Η ελληνική πλευρά αναζητεί στρατηγικές απαντήσεις απέναντι στις κινήσεις της Άγκυρας στη Λιβύη και τις αμφισβητήσεις στο Αιγαίο, εξετάζοντας την επέκταση της ΑΟΖ με την Αίγυπτο και προσπαθώντας να διασφαλίσει την ομαλή υλοποίηση του GSI

Με την πολιτική της στην Ανατολική Μεσόγειο να τελεί υπό αμφισβήτηση, η Αθήνα επιχειρεί να εντοπίσει με ποιους τρόπους μπορεί να αμβλύνει τις παρενέργειες της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή και της ανατολικής Λιβύης και, ταυτόχρονα, σε όλη τη σκακιέρα να μην τεθούν σε κίνδυνο και σχέδια όπως η υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI).

Ως προς τη Λιβύη, το βασικό πρόβλημα της Αθήνας είναι ότι η Τουρκία έχει κάνει εδώ και δύο χρόνια μια απότομη στροφή υπέρ της ενοποίησης της Λιβύης, μάλιστα συχνά δυσαρεστώντας τους μέχρι πρότινος πελάτες της στην Τρίπολη, δηλαδή την κυβέρνηση του Αμπντούλ Χαμίντ Αλ Ντμπέιμπα. Η προσέγγιση με τη φατρία των Χαφτάρ στη Βεγγάζη, τόσο με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ όσο, κυρίως, με τον βενιαμίν των υιών, Σαντάμ Χαφτάρ, υπαρχηγό των Χερσαίων Δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης και πρόσωπο με προεδρικές φιλοδοξίες μιας ενοποιημένης Λιβύης, έχει ως στόχο η Aγκυρα να επιτύχει την εναρμόνισή της με τη στάση που ακολουθούν και άλλοι μεγάλοι και περιφερειακοί δρώντες.

Η ενοποίηση της Λιβύης γίνεται με τις ΗΠΑ να διευκολύνουν όλων των ειδών τις επαφές (στον τομέα της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου, της Κεντρικής Τράπεζας κ.λπ.) και η Aγκυρα φιλοδοξεί να διαδραματίσει τον ρόλο της συγκολλητικής ουσίας ανάμεσα στους δύο μέχρι πρόσφατα αντιμαχόμενους στρατούς.

Τα Εμιράτα στη σκακιέρα

Τον ρόλο αυτό θα αναλάβει όχι μόνο η Τουρκία, αλλά και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), δύο χώρες που σε άλλα μέτωπα βρίσκονται αντιμέτωπες. Γι’ αυτό και η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, υψίστης προτεραιότητας για την Ελλάδα, θεωρείται ένα δευτερευούσης σημασίας πρόβλημα για τους υπόλοιπους εταίρους και συμμάχους, γεγονός που θα δυσχεράνει εξαιρετικά τις πρωτοβουλίες που αναμένεται να λάβει η Ελλάδα το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.

Η Άγκυρα φιλοδοξεί να διαδραματίσει ρόλο συγκολλητικής ουσίας ανάμεσα σε Τρίπολη και Βεγγάζη, τη στιγμή που για την επανένωση της χώρας παρέχονται διευκολύνσεις από τις ΗΠΑ στους τομείς της οικονομίας, της ενέργειας κ.λπ.

Όπως ανέφεραν στο Kathimerini.gr αρμόδιες πηγές στην Αθήνα, υπάρχει ικανοποίηση για την ομόθυμη αντίδραση από ευρωπαϊκούς θεσμούς και χώρες, με ιδιαίτερη αναφορά στην άμεση αντίδραση των προέδρων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στην κοινή δήλωση στήριξης από όλα τα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι η Αθήνα θέτει θέμα συνεπειών τόσο για τη Λιβύη όσο και για την Τουρκία ενώπιον της Ε.Ε. αλλά και του ΟΗΕ.

Παράλληλα, όπως διαφάνηκε και από την επικοινωνία που είχαν την Πέμπτη οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας Γιώργος Γεραπετρίτης και Αιγύπτου Μπαντρ Αμπντελάτι, οι δύο χώρες θα εξετάσουν πώς μπορεί να επεκταθεί η συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της 6ης Αυγούστου 2020. Απέναντι δηλαδή στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου (ακόμα και αν αυτό θεωρείται άκυρο και ανεφάρμοστο), θα υπάρξει συζήτηση για ελληνοαιγυπτιακή οριοθέτηση που θα καταλαμβάνει νέες θαλάσσιες ζώνες.

