Αναστασιάδης στο Cretaone 102,3: «Τα παιδιά με το ChatGPT δεν μαθαίνουν, έχουν την ψευδαίσθηση ότι κατανοούν»

«Να μάθουμε να χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη πριν εκχωρήσουμε τη σκέψη μας στους αλγορίθμους»

«Η λύση στη Τεχνητή Νοημοσύνη δεν βρίσκεται στις απαγορεύσεις, αλλά στην εκπαίδευση, στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και κυρίως στην εκμάθηση ενός διαφορετικού τρόπου αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης» δήλωσε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, κ. Παναγιώτης Αναστασιάδης στο Cretaone 102,3, κάνοντας λόγο για τη σχέση ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης.

Παράλληλα, ανέδειξε την ανάγκη να αλλάξει ριζικά ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες. «Ο αντίπαλός μας δεν είναι ο αλγόριθμος. Ο αντίπαλός μας είναι ο ίδιος μας ο εαυτός».

Με αφορμή τη διαδικτυακή διάλεξη με τίτλο «Να τους μάθουμε πώς να μαθαίνουν: Θεωρία και πράξη της Τεχνητής Νοημοσύνης», που διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Κέντρου Επιμόρφωσης και Διά Βίου Μάθησης (ΚΕΔΙΒΙΜ), ο κ. Αναστασιάδης περιέγραψε μια ανησυχητική πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην εκπαίδευση, αλλά και στην καθημερινότητα των παιδιών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Έκτακτο Δελτίο ΕΜΥ: Νέο κύμα ισχυρών βροχών και καταιγίδων σήμερα 3/11 – Ποιες περιοχές βρίσκονται στο «κόκκινο»

Η ανταπόκριση στη διαδικτυακή εκδήλωση ήταν εντυπωσιακή, αποδεικνύοντας το έντονο ενδιαφέρον της εκπαιδευτικής κοινότητας για το ζήτημα.

Όπως αποκάλυψε ο καθηγητής, 2.200 εκπαιδευτικοί παρακολούθησαν ζωντανά τη διάλεξη μέσω διαδικτύου, 3.500 άτομα εγγράφηκαν στην πλατφόρμα του εργαστηρίου για να αποκτήσουν πρόσβαση στο δωρεάν και ανοιχτό εκπαιδευτικό υλικό, ενώ περισσότερες από 10.000 προβολές είχαν καταγραφεί στο βίντεο της εκδήλωσης.

«Αυτή είναι η καλή δύναμη του διαδικτύου. Η θετική του πλευρά», σχολίασε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διάδοσης της γνώσης και όχι μόνο ως παράγοντας απομάκρυνσης από αυτήν.

Το φαινόμενο της γνωστικής παραίτησης και η ψευδαίσθηση ότι μαθαίνουμε

Σύμφωνα με τον κ. Αναστασιάδη, στο επίκεντρο τίθεται το φαινόμενο της λεγόμενης «γνωστικής παραίτησης», δηλαδή η σταδιακή εγκατάλειψη της προσωπικής προσπάθειας για σκέψη, επεξεργασία και κατανόηση, με την παράδοση της πνευματικής εργασίας στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.

Όπως εξήγησε, η ανησυχία ενισχύθηκε τόσο από τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία όσο και από τις συνεχείς επισημάνσεις εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και την ομογένεια, οι οποίοι περιγράφουν δυσκολίες συγκέντρωσης, μειωμένη συμμετοχή και αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές προσεγγίζουν τη γνώση.

«Οι μαθητές μας χρησιμοποιούν το ChatGPT για αντιγραφή και εκχωρούν σημαντικά δικαιώματα της ίδιας τους της ύπαρξης: το δικαίωμα της σκέψης, το δικαίωμα της σχέσης και το δικαίωμα να μπορούν να αντιλαμβάνονται και να κατανοούν την πληροφορία που τους έρχεται», ανέφερε.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με τον ίδιο, η αποδυνάμωση της συγκέντρωσης και της δυνατότητας κατανόησης.

«Δεν μπορώ να παρακολουθήσω κάποιον να μου μιλάει για πάνω από δύο με τρία λεπτά. Δεν μπορούμε πλέον να διαβάζουμε κείμενα. Η συγκέντρωσή μας και η δυνατότητα κατανόησης έχουν αποδυναμωθεί», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά τα παιδιά, αλλά και τους ενήλικες.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να επιρρίπτονται ευθύνες στους μαθητές, αλλά να κατανοηθεί τι έχει αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν και επικοινωνούν.

