Γιατί το ένα τρένο ξεκίνησε και το άλλο παρέμεινε ακινητοποιημένο;

Η Ισπανία κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος μετά τη σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας, που προκάλεσε τον θάνατο 74 ανθρώπων και αποτελεί ένα από τα πλέον πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα στην Ευρώπη τον 21ο αιώνα.

Ο αριθμός των νεκρών αυξήθηκε από 68 σε 74, ενώ δεκάδες τραυματίες εξακολουθούν να νοσηλεύονται.

Η νέα τραγωδία, η δεύτερη στη χώρα από τις αρχές του έτους, επαναφέρει στο προσκήνιο σοβαρά ζητήματα ασφάλειας του ισπανικού σιδηροδρομικού δικτύου, καθώς ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας απέδωσε το δυστύχημα σε «σφάλμα» και σε «ανεξήγητες συνθήκες».

Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με γενικές εκλογές στις 29 Νοεμβρίου, επισκέφθηκε τον τόπο της τραγωδίας και δεσμεύθηκε ότι θα διερευνηθούν πλήρως τα αίτια του δυστυχήματος.

«Εργαζόμαστε μέρα και νύχτα, όχι μόνο για να στηρίξουμε τις οικογένειες των θυμάτων, αλλά και για να διαλευκάνουμε μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια αυτής της τραγωδίας και να ενισχύσουμε τα μέτρα ασφαλείας, ώστε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα επαναληφθεί ποτέ», δήλωσε.

Πώς σημειώθηκε η τραγωδία

Η σύγκρουση σημειώθηκε το πρωί της Τετάρτης στην περιφέρεια Καστίγια-Λα Μάντσα, στην κεντρική Ισπανία, όταν συρμός της κρατικής σιδηροδρομικής εταιρείας Renfe προσέκρουσε στο πίσω μέρος ακινητοποιημένου τρένου της ιδιωτικής ισπανικής εταιρείας Iryo.

Τα συνεργεία διάσωσης συνέχισαν καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας τις έρευνες στα συντρίμμια, αναζητώντας θύματα στη σημαντική σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει τη Μαδρίτη με τη Σεβίλλη.

Την Πέμπτη επιστρατεύθηκαν ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι και drones με θερμικές κάμερες, προκειμένου να εντοπιστούν σοροί στην περιοχή του δυστυχήματος, λίγα χιλιόμετρα από το χωριό Ούρδα, σύμφωνα με τις περιφερειακές αρχές.

Ενός λεπτού σιγή σε ολόκληρη την Ισπανία

Το μεσημέρι της Πέμπτης τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή σε ολόκληρη τη χώρα, στη μνήμη των θυμάτων.

Βουλευτές συγκεντρώθηκαν έξω από το Κοινοβούλιο, ενώ εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους και συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι απέτισαν φόρο τιμής στα θύματα στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Μαδρίτης.

Οι σημαίες κυμάτιζαν μεσίστιες στα δημόσια κτίρια, ενώ επίσημες τελετές και δημόσιες εκδηλώσεις ακυρώθηκαν ή περιορίστηκαν.

Στο στόχαστρο ο υπουργός Μεταφορών – Το «ανεξήγητο» λάθος

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται πλέον η λειτουργία των συστημάτων ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας.

Ο υπουργός Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, ο οποίος δέχεται πιέσεις να παραιτηθεί, δήλωσε την Τετάρτη ότι ένα αυτόματο σύστημα ελέγχου τέθηκε εκτός λειτουργίας σε τμήμα του δικτύου μήκους 69 χιλιομέτρων, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν όλοι οι συρμοί που κινούνταν στη συγκεκριμένη διαδρομή, συμπεριλαμβανομένου του τρένου της Renfe.

Ωστόσο, το κέντρο ελέγχου αποφάσισε να επαναφέρει την κυκλοφορία «υπό συνθήκες που, από τη δική μας οπτική, είναι ανεξήγητες», ανέφερε ο Πουέντε.

Ο συρμός της ισπανικής εταιρείας σιδηροδρόμων Renfe διένυσε 25 χιλιόμετρα στο συγκεκριμένο τμήμα της γραμμής, προτού προσκρούσει στο πίσω μέρος του ακινητοποιημένου τρένου της Iryo.

«Το κέντρο ελέγχου είχε υπεραρκετό χρόνο για να διαπιστώσει το σφάλμα, αλλά δεν το διόρθωσε», πρόσθεσε ο υπουργός.

