Από την απαξίωση στην ανασυγκρότηση του παραγωγικού μοντέλου της Κρήτης

Η συζήτηση για τα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα στην Κρήτη δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στις επιδοτήσεις, στις αποζημιώσεις και στα μέτρα έκτακτης ανάγκης.

Η κρητική γεωργία βρίσκεται μπροστά σε μια βαθύτερη κρίση. Μια κρίση παραγωγικού μοντέλου, που γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στον αμπελώνα.

Ο αμπελώνας της Κρήτης, ένας από τους παλαιότερους αμπελουργικούς χώρους της Ευρώπης, συρρικνώνεται, γερνά, εγκαταλείπεται. Παραδοσιακές ποικιλίες υποχωρούν και μαζί τους κινδυνεύει να χαθεί ένα σημαντικό μέρος της αγροτικής γνώσης και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Δεν είναι μόνο ζήτημα μιας καλλιέργειας.

Είναι ζήτημα οικονομίας, υπαίθρου, απασχόλησης, διατροφικής ταυτότητας και τελικά ζήτημα για το ποια Κρήτη θέλουμε να έχουμε τις επόμενες δεκαετίες.

Δεν αρκεί η αναδιάρθρωση – χρειάζεται στρατηγική

Οι αναδιαρθρώσεις του αμπελώνα είναι αναγκαίο να εντάσσονται σε έναν συνολικό σχεδιασμό.

Δεν μπορεί η αναδιάρθρωση να σημαίνει απλώς ξερίζωμα παλιών αμπελώνων και αντικατάστασή τους με νέες ποικιλίες, χωρίς να έχει προηγηθεί μια συνολική μελέτη για το τι παράγουμε, τι μπορεί να απορροφήσει η αγορά και ποια παραγωγή θέλουμε να αναπτύξουμε στην Κρήτη.

Ιδιαίτερα στον οινοποιήσιμο αμπελώνα παρατηρείται έντονη στροφή προς ποικιλίες που έχουν καθιερωθεί διεθνώς. Η αξιοποίησή τους ασφαλώς μπορεί να έχει θέση. Δεν μπορεί όμως να γίνει σε βάρος του ντόπιου γενετικού πλούτου.

Η Κρήτη διαθέτει ποικιλίες που δημιουργήθηκαν και προσαρμόστηκαν μέσα στους αιώνες στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού.

Αυτός ο πλούτος πρέπει να καταγραφεί, να προστατευθεί και να αξιοποιηθεί.

Μια δημόσια «τράπεζα» κρητικών ποικιλιών

Είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί μια οργανωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη τράπεζα γενετικού υλικού, στην οποία θα καταγραφούν οι κρητικές ποικιλίες και τα υποκείμενα, οι παλιοί κλώνοι και το φυτικό υλικό που κινδυνεύει να χαθεί.

Δεν μπορεί να προχωρούμε σε αναδιάρθρωση χωρίς να γνωρίζουμε τι διαθέτουμε και τι κινδυνεύουμε να χάσουμε.

Υπάρχει διάχυτη ανησυχία μεταξύ των παραγωγών ότι σημαντικό μέρος αυτού του πλούτου δεν έχει προστατευθεί επαρκώς και ότι γενετικό υλικό και ποικιλίες που προέρχονται από τον ελληνικό και κρητικό αμπελώνα έχουν αξιοποιηθεί εμπορικά χωρίς η Κρήτη να έχει αποκομίσει την αντίστοιχη αξία.

Αυτό χρειάζεται σοβαρή επιστημονική και θεσμική διερεύνηση.

Το ζητούμενο είναι ένα: ο γενετικός πλούτος της Κρήτης να καταγραφεί, να προστατευθεί και να παραμείνει εργαλείο ανάπτυξης για τον ίδιο τον τόπο.

Οι επιτραπέζιες ποικιλίες δεν πρέπει να οδηγηθούν στην εξαφάνιση

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στις επιτραπέζιες ποικιλίες.

