7 επαγγέλματα της παλιάς Κρήτης που σβήνουν – Οι τέχνες που κάποτε ήταν παντού

Επαγγέλματα που συνδέθηκαν με την καθημερινή ζωή του νησιού και σήμερα επιβιώνουν κυρίως χάρη σε λίγους τεχνίτες

Υπήρχε μια εποχή στην Κρήτη που σχεδόν κάθε ανάγκη της καθημερινής ζωής περνούσε από τα χέρια ενός τεχνίτη.

Δεν υπήρχαν έτοιμα προϊόντα για τα πάντα, ούτε μηχανές που αντικαθιστούσαν τη χειρωνακτική εργασία. Στα χωριά και στις πόλεις υπήρχαν άνθρωποι που γνώριζαν να δουλεύουν το ξύλο, το σίδερο, το δέρμα, τον πηλό και τα καλάμια.

Πολλά από αυτά τα επαγγέλματα περιορίστηκαν δραματικά με το πέρασμα των δεκαετιών. Άλλα όμως αρνούνται να εξαφανιστούν και συνεχίζουν να περνούν από γενιά σε γενιά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Πεπ Γκουαρδιόλα: «Χώρισα από την πιο όμορφη γυναίκα στον πλανήτη»

Το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης διατηρεί στις συλλογές του αντικείμενα και αναφορές σε παραδοσιακά επαγγέλματα και τέχνες, θυμίζοντας έναν ολόκληρο κόσμο εργασίας που κάποτε αποτελούσε μέρος της καθημερινότητας της Κρήτης.

1. Ο σαμαράς

Όταν τα γαϊδούρια και τα μουλάρια αποτελούσαν βασικό μέσο μετακίνησης και μεταφοράς προϊόντων, το σαμάρι ήταν απαραίτητο εργαλείο.

Ο σαμαράς ή σαμαροποιός κατασκεύαζε και επισκεύαζε τα σαμάρια των ζώων, μια δουλειά που απαιτούσε γνώση του ξύλου, του δέρματος και του τρόπου με τον οποίο έπρεπε να προσαρμόζεται κάθε κατασκευή στο ζώο.

Στην παραδοσιακή μεταλλοτεχνία και ιπποσκευή της Κρήτης συναντάται επίσης ο τεχνίτης που κατασκεύαζε ή επισκεύαζε εξαρτήματα για σαμάρια και χαλινάρια, όπως καταγράφεται από το Μουσείο Κρητικής Εθνολογίας.

2. Ο πεταλωτής

Δίπλα στον σαμαρά βρισκόταν συχνά ένας ακόμη απαραίτητος τεχνίτης: ο πεταλωτής.

Ήταν ο άνθρωπος που φρόντιζε τις οπλές και προσάρμοζε τα πέταλα στα ζώα που χρησιμοποιούνταν στις αγροτικές εργασίες και στις μεταφορές.

Η διαδικασία απαιτούσε εμπειρία και ακρίβεια, καθώς κάθε πέταλο έπρεπε να προσαρμοστεί σωστά στην οπλή. Σχετικά εργαλεία και τεχνικές της παραδοσιακής μεταλλοτεχνίας παρουσιάζονται επίσης από το Μουσείο Κρητικής Εθνολογίας.

3. Ο καλαθοπλέκτης

Πριν από τα πλαστικά τελάρα, τους κουβάδες και τα σύγχρονα δοχεία, το καλάθι είχε δεκάδες διαφορετικές χρήσεις.

Στην Κρήτη κατασκευάζονταν καλάθια για τη συλλογή ελιών, φρούτων και χόρτων, αλλά και μεγαλύτερες κατασκευές που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά αγροτικών προϊόντων.

Η παραδοσιακή χειροτεχνία της Κρήτης περιλάμβανε πληθώρα τέτοιων αντικειμένων, φτιαγμένων από πρώτες ύλες που υπήρχαν άφθονες στον τόπο.

4. Ο βαρελάς

Κρασί, λάδι και άλλα προϊόντα έπρεπε κάποτε να αποθηκευτούν χωρίς τα σημερινά πλαστικά και μεταλλικά δοχεία.

Το ξύλινο βαρέλι αποτελούσε βασικό εξοπλισμό για πολλά σπίτια, καφενεία και εργαστήρια.

Ο βαρελάς έπρεπε να γνωρίζει καλά το ξύλο και να συναρμολογεί τις δούγες με τέτοιο τρόπο ώστε το δοχείο να παραμένει στεγανό και ανθεκτικό για χρόνια.

5. Ο χαλκιάς και ο σιδεράς

Γεωργικά εργαλεία, μεταλλικά εξαρτήματα, μαχαίρια και δεκάδες αντικείμενα της καθημερινότητας έπρεπε κάποτε να κατασκευάζονται ή να επισκευάζονται στο χέρι.

Ο χαλκιάς και ο σιδεράς είχαν έτσι κομβικό ρόλο στην αγροτική κοινωνία.

Η σημασία της μεταλλοτεχνίας στην παραδοσιακή Κρήτη φαίνεται και από την ποικιλία των εργαλείων και αντικειμένων που έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα.

6. Η υφάντρα

Για πολλές γενιές το ύφασμα δεν ήταν κάτι που απλώς αγοραζόταν από ένα κατάστημα.

Ο αργαλειός βρισκόταν σε πολλά κρητικά σπίτια και η ύφανση αποτελούσε σημαντική δραστηριότητα της καθημερινότητας αλλά και μορφή λαϊκής τέχνης.

Υφαντά, κεντήματα και άλλα έργα της παραδοσιακής κρητικής χειροτεχνίας αποτελούν σήμερα σημαντικό τμήμα των λαογραφικών συλλογών του νησιού, όπως εκείνων του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Ρεθύμνης.

7. Ο αγγειοπλάστης – Η τέχνη που αρνείται να χαθεί

Ίσως το καλύτερο παράδειγμα μιας παλιάς τέχνης που κατάφερε να επιβιώσει βρίσκεται στο Θραψανό Ηρακλείου.

Το χωριό έχει συνδεθεί εδώ και αιώνες με την κατασκευή κεραμικών και ιδιαίτερα μεγάλων πιθαριών.

Η αγγειοπλαστική παράδοση του Θραψανού έχει ενταχθεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες ζωντανές παραδοσιακές τέχνες της Κρήτης.

Η γνώση πέρασε για πολλές γενιές από τους παλαιότερους στους νεότερους και, παρά τις τεράστιες αλλαγές στην παραγωγή και στην καθημερινή ζωή, η τέχνη εξακολουθεί να υπάρχει.

Ένας κόσμος που έμεινε πίσω

Τα επαγγέλματα αυτά δεν αποτελούν απλώς εικόνες μιας «παλιάς Κρήτης».

Μέσα από αυτά φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσαν οι τοπικές κοινωνίες: τα αντικείμενα επισκευάζονταν αντί να πετιούνται, οι πρώτες ύλες βρίσκονταν κοντά στον τόπο παραγωγής και η γνώση ενός τεχνίτη μπορούσε να περάσει από τη μία γενιά στην επόμενη.

Κάποιες από αυτές τις δουλειές έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Άλλες συνεχίζουν να υπάρχουν σε μικρή κλίμακα.

Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό σήμερα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία.