Σε αρκετές γεωγραφικές περιοχές, οι συνθήκες ηλιοφάνειας και η γωνία του ήλιου περιορίζουν τη δυνατότητα παραγωγής βιταμίνης D μέσω του δέρματος

Με τη μείωση της ηλιοφάνειας και τις περισσότερες ώρες που περνάμε σε κλειστούς χώρους, η βιταμίνη D επιστρέφει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Παρότι είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών και τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι εξετάσεις ή συμπληρώματα.

Η βιταμίνη D είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη που συμβάλλει στην απορρόφηση του ασβεστίου και στη διατήρηση της υγείας των οστών.

Ο οργανισμός μπορεί να τη συνθέτει όταν το δέρμα εκτίθεται στην κατάλληλη υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Παράλληλα, μικρότερες ποσότητες μπορούν να προσληφθούν από τη διατροφή.

Τι αλλάζει κατά τη διάρκεια του χειμώνα;

Τους χειμερινούς μήνες, η διάρκεια της ημέρας μειώνεται και οι άνθρωποι συχνά περνούν περισσότερο χρόνο σε εσωτερικούς χώρους.

Σε αρκετές γεωγραφικές περιοχές, οι συνθήκες ηλιοφάνειας και η γωνία του ήλιου περιορίζουν τη δυνατότητα παραγωγής βιταμίνης D μέσω του δέρματος.

Ωστόσο, η επίδραση του χειμώνα δεν είναι ίδια για όλους.

Παίζουν ρόλο η γεωγραφική περιοχή, η καθημερινή έκθεση στον ήλιο, η ηλικία, η διατροφή και άλλοι παράγοντες.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα ανεπαρκών επιπέδων;

Σύμφωνα με τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, ορισμένες ομάδες παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας βιταμίνης D.

Σε αυτές περιλαμβάνονται ηλικιωμένοι, άτομα με πολύ περιορισμένη έκθεση στον ήλιο, άνθρωποι με ορισμένες παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση λίπους και όσοι έχουν υποβληθεί σε συγκεκριμένες βαριατρικές επεμβάσεις.

Ορισμένες χρόνιες παθήσεις μπορούν επίσης να επηρεάζουν τον μεταβολισμό της βιταμίνης D.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που ανήκει σε μια τέτοια ομάδα έχει απαραίτητα έλλειψη.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν;

Η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να συνδέεται με διαταραχές της υγείας των οστών, μυϊκή αδυναμία ή πόνο στα οστά.

Στους ενήλικες, η σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε οστεομαλακία.

Ωστόσο, συμπτώματα όπως η κόπωση ή οι μυϊκοί πόνοι έχουν πολλές πιθανές αιτίες και δεν αρκούν για να διαγνωστεί έλλειψη βιταμίνης D.

Χρειάζεται να κάνουμε εξέταση κάθε χειμώνα;

Όχι απαραίτητα.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Endocrine Society του 2024 δεν συστήνουν τον συστηματικό έλεγχο των επιπέδων βιταμίνης D σε κατά τα άλλα υγιείς ενήλικες χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.

Η εξέταση μπορεί να είναι χρήσιμη όταν υπάρχει υποψία διαταραχής που σχετίζεται με τη βιταμίνη D ή συγκεκριμένος λόγος που προκύπτει από το ιατρικό ιστορικό.

Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα από τον γιατρό.

Ποια εξέταση μετρά τη βιταμίνη D;

Η εξέταση που χρησιμοποιείται συνήθως για την αξιολόγηση της κατάστασης της βιταμίνης D είναι η μέτρηση της 25-υδροξυβιταμίνης D, γνωστής ως 25(OH)D, στο αίμα.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων χρειάζεται προσοχή, καθώς υπάρχουν διαφορετικά επιστημονικά όρια και οι τιμές πρέπει να αξιολογούνται σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα.

Ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε αυτοχορήγηση υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων.

Ποιες τροφές περιέχουν βιταμίνη D;

Η βιταμίνη D βρίσκεται φυσικά σε σχετικά περιορισμένο αριθμό τροφίμων.

Μεταξύ των πηγών της είναι τα λιπαρά ψάρια, όπως ο σολομός και η σαρδέλα, ο κρόκος του αυγού και ορισμένα μανιτάρια, ανάλογα με τον τρόπο παραγωγής τους.

Επίσης, υπάρχουν τρόφιμα εμπλουτισμένα με βιταμίνη D, εφόσον αυτό αναγράφεται στη συσκευασία τους.

Μια ισορροπημένη διατροφή συμβάλλει στην κάλυψη των αναγκών, αν και δεν επαρκεί πάντα από μόνη της για κάθε άτομο.

Πρέπει να παίρνουμε συμπλήρωμα προληπτικά;

Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους.

Οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, τις συνθήκες υγείας και άλλους παράγοντες.

Οι οδηγίες της Endocrine Society επισημαίνουν ότι οι κατά τα άλλα υγιείς ενήλικες κάτω των 75 ετών γενικά δεν χρειάζονται συμπληρώματα σε δόσεις μεγαλύτερες από τη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη μόνο για την πρόληψη ασθενειών.

Για ορισμένες ομάδες, όπως άτομα άνω των 75 ετών και εγκύους, υπάρχουν ειδικότερες συστάσεις, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με την ανάγκη για συστηματικές εξετάσεις αίματος.

Η υπερβολική βιταμίνη D μπορεί να είναι επικίνδυνη

Επειδή πρόκειται για λιποδιαλυτή βιταμίνη, η υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα.

Η τοξικότητα μπορεί να προκαλέσει αύξηση του ασβεστίου στο αίμα, ναυτία, αδυναμία και, σε σοβαρές περιπτώσεις, νεφρικές επιπλοκές.

Γι’ αυτό δεν πρέπει να λαμβάνονται υψηλές δόσεις χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Τι πρέπει να κρατήσουμε;

Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για την υγεία, όμως η μείωση της ηλιοφάνειας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλοι παρουσιάζουν έλλειψη.

Η αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου, η σωστή διατροφή και η εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή έχουν μεγαλύτερη αξία από τις γενικευμένες συστάσεις για εξετάσεις και συμπληρώματα.

Ο χειμώνας αποτελεί μια καλή αφορμή να ενημερωθούμε για τη βιταμίνη D, όχι όμως λόγο να ξεκινήσουμε μόνοι μας εξετάσεις ή θεραπεία χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη.

Πηγές: NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin D Fact Sheet for Health Professionals, Endocrine Society – Vitamin D for the Prevention of Disease, Clinical Practice Guideline 2024.

#ΒΙΤΑΜΙΝΗ D