικότερη το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού».

«Επιπλέον, σε περίπτωση που ένας ανήλικος εκφράσει την αντίθεσή του στην επιστροφή, αυτή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί παρά μόνο με δικαστική απόφαση», σημειώνει.

Το υπουργείο δεν παρείχε συγκεκριμένα στοιχεία για τον αριθμό των παιδιών που έχουν αναγνωριστεί ως θύματα σεξουαλικής κακοποίησης, εξαναγκαστικού γάμου ή άλλων σοβαρών μορφών βίας. Ούτε διευκρίνισε πόσα έχουν μεταφερθεί σε εξειδικευμένες δομές προστασίας.

Η ψυχική υγεία και τα όρια ενός υπερφορτωμένου συστήματος

Βέβαια, η προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων δεν εξαντλείται στην εξασφάλιση μιας θέσης φιλοξενίας. Για παιδιά που έχουν βιώσει βία, εγκατάλειψη, ακραία φτώχεια ή επικίνδυνες μεταναστευτικές διαδρομές, η πρόσβαση σε ψυχολογική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την κάλυψη των βασικών αναγκών τους κατά την άφιξή τους σε μια ξένη χώρα.

Οι Γιατροί του Κόσμου έχουν ήδη επισημάνει στο enikos.gr ότι η ψυχική υγεία αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα της κρίσης.

Με αφετηρία αυτήν την προειδοποίηση, το enikos.gr ζήτησε από το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας να γνωστοποιήσει πόσοι ασυνόδευτοι ανήλικοι έχουν λάβει ψυχολογική ή ψυχοκοινωνική φροντίδα από τα τέλη Ιουλίου και εάν η σημερινή εξειδικευμένη υποστήριξη θεωρείται επαρκής.

Η απάντηση που λάβαμε, επανέφερε το ζήτημα των αρμοδιοτήτων.

«Εναπόκειται στην κυβέρνηση της Θέουτα να διασφαλίσει τα δικαιώματα αυτών των παιδιών, ασφαλώς και σε ό,τι αφορά την ψυχική τους υγεία. Η ισπανική κυβέρνηση έχει μεταφέρει περισσότερα από 93 εκατομμύρια ευρώ για τον σκοπό αυτό».

Το υπουργείο αναγνωρίζει, πάντως, την έκταση της πίεσης που δέχονται οι τοπικές δομές: «Σε κάθε περίπτωση, το σύστημα προστασίας ανηλίκων της Θέουτα βρίσκεται υπό προφανή πίεση, καθώς οι ανάγκες υπερβαίνουν κατά πολύ τη δυναμικότητά του».

«Γι’ αυτό, από το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας έχουμε επιμείνει στην ανάγκη να φιλοξενηθούν αυτά τα αγόρια και τα κορίτσια στην ηπειρωτική Ισπανία. Είναι ο καλύτερος τρόπος να αποσυμφορηθεί η κατάσταση στην αυτόνομη πόλη και ο καλύτερος τρόπος να διασφαλιστούν τα δικαιώματα αυτών των ανηλίκων».

Δεν παρατίθεται, ωστόσο, κανένας αριθμός για τα παιδιά που έχουν λάβει ψυχολογική υποστήριξη, ούτε αξιολόγηση της επάρκειας των διαθέσιμων υπηρεσιών.

Το κενό αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η καταγραφή ενός παιδιού στο σύστημα προστασίας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ασφάλειά του, αλλά δεν αποδεικνύει κιόλας από μόνη της ότι έχουν αντιμετωπιστεί οι συνέπειες των εμπειριών που προηγήθηκαν της άφιξής του.

Οι 600 φάκελοι στους οποίους το Μαρόκο δεν απάντησε

Μέσα σε αυτήν τη δύσκολη πραγματικότητα, οι οικογενειακές επανενώσεις αποτελούν μια πιθανή διέξοδο για ορισμένα παιδιά. Ωστόσο, η διαδικασία αποδεικνύεται πολύ διαφορετική ανάλογα με το πού βρίσκονται οι συγγενείς τους. Σύμφωνα με προηγούμενα στοιχεία της ισπανικής κυβέρνησης, 54 παιδιά είχαν επανενωθεί με συγγενείς τους στην ηπειρωτική Ισπανία μέσω διαδικασίας έκτακτης ανάγκης, ενώ περισσότερες από 300 επιπλέον περιπτώσεις βρίσκονταν υπό εξέταση.

