Ισπανία: Ξυπνά ο εφιάλτης της Καταλονίας – Πώς μια νίκη της Δεξιάς μπορεί να αναζωπυρώσει τον αυτονομισμό

Οι πρόωρες εκλογές στην Ισπανία, που θα διεξαχθούν την Κυριακή (29/11), ενδέχεται να αναζωπυρώσουν ένα από τα πιο διχαστικά ζητήματα της σύγχρονης ιστορίας της χώρας που δεν είναι άλλο από την ανεξαρτησία της Καταλονίας. Σχεδόν μία δεκαετία μετά τη συνταγματική κρίση του 2017, η προοπτική συγκυβέρνησης του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος (PP) με το ακροδεξιό Vox προκαλεί ανησυχία στη Βαρκελώνη, καθώς οι αυτονομιστές φοβούνται ότι η αλλαγή εξουσίας στη Μαδρίτη θα συνοδευτεί από περιορισμό των αρμοδιοτήτων στην Καταλονία.

Συγκεκριμένα, οι δημοσκοπήσεις δίνουν προβάδισμα στο Λαϊκό Κόμμα του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, χωρίς ωστόσο να του εξασφαλίζουν αυτοδυναμία. Το ενδεχόμενο συνεργασίας με το Vox του Σαντιάγο Αμπασκάλ επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της καταλανικής αυτονομίας, το οποίο είχε υποχωρήσει σημαντικά από την πολιτική επικαιρότητα τα τελευταία χρόνια.

Το διακύβευμα δεν περιορίζεται στις σχέσεις της κεντρικής κυβέρνησης με μία από τις 17 αυτόνομες κοινότητες της χώρας. Η Καταλονία, με πληθυσμό περίπου 8 εκατομμυρίων κατοίκων, αντιπροσωπεύει σχεδόν το 19% της ισπανικής οικονομίας και το 16,5% του συνολικού πληθυσμού. Μια νέα περίοδος πολιτικής αντιπαράθεσης θα μπορούσε επομένως να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα όρια της περιφέρειας.

Ο φόβος για νέα σύγκρουση στην Καταλονία

Πάντως, οι ανησυχίες των καταλανικών αυτονομιστικών κομμάτων επικεντρώνονται κυρίως στο ενδεχόμενο περιορισμού της αυτοδιοίκησης, αλλαγών στη γλωσσική πολιτική και ανατροπής των ισορροπιών που διαμορφώθηκαν επί πρωθυπουργίας Πέδρο Σάντσεθ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Με αμείωτη ένταση οι μεταναστευτικές ροές στην Κρήτη – Νέα άφιξη 84 ατόμων στα νότια

Ο υποψήφιος γερουσιαστής της Ρεπουμπλικανικής Αριστεράς της Καταλονίας (ERC), Φρανσέσκ-Μαρκ Άλβαρο, εκτιμά ότι μια κυβέρνηση PP και Vox θα επιχειρήσει να περιορίσει τις εξουσίες των καταλανικών θεσμών και να παρέμβει δυναμικά στην τοπική κοινωνία. Μιλώντας στο Politico, προειδοποίησε ότι μια τέτοια πολιτική θα ισοδυναμούσε με το να «ρίξει κανείς βενζίνη στην καταλανική κοινωνία».

Ανάλογη στάση τηρεί η βουλευτής του φιλοανεξαρτησιακού Junts, Μίριαμ Νογκέρας, η οποία υποστηρίζει ότι καμία ισπανική κυβέρνηση δεν έχει σεβαστεί ουσιαστικά την Καταλονία. Κατά την εκτίμησή της, η πολιτική κατεύθυνση της επόμενης κυβέρνησης δεν θα μεταβάλει αυτή τη σχέση, ενώ προβλέπει ότι το κίνημα ανεξαρτησίας θα αποκτήσει ξανά δυναμική.

Η εικόνα στην καταλανική κοινωνία, πάντως, είναι πιο σύνθετη. Ειδικότερα, σύμφωνα με το βαρόμετρο του Κέντρου Μελετών Κοινής Γνώμης της καταλανικής κυβέρνησης, που δημοσιοποιήθηκε στις 14 Οκτωβρίου, το 43% των ερωτηθέντων υποστηρίζει την ανεξαρτησία, έναντι 50% που τάσσεται κατά. Η υποστήριξη προς την απόσχιση παραμένει επομένως σημαντική, χωρίς να συγκεντρώνει την πλειοψηφία.

Παράλληλα, η στέγαση έχει αναδειχθεί στο μεγαλύτερο πρόβλημα των κατοίκων, με την ακρίβεια των κατοικιών, τη μετανάστευση και την ασφάλεια να απασχολούν περισσότερο την καθημερινότητά τους από το εθνικό ζήτημα.

Η πολιτική Σάντσεθ και η αμνηστία

Επισημαίνεται ότι η περίοδος διακυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ χαρακτηρίστηκε από μια διαφορετική προσέγγιση απέναντι στον καταλανικό αυτονομισμό.

