Μετά τα 25 στο σπίτι των γονιών: Η αόρατη μάχη με τους ρόλους, τις ενοχές και την ανεξαρτησία

Η ψυχολόγος Στέλλα Φραγκουλάκη αναλύει στο Cretaone.ger πώς η παραμονή στο οικογενειακό σπίτι μετατρέπεται από οικονομική ανάγκη σε αόρατο συναισθηματικό αδιέξοδο

«Μένω στο πατρικό μου σπίτι από επιλογή ή από ανάγκη;» «Θέλω αυτή τη συγκατοίκηση;» Τι συμβαίνει πραγματικά με τους νέους άνω των 25 στη χώρα μας και πόσο αυτό επηρεάζει τη ψυχολογία και τις σχέσεις τους;

Πίσω από την αδυναμία πληρωμής ενός ενοικίου, κρύβεται μια καθημερινή μάχη με την αυτοπεποίθηση, τις ενοχές και τους αόρατους ρόλους που ανακυκλώνονται μέσα στην οικογένεια.

Τι συμβαίνει στην ψυχοσύνθεση ενός ενήλικα όταν η ανάγκη για ανεξαρτησία προσκρούει στην πραγματικότητα;

Στο δεύτερο μέρος της έρευνας του Cretaone.gr, την εικόνα πίσω από τους τέσσερις τοίχους δίνει η ψυχολόγος και συστημική ψυχοθεραπεύτρια Στέλλα Φραγκουλάκη, αναλύοντας την ψυχολογική πλευρά του φαινομένου.

Η αόρατη δυναμική της συγκατοίκησης

Το να παραμένει ένας νέος στο πατρικό του μετά τα 25 ή τα 30 δεν είναι μια μονοδιάστατη υπόθεση, ούτε σημαίνει αυτόματα έλλειψη αυτονομίας. Όπως εξηγεί η κ. Φραγκουλάκη, κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκομμένος από το περιβάλλον του. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι απλώς το «γιατί» μένει κανείς με τους γονείς του, αλλά το πώς λειτουργεί αυτή η συγκατοίκηση στην πράξη: ποιοι είναι οι ρόλοι, τι κερδίζει η κάθε πλευρά και ποια μοτίβα ανακυκλώνονται.

Αναμφίβολα, η οικονομική στενότητα είναι το σημαντικότερο κομμάτι. Ωστόσο, η ειδικός υπογραμμίζει πως η ακρίβεια και τα υψηλά ενοίκια είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Πίσω από την οικονομική αδυναμία κρύβονται βαθύτερες ψυχολογικές διαστάσεις.

pexels

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Το «αντίο» του Δημάρχου Πλατανιά στον Μανώλη Λεδάκη

Όταν η οικογενειακή φροντίδα μετατρέπεται σε εξάρτηση

Από την εφηβεία προς την ενηλικίωση, το αναπτυξιακό ζητούμενο για κάθε άνθρωπο είναι να διαφοροποιηθεί από την οικογένειά του, να διαμορφώσει τη δική του ταυτότητα και συχνά να συγκρουστεί με τις πεποιθήσεις των γονιών του. Η συγκατοίκηση δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά ότι ο νέος έχει μείνει πίσω συναισθηματικά ή ότι δεν παίρνει πρωτοβουλίες.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν η καθημερινή συμβίωση συντηρεί μια σχέση εξάρτησης. Υπάρχει μια «κυκλική αιτιότητα»: ο γονιός που συνεχίζει να φροντίζει, να καλύπτει οικονομικά και να λύνει τα πρακτικά θέματα του ενήλικου παιδιού του, αισθάνεται χρήσιμος και αναγκαίος. Όμως, με αυτόν τον τρόπο, άθελά του εγκλωβίζει τον νέο.

Παράλληλα, καταλυτικό ρόλο παίζουν οι «παιδικοί ρόλοι». Ένα παιδί που μεγάλωσε μαθαίνοντας να είναι «το καλό παιδί» ή ο φροντιστής της οικογένειας, δυσκολεύεται στην ενηλικίωση να σπάσει αυτό το μοτίβο. Επειδή είναι πολύ δύσκολο να απογοητεύσει την οικογένειά του, ο νέος προτιμά να κάνει υποχωρήσεις. Έτσι κρατάει τις ισορροπίες στο σπίτι, αλλά βάζει φρένο στη δική του εξέλιξη.

Ενήλικας στην κοινωνία, «παιδί» στο σπίτι

Το πιο συχνό αδιέξοδο εντοπίζεται στον τρόπο επικοινωνίας. Σύμφωνα με την κ. Φραγκουλάκη, το βασικό πρόβλημα είναι ότι γονείς και παιδιά δεν καταφέρνουν να συμπεριφέρονται ως «ενήλικας προς ενήλικα», αλλά παραμένουν στο μοντέλο «γονέας προς παιδί».

Έτσι, ακόμα κι αν ένας τριαντάχρονος είναι απόλυτα ικανός, εργατικός και αυτόνομος στην έξω ζωή, μόλις περνά την πόρτα του πατρικού ξανά μπαίνει στον ρόλο του εξαρτώμενου παιδιού. Αυτή η κατάσταση δεν μένει στους τέσσερις τοίχους. Όταν ένας νέος συνηθίζει να βλέπει τον εαυτό του ως «παιδί», δυσκολεύεται αργότερα να σταθεί ως ισότιμος ενήλικας με ευθύνες, τόσο στον κοινωνικό όσο και στον συντροφικό του βίο.

pexels

Η διαφορά ανάμεσα στον «στόχο» και την «ακινησία»

Είναι όμως όλες οι συγκατοικήσεις προβληματικές; Η απάντηση της ψυχολόγου είναι κοφτή: Κατηγορηματικά όχι. Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στην προσωρινή παραμονή με πλάνο και στην αόριστη συγκατοίκηση.

Όταν ένας νέος μένει στο πατρικό του θέτοντας σαφή όρια, και για συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο, για παράδειγμα, να μαζέψει χρήματα για ένα δικό του ξεκίνημα, η εμπειρία είναι τελείως διαφορετική. Καλύπτει τα έξοδά του, αναλαμβάνει τις ευθύνες του και βλέπει τη συγκατοίκηση ως ένα μεταβατικό στάδιο με ημερομηνία λήξης.

Στον αντίποδα, βρίσκονται αυτοί που νιώθουν εγκλωβισμένοι. Δυσκολεύονται να κάνουν το βήμα έξω από το σπίτι, γιατί η σιγουριά της οικογένειας τους κρατάει τελικά πίσω.

Το «εμείς» της οικογένειας που «πνίγει» τις σχέσεις

Αυτή η αδυναμία συναισθηματικής αποδέσμευσης μεταφέρεται και στις ερωτικές σχέσεις. Όπως παρατηρεί η κ. Φραγκουλάκη, ένας νέος που δεν έχει οριοθετηθεί από τους γονείς του, δυσκολεύεται να χτίσει μια ουσιαστική, κοντινή σχέση με έναν σύντροφο. Του είναι σχεδόν αδύνατο να δημιουργήσει ένα καινούργιο «εμείς», επειδή το μοναδικό «εμείς» που έχει μάθει να εμπιστεύεται είναι αυτό της οικογένειας του.

Στις περιπτώσεις αυτές, οι γονείς εισβάλλουν στη νέα σχέση του παιδιού, ενώ το ίδιο το παιδί ασυνείδητα αναζητά την «άδεια» των γονιών του.

Η παγίδα των κοινωνικών «πρέπει» και η σύγκριση

Σαν να μην έφταναν οι εσωτερικές δυναμικές, έρχεται να προστεθεί και το βάρος των κοινωνικών προσδοκιών. Η πεποίθηση ότι «στα 30 πρέπει να έχεις δικό σου σπίτι, μια επιτυχημένη καριέρα και οικογένεια» λειτουργεί ως πηγή διαρκούς άγχους.