Το enikos.gr ζήτησε να διευκρινιστεί τι επιτρέπει την ταχύτερη διεκπεραίωση αυτών των υποθέσεων και πόσος χρόνος θα χρειαστεί για τις υπόλοιπες.

Το υπουργείο μας έδωσε έναν επικαιροποιημένο αριθμό: «Η ταχύτητα οφείλεται στο γεγονός ότι δεν απαιτείται συντονισμός με ξένες αρχές και, επομένως, ο εντοπισμός των οικογενειών και οι σχετικές διαδικασίες είναι πολύ απλούστερες. Ο αριθμός συνεχίζει να αυξάνεται και έχουν ήδη πραγματοποιηθεί περισσότερες από 70 οικογενειακές επανενώσεις».

Για τον χρόνο αναμονής των υπόλοιπων παιδιών, ωστόσο, παραπέμπει και πάλι στην τοπική διοίκηση του ισπανικού θύλακα. «Αυτό είναι κάτι στο οποίο πρέπει να απαντήσει η αυτόνομη πόλη της Θέουτα, καθώς αυτή είναι η αρμόδια αρχή».

Η υπουργός Ρέγο, από την πλευρά της, έχει επικρίνει την έλλειψη ανταπόκρισης των μαροκινών αρχών σε περιπτώσεις παιδιών για τα οποία εξετάζεται η δυνατότητα οικογενειακής επανένωσης. Το enikos.gr ζήτησε να πληροφορηθεί τι συμβαίνει όταν η Ισπανία κρίνει ότι μια επανένωση στο Μαρόκο θα ήταν προς το συμφέρον του παιδιού, αλλά δεν λαμβάνει την αναγκαία συνεργασία από τις μαροκινές αρχές. Το ερώτημα αφορούσε επίσης το εάν προβλέπεται κάποια μακροπρόθεσμη εναλλακτική λύση αντί της παρατεταμένης αναμονής.

Η απάντηση του υπουργείου είναι σύντομη, αλλά αποκαλυπτική: «Τα τελευταία χρόνια, περισσότεροι από 600 φάκελοι οικογενειακής επανένωσης έχουν μείνει χωρίς απάντηση από την πλευρά του Μαρόκου. Αυτή είναι η προηγούμενη εμπειρία και μένει να δούμε τι θα συμβεί στην παρούσα περίπτωση».

Ωστόσο, δεν διευκρινίζεται τι απέγιναν τα παιδιά των συγκεκριμένων υποθέσεων ούτε εάν προβλέπεται ένα χρονικό όριο πέρα από το οποίο η Ισπανία επιλέγει κάποια διαφορετική, μόνιμη λύση προστασίας.

Όταν οι συγγενείς βρίσκονται στην Ισπανία, οι αρχές μπορούν να προχωρήσουν χωρίς την εμπλοκή άλλου κράτους. Όταν βρίσκονται στο Μαρόκο, η τύχη μιας αίτησης μπορεί να εξαρτάται από μια απάντηση που δεν έρχεται. Η γραφειοκρατία, όπως ξέρουμε, έχει τους δικούς της ρυθμούς. Η παιδική ηλικία, όμως, δεν περιμένει – κυλάει σαν νερό σε ρυάκι. Και για κάθε παιδί που αναζητά την οικογένειά του, οι εβδομάδες που περνούν δεν είναι απλώς μια καθυστέρηση σε κάποιον υπηρεσιακό φάκελο, αλλά ένα ακόμη κομμάτι ζωής χαμένο στην αβεβαιότητα

Μια κρίση πρωτίστως πολιτική

Η μαζική άφιξη δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στη Θέουτα δεν μπορεί, σύμφωνα με τους Γιατρούς του Κόσμου, να ερμηνευθεί με τα συνήθη δεδομένα των μεταναστευτικών διαδρομών προς την Ευρώπη.

Η οργάνωση επισημαίνει στο enikos.gr ότι η Ισπανία διαθέτει εμπειρία στη διαχείριση περιόδων αυξημένων αφίξεων, ιδιαίτερα μέσω των θαλάσσιων διαδρομών της Μεσογείου και του Ατλαντικού.