Ο Σοσιαλιστής πρωθυπουργός ανέλαβε την εξουσία το 2018, λίγους μήνες μετά την αποτυχημένη απόπειρα απόσχισης του 2017, η οποία είχε οδηγήσει σε βαθιά θεσμική κρίση, φυλάκιση 9 αυτονομιστών ηγετών και φυγή άλλων πολιτικών στελεχών στο εξωτερικό. Αντί της μετωπικής αντιπαράθεσης, ο Σάντσεθ επέλεξε τον διάλογο με τα καταλανικά κόμματα, εξασφαλίζοντας σε διάφορες περιπτώσεις την κοινοβουλευτική στήριξή τους. Η σημαντικότερη παραχώρηση ήταν ο νόμος περί αμνηστίας για πρόσωπα που συνδέονταν με την απόπειρα ανεξαρτητοποίησης. Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην ισπανική Δεξιά, συνέβαλε όμως στην εκτόνωση της έντασης στην Καταλονία.

Την ίδια περίοδο, η ενότητα των φιλοανεξαρτησιακών δυνάμεων, που είχε αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την κινητοποίηση του 2017, σταδιακά διαλύθηκε. Ο άλλοτε πρόεδρος της Καταλονίας και ηγέτης του Junts, Κάρλες Πουτζδεμόν, παραδέχθηκε πρόσφατα ότι, εννέα χρόνια μετά, το κίνημα ανεξαρτησίας εμφανίζεται κατακερματισμένο και αποδυναμωμένο.

Τι λένε Λαϊκό Κόμμα και Vox για την Καταλονία

Παρότι οι δύο δεξιοί σχηματισμοί αντιτίθενται στον καταλανικό αυτονομισμό, δεν έχουν ταυτόσημες θέσεις για τη λειτουργία του ισπανικού κράτους.

Συγκεκριμένα, το Vox υποστηρίζει μια πολύ πιο συγκεντρωτική διοικητική δομή και έχει ταχθεί υπέρ της απαγόρευσης κομμάτων που επιδιώκουν την απόσχιση περιοχών από την Ισπανία. Ο εκπρόσωπός του, Χοσέ Αντόνιο Φούστερ, έχει καταστήσει σαφές ότι η εδαφική ενότητα της χώρας αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αρχή για το κόμμα του.

Το Λαϊκό Κόμμα, αντίθετα, έχει απορρίψει στο παρελθόν τόσο την κατάργηση του συστήματος περιφερειακής αυτοδιοίκησης όσο και την απαγόρευση των αυτονομιστικών πολιτικών σχηματισμών. Ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, μάλιστα, εμφανίζεται πιο διαλλακτικός στις δημόσιες τοποθετήσεις του ενόψει των εκλογών. Πάντως, σε συνέντευξή του στη La Vanguardia, ξεκαθάρισε ότι δεν επιδιώκει τη συγκέντρωση περισσότερων εξουσιών στη Μαδρίτη, αλλά την αποτελεσματικότερη λειτουργία της καταλανικής αυτονομίας και την ενίσχυση της παρουσίας του ισπανικού κράτους στην περιοχή.

Παράλληλα, αναγνώρισε τις καταγγελίες για καθυστερήσεις στην εκτέλεση δημοσίων έργων και επενδύσεων στην Καταλονία, δεσμευόμενος για μεγαλύτερη διαφάνεια. Ο Φεϊχό έχει, επίσης, προαναγγείλει την πρόθεσή του να καταργήσει τον νόμο περί αμνηστίας, αν και μια τέτοια κίνηση δεν αναμένεται να ανατρέψει αναδρομικά τις ήδη ολοκληρωμένες δικαστικές διαδικασίες.

Από την πλευρά του, ο Αμπασκάλ έχει περιορίσει τις επιθέσεις του κατά των Καταλανών αυτονομιστών, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στη μετανάστευση και στην προστασία της καταλανικής ταυτότητας από αυτό που ο ίδιος χαρακτηρίζει απειλή του «ισλαμισμού». Η μετατόπιση αυτή συνδέεται, σύμφωνα με την πολιτική ανάλυση, και με την παρουσία της ακροδεξιάς και φιλοανεξαρτησιακής Καταλανικής Συμμαχίας (Aliança Catalana), η οποία διεκδικεί μέρος ενός εκλογικού ακροατηρίου με συντηρητικές θέσεις, αλλά διαφορετική αντίληψη για την εθνική κυριαρχία.

Η καταλανική γλώσσα στο επίκεντρο

Ένα από τα πιθανότερα σημεία τριβής για την επόμενη ισπανική κυβέρνηση είναι η γλωσσική πολιτική. Η χρήση της καταλανικής γλώσσας στην εκπαίδευση, στη δημόσια διοίκηση και στους θεσμούς αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πολιτιστικής και πολιτικής ταυτότητας της Καταλονίας. Μια κυβέρνηση Λαϊκού Κόμματος και Vox θα μπορούσε να περιορίσει τη χρήση των περιφερειακών γλωσσών στις συνεδριάσεις του ισπανικού Κογκρέσου.

Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών της Βαρκελώνης, Οριόλ Μπαρτομέους, εκτιμά ότι μια τέτοια απόφαση θα εκλαμβανόταν από τους αυτονομιστές στην Καταλονία ως «κήρυξη πολέμου». Ακόμη μεγαλύτερες αντιδράσεις θα μπορούσε να προκαλέσει μια παρέμβαση στο εκπαιδευτικό σύστημα, όπου εφαρμόζεται μοντέλο γλωσσικής εμβάπτισης με βασικό άξονα τα Καταλανικά.

Ακόμα, ο Φρανσέσκ-Μαρκ Άλβαρο θεωρεί ότι μια κυβέρνηση PP και Vox θα υιοθετούσε έντονα εχθρική στάση απέναντι στο συγκεκριμένο μοντέλο. Δεν αποκλείει, επίσης, περιορισμούς στη χρηματοδότηση και σε αρμοδιότητες της καταλανικής διοίκησης, ακόμη και σε τομείς όπως η αστυνόμευση. Ως ενδείξεις για τη μελλοντική πολιτική των δύο κομμάτων επικαλείται προηγούμενες παρεμβάσεις στη Βαλένθια και στις Βαλεαρίδες Νήσους, όπου η γλωσσική πολιτική έχει αποτελέσει πεδίο αντιπαράθεσης.

Ο Πουτζδεμόν επιστρέφει στο πολιτικό παιχνίδι

Η πιθανή επιστροφή του Κάρλες Πουτζδεμόν στην Καταλονία αποτελεί ακόμη έναν παράγοντα που μπορεί να μεταβάλει τις πολιτικές ισορροπίες. Ο άλλοτε πρόεδρος της καταλανικής κυβέρνησης ζει στο Βέλγιο από το 2017. Ύστερα από πολύχρονες δικαστικές διαμάχες, άνοιξε πλέον ο δρόμος για την εφαρμογή της αμνηστίας και στην περίπτωσή του.

Μάλιστα, σε συνέντευξή του στην El Punt Avui, τη Δευτέρα (9/11), απέκλεισε το ενδεχόμενο να επιστρέψει κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, αφήνοντας τις σχετικές αποφάσεις για αργότερα. Η επιστροφή του θα μπορούσε να ενισχύσει ψυχολογικά το αυτονομιστικό στρατόπεδο, ιδιαίτερα εάν συμπέσει με την ανάληψη της διακυβέρνησης από μια δεξιά συμμαχία που αντιτίθεται στην απόσχιση.

Κατά τον Μπαρτομέους, το Junts εκτιμά ότι μια κυβέρνηση PP και Vox θα μπορούσε, άθελά της, να προσφέρει την πολιτική σύγκρουση που χρειάζεται το αποδυναμωμένο κίνημα ανεξαρτησίας για να ανασυνταχθεί. Ο ίδιος προειδοποιεί ότι το καταλανικό ζήτημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πολιτικής συσπείρωσης, ειδικά εάν μια νέα κυβέρνηση αντιμετωπίσει δυσκολίες στην οικονομική πολιτική.

Η προειδοποίηση του Σαλβαδόρ Ίγια

Την ανησυχία για τις συνέπειες μιας πιθανής δεξιάς κυβέρνησης συμμερίζεται και ο Σοσιαλιστής πρόεδρος της Καταλονίας, Σαλβαδόρ Ίγια. Αμφισβητώντας τη μετριοπαθή εικόνα που επιχειρούν να παρουσιάσουν προεκλογικά ο Φεϊχό και ο Αμπασκάλ, υποστήριξε ότι οι δύο ηγέτες εμφανίζονται ως «αρνάκια», ενώ στην πραγματικότητα παραμένουν «λύκοι» ως προς τις προθέσεις τους για την περιφερειακή αυτοδιοίκηση. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι η αυτονομία που οικοδομήθηκε επί 47 χρόνια θα μπορούσε να υποστεί σοβαρό πλήγμα μέσα σε μία μόνο κυβερνητική θητεία.

Η τελική κατεύθυνση της ισπανικής πολιτικής θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα της 29ης Νοεμβρίου, την κοινοβουλευτική ισχύ του Vox και τους συμβιβασμούς που ενδεχομένως θα χρειαστεί να κάνει το Λαϊκό Κόμμα. Το ενδεχόμενο νέας συνταγματικής κρίσης δεν αποτελεί προδιαγεγραμμένη εξέλιξη. Ωστόσο, η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη γλώσσα, την αυτοδιοίκηση και την εδαφική ενότητα θα μπορούσε να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που εξακολουθεί να διχάζει την καταλανική κοινωνία.