Οι δηλώσεις του προκάλεσαν αντιδράσεις, καθώς εκπρόσωποι των εργαζομένων αμφισβητούν την απόδοση της ευθύνης σε έναν μόνο χειριστή και ζητούν να εξεταστούν συνολικά οι αδυναμίες του συστήματος.

Συγκλονίζουν οι μαρτυρίες των επιβατών: «Νόμιζα ότι ξαναγεννήθηκα»

Συγκλονιστικές είναι οι μαρτυρίες των επιζώντων, οι οποίοι περιγράφουν τις δραματικές στιγμές της σύγκρουσης.

Ο Χοσιμάρ Μεντίνα, από το Περού, που πραγματοποιούσε διακοπές στην Ισπανία με τη σύντροφό του, δήλωσε ότι κοιμόταν στο τρένο της Renfe όταν σημειώθηκε το δυστύχημα.

«Ξύπνησα και βρισκόμουν στον αέρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο Πάμπλο Μεχία, ο οποίος τραυματίστηκε στο κεφάλι, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι μια αλλαγή θέσης την τελευταία στιγμή τού έσωσε τη ζωή.

Φορώντας μια γκρίζα μπλούζα με κηλίδες αίματος και κρατώντας τη σκισμένη βαλίτσα του, περιέγραψε ένα «πολύ ισχυρό χτύπημα».

«Πολλοί άνθρωποι βρίσκονταν στο πάτωμα, ο ένας πάνω στον άλλον. Καθίσματα είχαν ξεριζωθεί, βαλίτσες παντού, απόλυτο χάος», είπε.

«Νομίζω ότι ξαναγεννήθηκα», πρόσθεσε.

Σε κατάσταση σοκ οι οικογένειες των θυμάτων

Ένα σχολείο κοντά στον τόπο του δυστυχήματος, στην Ούρδα, έχει μετατραπεί σε προσωρινό κέντρο υποστήριξης, όπου συγγενείς των επιβατών αναζητούν πληροφορίες για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων.

Η ψυχολόγος του Ερυθρού Σταυρού, Κάρμεν Γκαρθία, προειδοποίησε ότι ακολουθούν «πολλές και δύσκολες ώρες», καθώς κάθε άνθρωπος διαχειρίζεται διαφορετικά μια τόσο τραυματική εμπειρία.

«Υπάρχουν άνθρωποι σε κατάσταση σοκ, που δεν έχουν ακόμη συνειδητοποιήσει τι έχει συμβεί. Άλλοι είναι θυμωμένοι, άλλοι λυπημένοι και ανήσυχοι. Η διαδικασία του πένθους θα είναι δύσκολη», ανέφερε.

Ο Χοσέ Μιγκέλ Φερνάντεθ, εφημέριος της περιοχής, συμμετείχε μαζί με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στην προσπάθεια υποστήριξης των οικογενειών.

«Πολλοί ήταν ήρεμοι, άλλοι νευρικοί και απελπισμένοι. Ήθελαν να μάθουν αμέσως τι είχε συμβεί, να έχουν κάποια είδηση», δήλωσε.

Απεργία στους σιδηροδρόμους – Νέα πίεση στην κυβέρνηση

Η νέα τραγωδία σημειώνεται μόλις εννέα μήνες μετά το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα του Ιανουαρίου στην Ανδαλουσία, όταν δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν, αφού το ένα εκτροχιάστηκε και εισήλθε στην παρακείμενη σιδηροδρομική γραμμή.

Από εκείνη τη σύγκρουση είχαν χάσει τη ζωή τους 46 άνθρωποι, ενώ η κυβέρνηση είχε δεχθεί σφοδρή κριτική για τη διαχείριση του σιδηροδρομικού δικτύου. Η έρευνα για τα αίτια του δυστυχήματος του Ιανουαρίου παραμένει σε εξέλιξη.

Την Πέμπτη οι εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους πραγματοποίησαν απεργία, η οποία είχε προγραμματιστεί πριν από τη νέα τραγωδία, ζητώντας από την κυβέρνηση να προχωρήσει σε βελτιώσεις των μέτρων ασφαλείας.

Σύμφωνα με τα συνδικάτα, αντίστοιχες παρεμβάσεις είχαν ήδη εξαγγελθεί μετά το πρώτο πολύνεκρο δυστύχημα του Ιανουαρίου.

Οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι αμφισβήτησαν την επιλογή του υπουργού να επικεντρώσει την ευθύνη σε έναν χειριστή του κέντρου ελέγχου, ενώ επέκριναν και τη διαρροή συνομιλιών από το κέντρο κυκλοφορίας προς τα μέσα ενημέρωσης.

«Το επίκεντρο δεν πρέπει να είναι το εάν υπήρξε ανθρώπινο λάθος, αλλά τι δεν λειτουργεί σωστά στο σύστημα», δήλωσε η Πέπα Πάεθ, γενική γραμματέας του τομέα σιδηροδρόμων της CCOO, της μεγαλύτερης συνδικαλιστικής οργάνωσης της Ισπανίας.

«Ποιες συνθήκες πρέπει να βελτιωθούν, ώστε ακόμη και αν συμβεί ένα ανθρώπινο λάθος, να μη βρεθούμε ξανά αντιμέτωποι με μια τέτοια κατάσταση;», διερωτήθηκε.

Η νέα σιδηροδρομική τραγωδία εντείνει την πολιτική πίεση στην κυβέρνηση Σάντσεθ, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, καθώς η χώρα οδεύει προς τις γενικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου.

Ποια ερωτήματα καλούνται να απαντήσουν οι Αρχές

Η ηχητική καταγραφή φαίνεται να στρέφει τις ευθύνες προς το κέντρο ελέγχου της κυκλοφορίας. Ωστόσο, παραμένουν αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη σηματοδότηση, τα συστήματα ασφαλείας και ενδεχόμενες τεχνικές αστοχίες.

Η μηχανοδηγός του Iryo προσπάθησε δύο φορές να επανεκκινήσει το τρένο πριν από τη μοιραία σύγκρουση

Η μηχανοδηγός του τρένου 6076 της ιδιωτικής εταιρείας Iryo, το οποίο εμβολίστηκε την Τετάρτη από συρμό υψηλής ταχύτητας AVE της κρατικής Renfe κοντά στην Ούρδα, στην επαρχία του Τολέδο, επιχείρησε δύο φορές, χωρίς επιτυχία, να επανεκκινήσει το σύστημα ασφαλείας του τρένου της, προκειμένου να συνεχίσει το δρομολόγιο, όπως της είχε υποδείξει ο ελεγκτής κυκλοφορίας της Adif.

Το δυστύχημα σημειώθηκε στο 118ο χιλιόμετρο της σιδηροδρομικής γραμμής υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης – Σεβίλλης.

Σύμφωνα με πληροφορίες της El País από πηγές προσκείμενες στην Iryo, η μηχανοδηγός πραγματοποίησε δύο διαδοχικές προσπάθειες επανεκκίνησης του συστήματος ασφαλείας LZB, ώστε να καταστεί δυνατή η αναχώρηση του συρμού. Η διαδικασία διήρκεσε συνολικά περίπου οκτώ λεπτά.

Ωστόσο, το τρένο, ένα νεότευκτο Hitachi ETR 1000 που τέθηκε σε κυκλοφορία το 2022, δεν κατάφερε να αποκαταστήσει την επικοινωνία με το σύστημα προστασίας της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας.

Κάθε προσπάθεια διήρκεσε από τρία έως τέσσερα λεπτά, την ώρα που ο χρόνος μετρούσε αντίστροφα.

Σε απόσταση 25 χιλιομέτρων πίσω από το ακινητοποιημένο Iryo, στην ίδια κατεύθυνση προς τη Σεβίλλη, κινείτο ήδη συρμός της Renfe με ταχύτητα που παραμένει άγνωστη.

Ωστόσο, όπως δήλωσε την Τετάρτη ο υπουργός Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, η ταχύτητα των τρένων στο συγκεκριμένο τμήμα μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 200 χιλιόμετρα την ώρα.

Η μηχανοδηγός ζήτησε βοήθεια από την εταιρεία της

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το πρωτόκολλο της Iryo υποχρεώνει τους μηχανοδηγούς να ενημερώνουν το Κέντρο Ελέγχου της εταιρείας σε περίπτωση τεχνικού προβλήματος.

Έπειτα από τη δεύτερη αποτυχημένη προσπάθεια επανεκκίνησης, η μηχανοδηγός επικοινώνησε με το κέντρο, προκειμένου να αναφέρει τη βλάβη.