«Δεν πρέπει να ζητάμε από την τεχνητή νοημοσύνη έτοιμες απαντήσεις, αλλά να μας βοηθά να γίνουμε καλύτεροι»

«Η λύση δεν βρίσκεται στην απόρριψη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά στην αλλαγή του τρόπου χρήσης της», όπως εξήγησε.

«Δεν προσπαθήσαμε να αφορίσουμε την τεχνητή νοημοσύνη. Προσπαθήσαμε να αντιστρέψουμε την κατάσταση», εξήγησε, περιγράφοντας μια διαφορετική σχέση ανθρώπου και αλγορίθμου.

Σήμερα, όπως είπε, ο μαθητής συχνά απευθύνεται στην εφαρμογή με το αίτημα: «Ο δάσκαλός μου μου έβαλε αυτή την άσκηση. Δώσε μου την απάντηση».

Αντί να ζητάμε από την τεχνητή νοημοσύνη να εκτελέσει την εργασία μας, μπορούμε να της ζητήσουμε:

Να μας εξηγήσει δυσνόητα σημεία της διδακτέας ύλης.
Να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε έννοιες που μας δυσκολεύουν.
Να δημιουργήσει παραδείγματα που διευκολύνουν τη μάθηση.
Να μας καθοδηγήσει στην αναζήτηση λύσεων, χωρίς να μας στερεί την προσωπική προσπάθεια.
Να λειτουργήσει ως εκπαιδευτικός βοηθός, ενισχύοντας την κριτική σκέψη και την αυτονομία μας.

«Αντί λοιπόν να τους ζητάμε έτοιμες απαντήσεις, να τους ζητήσουμε να μας βοηθήσουν να γίνουμε καλύτεροι», τόνισε.

«Πρέπει να μετασχηματίσουμε τη σχέση master-slave. Αυτή τη στιγμή εμείς είμαστε ο σκλάβος και η εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης είναι το αφεντικό. Πρέπει να αντιστρέψουμε τη σχέση, για να είμαστε εμείς ο κύριος», πρόσθεσε.

Αυτή είναι και η φιλοσοφία του πρακτικού οδηγού που εκπόνησε η επιστημονική ομάδα, με πέντε συν ένα βήματα, απευθυνόμενου σε εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς. Πρόκειται για ένα πολυμορφικό εκπαιδευτικό υλικό, που διατίθεται σε μορφές κόμικ, animation, podcast και PDF, με στόχο να δώσει πρακτικές κατευθύνσεις για μια ουσιαστικότερη και περισσότερο δημιουργική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.

Μάλιστα, ο καθηγητής διευκρίνισε ότι στόχος δεν είναι να επιβληθεί ένας ενιαίος τρόπος εφαρμογής του οδηγού στα σχολεία, αλλά να μελετηθεί από την εκπαιδευτική κοινότητα, να αξιολογηθεί και να εμπλουτιστεί με βάση τις πραγματικές ανάγκες των μαθητών.

Το νομοσχέδιο για τα social media είναι «η κορυφή του παγόβουνου»

Σχετικά με τις απαγορεύσεις στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και την προσπάθεια περιορισμού της πρόσβασης των ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες, τόνισε πως δεν είναι ουσιαστική λύση, καθώς θεωρεί ότι το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο και δεν αντιμετωπίζεται απλώς με περιορισμούς.

«Ποτέ δεν μπορέσαμε να υψώσουμε τείχη στη θάλασσα. Ποτέ. Το θέμα είναι πώς θα αξιοποιήσουμε τον κυματισμό, προκειμένου να αδράξουμε τα θετικά και να προστατευτούμε από τα αρνητικά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Όπως εξήγησε, ακόμη και αν οι απαγορεύσεις αποδώσουν προσωρινά, δεν θα εξασφαλίσουν από μόνες τους την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της ψηφιακής ωριμότητας.

«Με την απαγόρευση δεν θα πετύχουμε ανατροφή», υπογράμμισε, θέτοντας το πραγματικό ζητούμενο: να μάθουμε να διαχειριζόμαστε την τεχνολογία και όχι απλώς να απομακρυνόμαστε από αυτήν.

Για τον ίδιο, το ζήτημα δεν είναι να αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως εχθρό, αλλά να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνει στην υπηρεσία του ανθρώπου, με ανθρωποκεντρική διάσταση.

Το παράδειγμα από τις μεγάλες ακαδημίες ποδοσφαίρου που προβληματίζει

Ένα περιστατικό από τον χώρο του αθλητισμού χρησιμοποίησε ο καθηγητής για να αναδείξει το μέγεθος της δυσκολίας συγκέντρωσης που αντιμετωπίζουν πλέον οι έφηβοι.