Η Αθήνα θέτει ζήτημα συνεπειών για τη Λιβύη και την Τουρκία σε επίπεδο Ε.Ε. και ΟΗΕ, ενώ παράλληλα εξετάζονται οι δυνατότητες επέκτασης της συμφωνίας Ελλάδας – Αιγύπτου για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Επί του πρακτέου των συζητήσεων με την Αίγυπτο, το περιθώριο είναι περιορισμένο. Αυτή τη στιγμή η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου περιλαμβάνει την περιοχή που εκτείνεται από την Ανατολική Κρήτη και ακολουθεί μια γραμμή που περιλαμβάνει την επήρεια Κάσου – Καρπάθου μέχρι περίπου τον 28ο μεσημβρινό, στο μέσον της Ρόδου. Η Ελλάδα είχε ήδη δεχθεί τον Αύγουστο του 2020 περιορισμένη (και όχι ίση με τις ηπειρωτικές ακτές της Αιγύπτου) επήρεια στην οριοθέτηση ΑΟΖ.

Οι συζητήσεις για τη συμπερίληψη και του Καστελλορίζου σε αυτή τη φάση μάλλον δεν είναι στο τραπέζι. Επιπλέον, παρά τη σαφή και πλήρη αντίθεση της Αιγύπτου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, που θα αποτελεί ένα αγκάθι στις σχέσεις της Aγκυρας με το Κάιρο, δεν θα πρέπει να αναμένεται ότι οι σχέσεις των δύο αυτών κρατών θα επηρεαστούν σε άλλους τομείς. Αντιθέτως, η συνεργασία τόσο στο πεδίο της αμυντικής βιομηχανίας όσο και σε εκείνο του συντονισμού για κάποια περιφερειακά ζητήματα δεν θα διακοπεί.

Μπλέκουν τα καλώδια

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ήλθε σε ένα εξαιρετικά προβληματικό χρονικό σημείο σε ό,τι αφορά τη μοίρα του GSI. Οι διαβουλεύσεις μεταξύ Γάλλων και Τούρκων (σε διπλωματικό-πολιτικό επίπεδο) φαίνεται να έχουν προχωρήσει, χωρίς να είναι σαφές αν έχουν φέρει κάποιο αποτέλεσμα.

Από την πορεία ενός άλλου έργου, του EMC (το υποθαλάσσιο καλώδιο δεδομένων East to Med Data Corridor), για το οποίο μέχρι την Παρασκευή είχαν εκδοθεί τουλάχιστον οκτώ NAVTEX και αντι-NAVTEX από τις Αρχές Ελλάδας, Τουρκίας και Κυπριακής Δημοκρατίας, φαίνεται ότι η Αγκυρα κρατά τις σκληρές θέσεις της, αντιμετωπίζοντας το σύνολο της θαλάσσιας περιοχής από τα ανοιχτά της Πάφου μέχρι τα ανοιχτά της Ιεράπετρας στην Κρήτη ως μέρος της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Για την Ελλάδα το βασικό ζήτημα είναι ότι η επανεκκίνηση του έργου του GSI περιλαμβάνει μια περιοχή που σε μεγάλο βαθμό, ειδικά ανάμεσα στην Κάσο και τη Ρόδο, είναι οριοθετημένη με μια διεθνή συμφωνία ΑΟΖ, εκείνη με την Αίγυπτο. Και μέχρι πρότινος η αδυναμία εξέλιξης του έργου, λόγω της στάσης της Τουρκίας στο πεδίο, αξιοποιούνταν από την Αγκυρα ως επιχείρημα για το ποια από τις δύο συμφωνίες έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στην πράξη.

Ενόψει εξεύρεσης μιας αποτελεσματικής φόρμουλας για τον GSI, η Αθήνα υποβαθμίζει τις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν περί «γραπτής ειδοποίησης», καθώς, όπως όλα δείχνουν, επρόκειτο για μια από τις συνηθισμένες «στοχευμένες» για το ευρωπαϊκό κοινό πρωτοβουλίες της Αγκυρας. Ο στόχος για την επανέναρξη των ερευνών φαίνεται να έχει μετατεθεί στο πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου, υπό την προϋπόθεση αφενός ότι θα βρεθεί λύση στο αδιέξοδο, αφετέρου ότι η ατμόσφαιρα δεν θα επιβαρυνθεί περαιτέρω από κάποια άλλη τουρκική κίνηση.