Η γενιά του scroll: Γιατί τα παιδιά χάνουν μνήμη, συγκέντρωση και κριτική σκέψη;

Τι δήλωσε στο CRETAONE 102,3 η εκπαιδευτικός και συγγραφέας Ροδούλα Καφτάκη;

Η ραγδαία εξάπλωση των ψηφιακών συσκευών στην καθημερινότητα παιδιών και εφήβων έχει δημιουργήσει μια νέα, σύνθετη πραγματικότητα για γονείς και εκπαιδευτικούς.

Μιλώντας στο ραδιόφωνο του CRETA ONE 102.3, η εκπαιδευτικός Πληροφορικής και συγγραφέας Ροδούλα Καφτάκη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον ψηφιακό εθισμό, την απουσία ουσιαστικών ψηφιακών δεξιοτήτων και την ανάγκη άμεσης θέσπισης ορίων, τονίζοντας ότι «τα παιδιά δεν είναι έτοιμα για τον ψηφιακό κόσμο μόνο και μόνο επειδή γεννήθηκαν μέσα σε αυτόν».

Safe Kids Project: Από την αγωνία των γονέων στην ψηφιακή παιδεία

Η κ. Καφτάκη, με 22 χρόνια εκπαιδευτικής εμπειρίας, μιλώντας στην εκπομπή Newsroom και στον Γιάννη Ραψομανίκη, εξήγησε ότι πριν από περίπου 15 χρόνια ξεκίνησε εθελοντικές ομιλίες σε σχολεία, όταν διαπίστωσε την αμηχανία και την αγωνία των γονέων μπροστά στην αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά.

Από αυτή την ανάγκη γεννήθηκε το Safe Kids Project, προσωπική της πρωτοβουλία και ιστοσελίδα, όπου δημοσιεύει υλικό, συμβουλές και ενημερωτικό περιεχόμενο για την ψηφιακή παιδεία. Όπως υπογράμμισε, «το θέμα δεν είναι μόνο οι ψηφιακές δεξιότητες, αλλά η συνολική ψηφιακή παιδεία, κάτι που η γενιά μας δεν διδάχθηκε ποτέ».

«Τα παιδιά δεν έχουν πραγματικές ψηφιακές δεξιότητες»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Σκηνές έντασης στη Θεσσαλονίκη μετά από τροχαίο – Πετούσαν τραπέζια και καρέκλες έξω από εστιατόριο

Ανατρέποντας τη διαδεδομένη αντίληψη ότι οι νέοι είναι «ψηφιακοί ιθαγενείς», η κ. Καφτάκη τόνισε ότι οι ψηφιακές δεξιότητες των παιδιών φθίνουν. Όπως εξήγησε, η εύκολη χρήση των κινητών και η παθητική κατανάλωση περιεχομένου (scrolling, likes, σύντομα βίντεο) δεν συνιστούν ουσιαστική γνώση.

«Πολλά παιδιά δεν γνωρίζουν βασικές λειτουργίες υπολογιστή, δεν ξέρουν να στείλουν email ή να δημιουργήσουν μια απλή εργασία. Το κινητό είναι φτιαγμένο για κατανάλωση, όχι για δημιουργία», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η έλλειψη ανάγνωσης βιβλίων, συγκέντρωσης και μνήμης επιδρά αρνητικά στη μαθησιακή πορεία.

Οι αλγόριθμοι, η «ντοπαμίνη» και ο διχασμός

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον τρόπο λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων. Σύμφωνα με την ίδια, οι αλγόριθμοι προσαρμόζουν το περιεχόμενο στις ήδη διαμορφωμένες απόψεις του χρήστη, ενισχύοντας την επιβεβαίωση και δημιουργώντας «ψηφιακές φούσκες».

Η τεχνητή νοημοσύνη, όπως είπε, αξιοποιεί τεράστιο όγκο δεδομένων, με αποτέλεσμα να προβλέπει και να κατευθύνει τη συμπεριφορά των χρηστών. «Τα παιδιά σχηματίζουν από εκεί πεποιθήσεις για τον κόσμο – πολιτικές, κοινωνικές, θρησκευτικές. Όταν βλέπουν μόνο μία όψη της πραγματικότητας, χάνεται η σφαιρική κρίση», υπογράμμισε.

«Λειτουργεί όπως τα ναρκωτικά ο διαδικτυακός εθισμός»

Η κ. Καφτάκη χαρακτήρισε τον διαδικτυακό εθισμό διαταραχή με μηχανισμό παρόμοιο με εκείνον των εξαρτήσεων από ουσίες, επισημαίνοντας ότι οι επιπτώσεις αγγίζουν τη συγκέντρωση, τη μνήμη, τον ύπνο και την ψυχική υγεία.

Αναφέρθηκε επίσης σε φαινόμενα διαδικτυακού τζόγου μέσω video games (loot boxes), σημειώνοντας ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν ρυθμίσεις για την προστασία ανηλίκων.

Πότε είναι η κατάλληλη ηλικία – Τι προτείνει για κινητά και social media

Απαντώντας στο ερώτημα πότε μπορεί ένα παιδί να χρησιμοποιήσει συσκευές, η εκπαιδευτικός ήταν κατηγορηματική:

• Μέχρι τα 6 έτη: όσο το δυνατόν καθόλου χρήση οθόνης.
• Μέχρι την εφηβεία: δραστικός περιορισμός, αποφυγή κινητού και tablet.
• Social media: «Δεν έχουν καμία θέση στην παιδική ηλικία».

Όπως εξήγησε, μέχρι τα έξι χρόνια θεμελιώνονται κρίσιμες δεξιότητες του ανθρώπου, όπως για παράδειγμα η συγκέντρωση και η μνήμη. Η υπερβολική έκθεση σε οθόνες στερεί από το παιδί εμπειρίες απαραίτητες για την ανάπτυξη και ειδικότερα το ελεύθερο παιχνίδι, την κοινωνική αλληλεπίδραση, την ανάγνωση, καθώς επίσης και τη φυσική δραστηριότητα.

Πρότεινε, εφόσον υπάρχει ανάγκη για χρόνο οθόνης, να προτιμώνται επιλεγμένες ταινίες σε μεγάλη οθόνη, με σωστή στάση σώματος και περιορισμένη διάρκεια, αποφεύγοντας κινητά και tablets.

Η ευθύνη πολιτείας και γονέων

Η κ. Καφτάκη υποστήριξε ότι οι γονείς δεν ευθύνονται αποκλειστικά, καθώς η τεχνολογία εισήλθε ραγδαία στην καθημερινότητα χωρίς επαρκή ενημέρωση. Ωστόσο, τόνισε ότι απαιτείται θεσμική παρέμβαση.

Αναφέρθηκε στη σημασία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα προσωπικά δεδομένα και την προστασία ανηλίκων, σημειώνοντας ότι πολλοί γονείς αγνοούν ακόμη και βασικές απαγορεύσεις, όπως η δημοσίευση φωτογραφιών παιδιών χωρίς συναίνεση.

Παρά τη σκληρή κριτική στην υπερβολική ψηφιακή έκθεση, η κ. Καφτάκη εμφανίστηκε αισιόδοξη. «Πιστεύω στον άνθρωπο. Θα επανέλθουμε, γιατί δεν έχουμε άλλη επιλογή» σημείωσε χαρακτηριστικά.

 Δείτε τη συνέντευξη: