Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η καταστροφή αυτή σημειώθηκε σε μια χρονιά κατά την οποία η μέση πυρομετεωρολογική επικινδυνότητα στην Κρήτη ήταν χαμηλότερη από την αναμενόμενη

Τη μεγαλύτερη καταστροφή από δασικές πυρκαγιές των τελευταίων δύο δεκαετιών, με βάση τις χαρτογραφημένες καμένες εκτάσεις, γνώρισε το 2026 η Κρήτη. Συνολικά 78.880 στρέμματα παραδόθηκαν στις φλόγες, καταγράφοντας αρνητικό ρεκόρ από το 2006, ενώ ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η διαπίστωση ότι στο Ρέθυμνο περισσότερο από το μισό των εκτάσεων που κάηκαν είχε πληγεί ξανά από πυρκαγιές μέσα στην τελευταία εικοσαετία.

Τα αποκαλυπτικά στοιχεία περιλαμβάνονται στην «Ανασκόπηση Αντιπυρικής Περιόδου 2026», που εκπόνησαν από κοινού η Πυρομετεωρολογική Ομάδα FLAME του METEO/Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το WWF Ελλάς και το FireWatch – Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές.

Η Κρήτη κατατάσσεται δεύτερη πανελλαδικά σε καμένες εκτάσεις για το 2026, μετά την Αττική, η οποία κατέγραψε 136.310 στρέμματα. Ωστόσο, ενώ σε εθνικό επίπεδο οι καμένες εκτάσεις ήταν χαμηλότερες από τον μέσο όρο της προηγούμενης εικοσαετίας, στο νησί σημειώθηκε η υψηλότερη τιμή ολόκληρης της περιόδου αναφοράς.

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η καταστροφή αυτή σημειώθηκε σε μια χρονιά κατά την οποία η μέση πυρομετεωρολογική επικινδυνότητα στην Κρήτη ήταν χαμηλότερη από την αναμενόμενη.

ΛΑΒΩΜΕΝΟ ΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ

Ιδιαίτερα βαρύ ήταν το αποτύπωμα των δύο μεγάλων πυρκαγιών που εκδηλώθηκαν διαδοχικά στο νότιο Ρέθυμνο, στα τέλη Ιουλίου.Η πρώτη ξέσπασε στην Κρύα Βρύση στις 29 Ιουλίου, στις 13.25, και επηρέασε έκταση 42.210 στρεμμάτων. Μία ημέρα αργότερα, στις 30 Ιουλίου, εκδηλώθηκε η πυρκαγιά της Πρέβελης, με 7.910 καμένα στρέμματα.Συνολικά, οι δύο πυρκαγιές άφησαν πίσω τους 50.120 στρέμματα καμένων εκτάσεων.

Η φωτιά στην Κρύα Βρύση σημαδεύτηκε από τον θάνατο δύο επαγγελματιών πυροσβεστών, ενώ κατά την πυρκαγιά της Πρέβελης χρειάστηκε η προληπτική απομάκρυνση δεκάδων πολιτών διά θαλάσσης, με τη συνδρομή του Λιμενικού και σκαφών, προς το λιμάνι της Αγίας Γαλήνης.

Σύμφωνα με την ανασκόπηση, η πυρκαγιά της Κρύας Βρύσης προκλήθηκε από το δίκτυο ηλεκτρισμού, με τους συντάκτες να αναφέρουν ότι πραγματοποιήθηκαν σχετικές συλλήψεις από τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος. Για την πυρκαγιά της Πρέβελης, τα αίτια αναφέρονται ως άγνωστα κατά τον χρόνο σύνταξης της έκθεσης.

ΑΝΕΜΟΙ ΕΩΣ 145 ΧΛΜ./ΩΡΑ

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώθηκαν και εξαπλώθηκαν οι δύο πυρκαγιές ήταν εξαιρετικά δυσμενείς, κυρίως εξαιτίας της μεγάλης έντασης των ανέμων.

Όπως καταγράφει η επιστημονική ανασκόπηση, στην περιοχή της Κρύας Βρύσης οι μέσες ταχύτητες των ανέμων έφτασαν περίπου τα 50–52 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ στην Πρέβελη κυμάνθηκαν περίπου στα 45–50 χιλιόμετρα την ώρα, ξεπερνώντας το 99ο εκατοστημόριο των αντίστοιχων κλιματικών τιμών της περιόδου 1991–2020.

Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα δεδομένα του πυρομετεωρολογικού σταθμού στο ΜαριούΡεθύμνης. Στις 30 και 31 Ιουλίου καταγράφηκαν μέσες εντάσεις ανέμου έως 80 χιλιόμετρα την ώρα και μέγιστες ριπές που έφτασαν τα 145 χιλιόμετρα την ώρα.

Σύμφωνα με τους συντάκτες, τις ημέρες πριν από τις πυρκαγιές είχαν προηγηθεί και επεισόδια ακραίας ατμοσφαιρικής ξηρασίας, τα οποία συνέβαλαν στη διαμόρφωση ιδιαίτερα επικίνδυνων συνθηκών.

ΤΟ 58% ΕΙΧΕ ΞΑΝΑΚΑΕΙ

Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της ανασκόπησης για την Κρήτη αφορά τις επανειλημμένα καμένες εκτάσεις.

Από τα 50.120 στρέμματα που επηρεάστηκαν από τις δύο μεγάλες πυρκαγιές του Ρεθύμνου, περίπου 28.940 στρέμματα είχαν καεί τουλάχιστον μία ακόμη φορά μέσα στα προηγούμενα 20 χρόνια.Πρόκειται για το 58% της συνολικής καμένης έκτασης των δύο πυρκαγιών.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η επανάληψη πυρκαγιών στις ίδιες περιοχές μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα αποτελεί σοβαρή απειλή για τη φυσική αναγέννηση της βλάστησης.

Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην απώλεια των φυτών. Σε περιοχές με έντονο ανάγλυφο και μεγάλες κλίσεις, όπως αυτές που χαρακτηρίζουν τμήματα του νότιου Ρεθύμνου, η απώλεια της φυτοκάλυψης αυξάνει την ευπάθεια του εδάφους στη διάβρωση.

Η έκθεση επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη, περίπου το 53% της έκτασης που επηρεάστηκε από τις δύο πυρκαγιές χαρακτηρίζεται ως δασική, ανεξάρτητα από το εάν καλύπτεται σήμερα από υψηλά δέντρα ή χαμηλότερη βλάστηση.

ΠΛΗΓΜΑ ΣΕ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Σημαντικές ήταν και οι επιπτώσεις σε περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής αξίας.Σύμφωνα με την ανασκόπηση, οι πυρκαγιές του Ρεθύμνου επηρέασαν 4.570 στρέμματα της προστατευόμενης περιοχής Natura 2000 του Κουρταλιώτικου φαραγγιού και της Πρέβελης.

Επιπλέον, επηρεάστηκαν 2.300 στρέμματα του Καταφυγίου Άγριας Ζωής της Πρέβελης, έκταση που αντιστοιχεί στο 62,3% του συγκεκριμένου καταφυγίου. Οι προστατευόμενες εκτάσεις παρουσιάζουν επικαλύψεις και δεν πρέπει να αθροίζονται ως ανεξάρτητες καμένες περιοχές.

Η οικολογική σημασία της περιοχής είναι ιδιαίτερα υψηλή. Το Κουρταλιώτικο φαράγγι αποτελεί σημαντικό βιότοπο για σπάνια αρπακτικά πτηνά, όπως ο γυπαετός, το όρνιο, ο χρυσαετός και ο σπιζαετός, ενώ φιλοξενεί πλούσια παραποτάμια βλάστηση και σπάνια είδη φυτών.

Στην ευρύτερη περιοχή της Πρέβελης βρίσκεται επίσης ένα από τα δύο εναπομείναντα δάση του ενδημικού φοίνικα του Θεόφραστου.Η ανασκόπηση διευκρινίζει ότι αρκετά είδη βλάστησης του φαραγγιού διαθέτουν ισχυρή ικανότητα φυσικής αναγέννησης. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η οικολογική αποτίμηση δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στην επανεμφάνιση της βλάστησης. Η κατάσταση των ενδιαιτημάτων, ο κίνδυνος διάβρωσης και η συνολική λειτουργία του οικοσυστήματος καθιστούν απαραίτητη την παρακολούθηση της περιοχής μετά την πυρκαγιά.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΩΝ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΩΝ

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα της έκθεσης αφορά τις καιρικές συνθήκες που επικράτησαν συνολικά στην Κρήτη.

Κατά την εξεταζόμενη αντιπυρική περίοδο, από την 1η Μαΐου έως τις 15 Οκτωβρίου, το συνολικό ύψος βροχής στο νησί έφτασε το 339% της αντίστοιχης κλιματικής τιμής της περιόδου 1991–2020.

Το στοιχείο αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι υπήρχαν αυξημένες βροχοπτώσεις όταν εκδηλώθηκαν οι καταστροφικές πυρκαγιές του Ιουλίου.

Όπως διευκρινίζει η ανασκόπηση, περίπου τα τρία τέταρτα της συνολικής βροχής της περιόδου στην Κρήτη καταγράφηκαν μετά τις 20 Σεπτεμβρίου, εξαιτίας των έντονων βροχοπτώσεων στα τέλη Σεπτεμβρίου και στις αρχές Οκτωβρίου.

Παράλληλα, η μέση θερμοκρασία της αντιπυρικής περιόδου στο νησί ήταν κατά 0,2 βαθμούς Κελσίου χαμηλότερη από την κλιματική τιμή αναφοράς.

Έτσι, παρά τις σχετικά ηπιότερες μέσες πυρομετεωρολογικές συνθήκες, τα σύντομα επεισόδια ακραίων ανέμων στα τέλη Ιουλίου συνδέθηκαν με δύο ιδιαίτερα καταστροφικές πυρκαγιές.

Η περίπτωση της Κρήτης αναδεικνύει, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της ανασκόπησης, τη σημασία της επιχειρησιακής ετοιμότητας και της έγκαιρης προσαρμογής του μηχανισμού πυροπροστασίας στις περιόδους αυξημένης επικινδυνότητας.

Η ΕΙΚΟΝΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΕΛΛΑΔΑ

Σε πανελλαδικό επίπεδο, το 2026 καταγράφηκαν από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) 353.960 καμένα στρέμματα, έκταση περίπου 29% μικρότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 2006–2025.

Ωστόσο, μόλις 12 μεγάλες πυρκαγιές ευθύνονται για περίπου το 80% των συνολικά χαρτογραφημένων καμένων εκτάσεων. Τις μεγαλύτερες εκτάσεις κατέγραψαν η Αττική με 136.310 στρέμματα, η Κρήτη με 78.880 και η Στερεά Ελλάδα με 76.590.

Η αντιπυρική περίοδος σημαδεύτηκε από 11 ανθρώπινες απώλειες σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ επηρεάστηκαν έξι προστατευόμενες περιοχές. Παράλληλα, περίπου 59.400 στρέμματα είχαν καεί ξανά μέσα στην προηγούμενη εικοσαετία.