Στις συνομιλίες, οι οποίες βρίσκονται στην κατοχή της εταιρείας και αναμένεται να ζητηθούν στο πλαίσιο της δικαστικής και τεχνικής έρευνας, η μηχανοδηγός ζήτησε τη συνδρομή του τμήματος συντήρησης για να θέσει εκ νέου σε λειτουργία τον συρμό.

Παράλληλα, ενώ ακολουθούσε τη διαδικασία που προβλέπει η Iryo, βρισκόταν σε επικοινωνία με το Κέντρο Ρύθμισης της Κυκλοφορίας (CRC) της Adif.

Μάλιστα, ενημέρωσε δύο φορές τους ελεγκτές ότι το τρένο της παρέμενε ακινητοποιημένο μπροστά από το σήμα εισόδου στον σταθμό της Ούρδα.

Το χρονικό της βλάβης και οι κρίσιμες εντολές

Στις 8:30 το πρωί, το σύστημα ασφαλείας LZB τέθηκε εκτός λειτουργίας λόγω προβλήματος πληροφορικής σε τμήμα 63 χιλιομέτρων της γραμμής Μαδρίτης – Σεβίλλης.

Η βλάβη προκάλεσε την ακινητοποίηση έξι τρένων, μεταξύ των οποίων και οι δύο συρμοί που ενεπλάκησαν στο δυστύχημα.

Στις 8:41, η μηχανοδηγός του Iryo έλαβε την πρώτη εντολή να συνεχίσει την πορεία της. Η εντολή δόθηκε από το Κέντρο Ρύθμισης της Κυκλοφορίας της Adif, στον σταθμό Ατότσα της Μαδρίτης.

«Απενεργοποιήστε και ενεργοποιήστε ξανά το σύστημα LZB και συνεχίστε την πορεία σας υπό το καθεστώς BCL», της είπε ο ελεγκτής.

Το BCL (Bloqueo de Señalización Lateral) είναι ένα καθεστώς λειτουργίας στο οποίο η ασφαλής απόσταση μεταξύ των τρένων διασφαλίζεται μέσω της πλευρικής σηματοδότησης και των κανόνων κυκλοφορίας.

Ο ελεγκτής στη Μαδρίτη θα έπρεπε ήδη να γνωρίζει ότι ο συρμός της Iryo βρισκόταν ακινητοποιημένος.

Η πληροφορία, πάντως, επαναλήφθηκε σε δεύτερη επικοινωνία, κατά την οποία η μηχανοδηγός επέμεινε ότι δεν μπορούσε να θέσει το τρένο σε κίνηση.

«Το τρένο δεν μου επιτρέπει να επανελέγξω το σύστημα LZB. Γι’ αυτό εξακολουθώ να βρίσκομαι ακινητοποιημένη μπροστά από το σήμα εισόδου», προειδοποίησε.

«Εντάξει. Κατανοητό; Λοιπόν, μόλις μπορέσετε. Και αν αντιμετωπίσετε πρόβλημα, καλέστε μας», ήταν η απάντηση από το κέντρο ελέγχου.

Γιατί το ένα τρένο ξεκίνησε και το άλλο παρέμεινε ακινητοποιημένο;

Ειδικοί που μίλησαν στην El País επισημαίνουν ότι οι δυσκολίες επανεκκίνησης του συστήματος LZB από το Iryo ενδέχεται να συνδέονται με τη σταδιακή αποκατάσταση της λειτουργίας του.

Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί ο συρμός AVE της Renfe, που βρισκόταν 25 χιλιόμετρα πιο πίσω, κατάφερε να ξεκινήσει, λειτουργώντας ακόμη υπό το εφεδρικό καθεστώς BSL, ενώ το Iryo παρέμεινε ακινητοποιημένο.

«Οι διακοπές λειτουργίας του συστήματος LZB είναι συνηθισμένες, όχι όμως σε τμήμα μεγαλύτερο των 60 χιλιομέτρων», ανέφερε ένας από τους μηχανικούς που συμβουλεύτηκε η εφημερίδα, ζητώντας να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Τα δεδομένα του καταγραφέα συμβάντων, του λεγόμενου «μαύρου κουτιού», και οι επικοινωνίες του τρένου αναμένεται να αποσαφηνίσουν την τεχνική κατάσταση του συρμού, τους χειρισμούς της μηχανοδηγού και τις συνομιλίες της τόσο με την εταιρεία όσο και με την Adif.