«Στην Ισπανία έχουμε προσαρμοστεί σταδιακά σε περιόδους αφίξεων μεγάλης έντασης, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και την επικράτηση συγκεκριμένων μεταναστευτικών διαδρομών, είτε στη Μεσόγειο είτε στον Ατλαντικό», ανέφερε χαρακτηριστικά. Όμως, όπως υπογραμμίζουν οι Γιατροί του Κόσμου, τα γεγονότα της Θέουτα δεν εντάσσονται σε αυτό το γνώριμο πλαίσιο.

«Αυτό που συνέβη στη Θέουτα είναι ένα διαφορετικό φαινόμενο. Δεν έχει καμία σχέση με μεταναστευτικές ροές μεταβαλλόμενης έντασης ούτε με κάποια σύγκρουση ή καταστροφή που θα μπορούσε να οδηγήσει μεγάλους αριθμούς ανθρώπων σε φυγή».

«Η φύση αυτού του γεγονότος είναι, κατά την άποψή μας, πολιτική και αναμφίβολα χαρακτηρίζεται από μεγάλη σύγχυση όσον αφορά την προηγούμενη πληροφόρηση, είτε από αστυνομικές είτε από υπηρεσίες πληροφοριών».

Η αναφορά στην προηγούμενη πληροφόρηση αγγίζει ένα από τα κρίσιμα ερωτήματα που ανέκυψαν μετά τις μαζικές αφίξεις: τι γνώριζαν οι αρμόδιες αρχές πριν από τα γεγονότα και σε ποιον βαθμό ήταν προετοιμασμένες για την κλίμακα της μετακίνησης;

Όπως προέκυψε από προηγούμενο ρεπορτάζ του enikos.gr για τη Θέουτα, η Ισπανία περίμενε αυξημένες μεταναστευτικές ροές, αλλά δεν είδε όμως να έρχονται 72.000 άνθρωποι στη Θέουτα. Συγκριμένα, σε σχετικό ερώτημα, το υπουργείο Εσωτερικών μας είχε παραπέμψει στις δημόσιες δηλώσεις του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ: «Τις ημέρες πριν από την κρίση είχε διαπιστωθεί αύξηση των παράτυπων εισόδων δια θαλάσσης, ενώ είχαν πραγματοποιηθεί συναντήσεις συντονισμού μεταξύ των αρχών της Θέουτα και της Γενικής Κρατικής Διοίκησης».

Σύμφωνα επίσης με τον Σάντσεθ, το CNI (Εθνικό Κέντρο Πληροφοριών) και οι αστυνομικές δυνάμεις αντάλλαξαν πληροφορίες για την κατάσταση. Ωστόσο, «δεν υπήρξε κάποια προειδοποίηση» που να υποδείκνυε ότι επρόκειτο να σημειωθεί εισροή της κλίμακας που τελικά καταγράφηκε.

Σημειώνεται ότι, η τοποθέτηση των Γιατρών του Κόσμου αποτελεί εκτίμηση της οργάνωσης και δεν τεκμηριώνει από μόνη της συγκεκριμένη ευθύνη των υπηρεσιών ασφαλείας. Αναδεικνύει, ωστόσο, τη δυσκολία να αντιμετωπιστεί η κρίση αποκλειστικά ως ένα πρόβλημα υποδοχής μεταναστών, αποκομμένο από τις πολιτικές συνθήκες και τις σχέσεις Ισπανίας και Μαρόκου.

Μετά την μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, το υπουργείο Εσωτερικών, υποστήριξε στο enikos.gr ότι «κατήρτισε μια σειρά μέτρων με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας κατά μήκος της συνοριακής περιμέτρου της πόλης και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των συνοριακών ελέγχων».

Η ιδιαίτερη γεωγραφία της Θέουτα και της Μελίγια

Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν μια γεωγραφική ιδιαιτερότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: είναι δύο ισπανικοί θύλακες στη βόρεια ακτή της Αφρικής, με χερσαία σύνορα με το Μαρόκο. Για τους Γιατρούς του Κόσμου, αυτή η ιδιαιτερότητα καθιστά προβληματική την απευθείας σύγκριση της κρίσης με τις συνθήκες που επικρατούν σε άλλα ευρωπαϊκά σύνορα.