Η συνεχής σύγκριση με συνομηλίκους που «τα κατάφεραν» γεννά ματαίωση. Ο νέος που μένει πίσω τείνει να μηδενίζει τις δικές του κατακτήσεις. Ωστόσο, όπως υπενθυμίζει η ψυχολόγος, η αυτοπεποίθηση και η ψυχική ανθεκτικότητα δεν γεννιούνται ξαφνικά στα 30. Χτίζονται από την παιδική ηλικία, μέσα από οικογένειες που επιβράβευαν την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα, αποφεύγοντας τις συγκρίσεις.

Οι άνδρες, η «κρυφή κατάθλιψη» και το burnout

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η έμφυλη διάσταση του φαινομένου. Οι άνδρες φαίνεται να πιέζονται διπλά από το παραδοσιακό στερεότυπο που τους θέλει «κουβαλητές» και «στηρίγματα».

Η κλινική εμπειρία της κ. Φραγκουλάκη δείχνει ότι οι άνδρες δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια, με αποτέλεσμα η ψυχολογική πίεση να μην εκδηλώνεται πάντα με τη μορφή εμφανούς θλίψης, όπως συμβαίνει συχνότερα στις γυναίκες, οι οποίες είναι πιο εξοικειωμένες με την έκφραση του συναισθήματος. Αντίθετα, στους άνδρες καταγράφονται υψηλά ποσοστά «κρυφής κατάθλιψης» που οδηγούν σε εργασιακή ή συναισθηματική εξαντληση (burnout), καθώς λυγίζουν κάτω από το βάρος των προσδοκιών.

Η ευθύνη των γονιών: Το στοίχημα να «αντέξουν» την απομάκρυνση

Η συζήτηση, φυσικά, δεν αφορά μόνο τη νέα γενιά. Οι γονείς φέρουν μεγάλο μέρος της ευθύνης. Είναι εξαιρετικά εύκολο για έναν γονιό να εγκλωβιστεί στον ρόλο του προστάτη, χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι το παιδί του έχει μεγαλώσει.

Όσο υπερπροστατευτική κι αν είναι η πρόθεσή τους, το μήνυμα που εισπράττει το ενήλικο παιδί είναι καταστροφικό: «Δεν είσαι ικανός, δεν μπορείς μόνο σου». Κι έτσι, κάνει βήματα πίσω. Να αποδεχτούν ότι το παιδί τους δεν τους χρειάζεται πια όπως όταν ήταν μικρό, αλλά ψάχνει μια νέα σχέση μαζί τους, από ενήλικα σε ενήλικα.

Η διαδρομή προς τη διαφοροποίηση

Για τον ίδιο τον νέο, η χειραφέτηση δεν σημαίνει απόρριψη της οικογένειας. Σημαίνει ξεκαθάρισμα. Να μπορέσει να διακρίνει ποια οικογενειακά μοτίβα τον εξυπηρετούν και ποια τον μπλοκάρουν.

Η ψυχοθεραπεία, όπως σημειώνει η ειδικός, δεν υπάρχει για να αποδώσει κατηγορίες στους γονείς, αλλά για να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει το παρελθόν του, να αποδεχτεί τα όριά του και να χτίσει το δικό του σύστημα αξιών.

Ένα ερώτημα που ζητά απάντηση

Συμπερασματικά, το να μένει ένας νέος στο πατρικό του δεν σημαίνει αυτόματα ότι απέτυχε στη ζωή του. Ο καθένας έχει τη δική του διαδρομή.

Πίσω από αυτή τη συγκατοίκηση μπορεί να βρίσκεται μια ώριμη, προσωρινή επιλογή ή μια παγίδα εξάρτησης: οι γονείς να μην θέλουν να χάσουν τον ρόλο του προστάτη κι ο νέος να επαναπαύεται στην ασφάλεια του «παιδιού», συντηρώντας μια κατάσταση που έχει πια παλιώσει.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι απλώς «γιατί μένω ακόμα με τους γονείς μου», αλλά «πώς ζώ μέσα σε αυτό το σπίτι». Με βοηθάει αυτή η συγκατοίκηση να εξελιχθώ ή με κρατάει εγκλωβισμένο σε έναν ρόλο που έχω πια ξεπεράσει;