Στις 8:53 η μοιραία σύγκρουση

Η τραγωδία, που σύμφωνα με τον απολογισμό τον οποίο επικαλείται το συγκεκριμένο δημοσίευμα άφησε πίσω της 69 νεκρούς, σημειώθηκε στις 8:53 το πρωί.

Ο συρμός AVE της Renfe είχε κινηθεί επί 17 λεπτά χωρίς εμπόδια, με «κανονική πορεία», σύμφωνα με την εντολή που είχε λάβει από το Κέντρο Ρύθμισης της Κυκλοφορίας της Adif.

Η μηχανοδηγός του Iryo αιφνιδιάστηκε από τη σύγκρουση, ενώ βρισκόταν ουσιαστικά ακόμη σε επικοινωνία με το τμήμα συντήρησης της εταιρείας της.

Λίγα δευτερόλεπτα μετά το δυστύχημα πραγματοποιήθηκε ακόμη μία κλήση, κατά την οποία η μηχανοδηγός ενημέρωσε το κέντρο ελέγχου της Iryo για την εφιαλτική κατάσταση που επικρατούσε.

Σύγχυση στο κέντρο ελέγχου της Ατότσα

Σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τη λειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου, οι ηχητικές καταγραφές από το δυστύχημα της Ούρδα, τις οποίες αποκάλυψε η El País, δείχνουν ότι οι ελεγκτές στο κέντρο διαχείρισης της κυκλοφορίας της Adif, στον σταθμό Ατότσα της Μαδρίτης, περιέγραφαν το τρένο Iryo 6076 ως κινούμενο, ενώ στην πραγματικότητα είχε ήδη ακινητοποιηθεί πλήρως μπροστά από τον σταθμό.

Η μηχανοδηγός είχε ενημερώσει δύο φορές για τη θέση του τρένου της, επαναλαμβάνοντας: «Εξακολουθώ να βρίσκομαι ακινητοποιημένη».

Ωστόσο, σύμφωνα με τις ηχογραφήσεις, μία εργαζόμενη του κέντρου ελέγχου, αμέσως μετά την επικοινωνία με τη μηχανοδηγό και αναφέροντας τον αριθμό του συρμού, περιέγραψε την κατάστασή του χρησιμοποιώντας τον όρο «meta 40».

Η συγκεκριμένη ένδειξη σημαίνει ότι ένα τρένο κινείται με μέγιστη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα.

Περίπου πέντε λεπτά μετά τη συνομιλία αυτή, ο συρμός AVE 2080 προσέκρουσε με σφοδρότητα στο ακινητοποιημένο Iryo.

Οι συνομιλίες που αποκαλύπτουν το μπέρδεμα

Η πρώτη επικοινωνία της μηχανοδηγού του Iryo με το κέντρο της Ατότσα, στις 8:41, καθιστούσε σαφές ότι το τρένο της δεν βρισκόταν σε κίνηση.

«Έχασα την επικοινωνία με το σύστημα», ανέφερε, περιγράφοντας τη διακοπή σύνδεσης με το LZB, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να αποτρέπει την παρουσία δύο τρένων στο ίδιο σημείο της σιδηροδρομικής γραμμής.

«Κινούμουν υπό το καθεστώς BSL», πρόσθεσε, αναφερόμενη στο εφεδρικό σύστημα που επιτρέπει την κυκλοφορία βάσει της πλευρικής σηματοδότησης.

Και κατέληξε: «Βρίσκομαι ακινητοποιημένη μπροστά από το σήμα εισόδου της Ούρδα».

Στις 8:48, η μηχανοδηγός επικοινώνησε εκ νέου με το κέντρο της Ατότσα, επαναλαμβάνοντας ότι το τρένο της εξακολουθούσε να βρίσκεται ακινητοποιημένο μπροστά από τον σταθμό.

Εκείνη τη στιγμή ακούγεται εργαζόμενη του κέντρου συντονισμού να περιγράφει μια κατάσταση που, σύμφωνα με πηγές του σιδηροδρομικού τομέα, φαίνεται να αφορά τον συρμό της Iryo.

«Το [Iryo] 6076 αντιμετωπίζει προβλήματα με τον εξοπλισμό», αναφέρει.

«Κινείται με όριο 40 χιλιομέτρων την ώρα μέχρι να μπορέσει να σταματήσει, μέχρι να ακινητοποιηθεί», συνεχίζει.