«Η Θέουτα και η Μελίγια είναι δύο ισπανικές και ευρωπαϊκές πόλεις που βρίσκονται στην αφρικανική ήπειρο, με κοινά σύνορα και υψηλά επίπεδα διασυνοριακής κινητικότητας με το Μαρόκο», επισημαίνουν. «Πρόκειται για μοναδικές περιπτώσεις και, ως τέτοιες, πρέπει να δίνεται προσοχή στη ρύθμιση των μεταναστευτικών ροών, στη συνύπαρξη, στις κοινωνικές και πολιτιστικές σχέσεις, καθώς και στην τοπική οικονομία και στην ασφάλεια γενικότερα».

Ταυτόχρονα, για το μέγεθος της κρίσης, η εκτίμησή τους είναι ιδιαίτερα αυστηρή: «Μέχρι σήμερα δεν είχε υπάρξει μια κρίση όπως αυτή που προκλήθηκε από τη συγκεκριμένη μαζική εισροή, η οποία είναι εντελώς ανεύθυνη, επικίνδυνη και έχει σοβαρές συνέπειες για τις σχέσεις μεταξύ των πληθυσμών στις δύο πλευρές των συνόρων».

Η οργάνωση διευκρινίζει ότι οι ιδιαίτερες συνθήκες των δύο ισπανικών θυλάκων δεν μπορούν να προσομοιωθούν αυτούσιες σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές, «με εξαίρεση περιπτώσεις γεγονότων μεγάλης έντασης σε γειτονικές χώρες».

Αυτό δεν σημαίνει, κατά την οργάνωση, ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στερούνται των μέσων για να ανταποκριθούν σε ανάλογες ανθρωπιστικές ανάγκες.

Αντιθέτως, οι Γιατροί του Κόσμου θέτουν το ζήτημα σχεδόν ως ρητορικό ερώτημα: «Όσον αφορά τα μέτρα ανθρωπιστικής ανταπόκρισης, πρέπει πραγματικά να πιστέψουμε ότι η Ευρώπη ή οποιοδήποτε από τα κράτη-μέλη της δεν διαθέτει επαρκείς πόρους για να οργανώσει την κατάλληλη ιατρική και κοινωνική ανταπόκριση;».

«Με λίγη πολιτική βούληση και μια ανθρωπιστική προσέγγιση, αυτό θα αρκούσε για μια αποτελεσματική και ασφαλή αντιμετώπιση».

Θα μπορούσε η Ισπανία να αντιμετωπίσει μια δεύτερη Θέουτα;

Ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη διαχείριση της κρίσης δεν αφορά μόνο όσα συνέβησαν τον Ιούλιο, αλλά και την ετοιμότητα της Ισπανίας να αντιμετωπίσει μια ανάλογη κατάσταση στο μέλλον. Το enikos.gr ζήτησε από το υπουργείο Παιδικής Ηλικίας και Νεότητας να αξιολογήσει εάν το ισπανικό σύστημα παιδικής προστασίας ήταν σχεδιασμένο για την ξαφνική άφιξη χιλιάδων ασυνόδευτων ανηλίκων και τι θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά εάν επαναλαμβανόταν ένα τέτοιο γεγονός.

Η απάντηση που λάβαμε δεν εντοπίζει το βασικό πρόβλημα στην έλλειψη δυνατοτήτων του συστήματος σε εθνικό επίπεδο, αλλά -ξανά- στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι ευθύνες μεταξύ των περιφερειών.

«Το ισπανικό σύστημα παιδικής προστασίας διαθέτει επαρκή δυναμικότητα για να υποδεχθεί όλα αυτά τα αγόρια και τα κορίτσια, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει ισόρροπη και αλληλέγγυα κατανομή της υποδοχής σε ολόκληρη τη χώρα. Η πίεση στο σύστημα προστασίας της Θέουτα θα μπορούσε να είχε αντιμετωπιστεί πριν από εβδομάδες, εάν υπήρχε ενεργή βούληση συνεργασίας από την πλευρά άλλων αυτόνομων κυβερνήσεων», σημειώνει.

Το υπουργείο πάντως δεν διευκρίνισε ποια συγκεκριμένα προληπτικά μέτρα θα λαμβάνονταν διαφορετικά σε περίπτωση νέας μαζικής άφιξης, ώστε να αποφευχθεί η παρατεταμένη παραμονή παιδιών εκτός του συστήματος προστασίας.