Όπως αφηγήθηκε, σε μία από τις μεγαλύτερες ακαδημίες ποδοσφαίρου της Ισπανίας, ποδοσφαιριστές ηλικίας 16-17 ετών ζήτησαν από τον προπονητή τους να μη μιλάει για πολλή ώρα, καθώς δυσκολεύονταν να παρακολουθήσουν τις οδηγίες του και να τις κατανοήσουν.

Το περιστατικό, όπως σημείωσε, έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν αφορά μαθητές που βρίσκονται υποχρεωτικά σε μια σχολική αίθουσα, αλλά παιδιά που έχουν επιλέξει συνειδητά να ακολουθήσουν ένα απαιτητικό αθλητικό όνειρο.

«Δεν μιλάμε για σχολείο. Μιλάμε για παιδιά που πηγαίνουν εκεί εθελοντικά, σκοτώνονται για να πάνε και αφιερώνουν τη ζωή τους, ώστε ένας από τους χίλιους να προχωρήσει και να γίνει ένας Μέσι, ένας Γιαμάλ. Και αυτά τα παιδιά ζητούν από τον προπονητή τους: σας παρακαλούμε, μην μας μιλάτε τόσο πολλή ώρα. Δεν μπορούμε να συγκεντρωθούμε και να καταλάβουμε».

Η επιστροφή στην πραγματική ζωή, το ελεύθερο παιχνίδι και οι ανθρώπινες σχέσεις

Η αντιμετώπιση του προβλήματος, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν περιορίζεται στην εκπαίδευση και στην ορθή χρήση των ψηφιακών εφαρμογών. Απαιτεί μια συνολικότερη αλλαγή στον τρόπο ζωής των παιδιών.

Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου, η περιορισμένη επαφή με τη φύση, η απουσία του αυθόρμητου παιχνιδιού και η συρρίκνωση των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων δημιουργούν ένα περιβάλλον που επιβαρύνει την ψυχοσυναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη.

«Εγώ ως παιδί έπαιζα στις αλάνες, από το πρωί μέχρι το βράδυ τα καλοκαίρια. Έπαιζα στη γειτονιά, στον δρόμο. Σήμερα, ακόμη και στο Ρέθυμνο που ζω τα τελευταία 20 χρόνια, δεν βλέπω παιδιά στον δρόμο. Πού είναι τα παιδιά μας; Πίσω από την κλειστή πόρτα του υπνοδωματίου τους».

«Πρέπει να ξαναβρούμε την επαφή μας με τη φύση, με το ελεύθερο παιχνίδι, με τις τέχνες, με τον αθλητισμό, με τον πολιτισμό», ανέφερε, τονίζοντας ότι η παιδαγωγική προσέγγιση πρέπει να είναι ολιστική.

«Βρισκόμαστε σε μία κρίσιμη καμπή – Έχουμε ηθική ευθύνη απέναντι στα παιδιά μας»

Ο κ. Αναστασιάδης τόνισε την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, εκπαιδευτικών, γονέων και πολιτείας. Όπως υπογράμμισε, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να υποστηριχθούν ουσιαστικά, ώστε να αποτελέσουν τους φορείς του μετασχηματισμού στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Η πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Κρήτης και του ΚΕΔΙΒΙΜ, σε συνεργασία με το Charles Darwin University της Αυστραλίας και το Science Center of Excellence της Κυπριακής Δημοκρατίας, επιχειρεί να συμβάλει ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση.

«Βρισκόμαστε σε μία κρίσιμη καμπή. Θα πρέπει να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας. Δεν είμαστε αβοήθητοι, δεν είμαστε έρμαια. Είναι θέμα δικό μας να σηκώσουμε το ανάστημά μας και να αξιοποιήσουμε το προϊόν της ανθρώπινης ευφυΐας και επιστημοσύνης, που είναι οι αλγόριθμοι της τεχνητής νοημοσύνης, για να υποστηρίξουμε τον άνθρωπο και τις ανάγκες του», σημείωσε.

«Δεν χρειάζεται να φοβηθούμε την τεχνητή νοημοσύνη ούτε να υψώσουμε απαγορευτικά τείχη απέναντί της. Χρειάζεται να μάθουμε να τη χρησιμοποιούμε σωστά, να την αξιοποιούμε ως εκπαιδευτικό βοηθό και να διατηρήσουμε αυτό που δεν πρέπει ποτέ να εκχωρήσουμε σε κανέναν αλγόριθμο: την ανθρώπινη σκέψη», κατέληξε.