Το Ροζακί έχει αφανιστεί,, ενώ η Σουλτανίνα, τόσο ως επιτραπέζιο προϊόν όσο και ως σταφίδα, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν θα συνεχίσει να υπάρχει η Σουλτανίνα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν υπάρχει οργανωμένη αγορά, μεταποίηση, τυποποίηση και δίκτυο διάθεσης που θα επιτρέψουν στον παραγωγό να έχει εισόδημα από αυτήν.

Μια καλλιέργεια χωρίς αγορά οδηγείται αργά ή γρήγορα στην εγκατάλειψη.

Και όταν εγκαταλειφθεί, δεν είναι εύκολο να επανέλθει.

Χρειάζεται επομένως ολοκληρωμένο σχέδιο για την επιτραπέζια σταφυλοπαραγωγή και τη σταφίδα, με νέες μορφές τυποποίησης, μεταποίησης, εμπορίας και εξαγωγών.

Το νερό είναι προϋπόθεση για το μέλλον

Κανένα σχέδιο για την ανασυγκρότηση της κρητικής γεωργίας δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς λύση στο πρόβλημα του νερού.

Η αξιοποίηση των υδάτινων πόρων πρέπει να γίνει στρατηγική προτεραιότητα.

Χρειάζονται έργα υποδομής, συγκράτηση και αποθήκευση του νερού, περιορισμός των απωλειών, σύγχρονα δίκτυα και συστήματα άρδευσης, αλλά και ορθολογική διαχείριση των διαθέσιμων υδάτινων αποθεμάτων.

Το νερό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται κάθε χρόνο ως έκτακτη ανάγκη.

Είναι βασική παραγωγική υποδομή και πρέπει να αντιμετωπιστεί ως τέτοια.

Χωρίς μεταποίηση, ο παραγωγός θα παραμένει αδύναμος

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του κρητικού παραγωγικού μοντέλου είναι η αδυναμία να μετατρέψει την πρωτογενή παραγωγή σε προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Δεν αρκεί να παράγουμε σταφύλια, ελιές, γάλα ή άλλα προϊόντα.

Πρέπει να μπορούμε να τα μεταποιούμε, να τα τυποποιούμε, να τα πιστοποιούμε και να τα διαθέτουμε οργανωμένα στην ελληνική και διεθνή αγορά.

Χρειάζεται, επομένως, ανασυγκρότηση του δευτερογενούς τομέα.

Ο αμπελώνας πρέπει να συνδέεται με το οινοποιείο και τη σύγχρονη μεταποίηση. Η σταφίδα με νέα προϊόντα και νέες αγορές. Η επιτραπέζια σταφυλοπαραγωγή με σύγχρονα συσκευαστήρια και οργανωμένα δίκτυα διάθεσης.

Η Κρήτη δεν μπορεί να εξακολουθεί να πουλάει φθηνή πρώτη ύλη και να αγοράζει ακριβά το τελικό προϊόν.

Το συνεταιρίζεσθαι πρέπει να ξαναγίνει δύναμη

Εδώ βρίσκεται και ένα από τα μεγαλύτερα ελλείμματα της αγροτικής μας πολιτικής: η απουσία μιας μακροχρόνιας εθνικής στρατηγικής για την ευρεία αποδοχή και ουσιαστική εφαρμογή του συνεταιρίζεσθαι.

Ο παραγωγός μόνος του είναι αδύναμος.

Μαζί μπορεί να διαπραγματευτεί, να αγοράσει φθηνότερα εφόδια, να επενδύσει στη μεταποίηση, να τυποποιήσει και να εξάγει.

Χρειαζόμαστε σύγχρονους, δημοκρατικούς, διαφανείς και πραγματικά παραγωγικούς συνεταιρισμούς και ομάδες παραγωγών.

Όχι συνεταιρισμούς στα χαρτιά.

Αλλά οργανώσεις που θα λειτουργούν ως πραγματικά οικονομικά εργαλεία των παραγωγών.

Η ανενεργή συνεταιριστική περιουσία πρέπει να επιστρέψει στην παραγωγή

Και εδώ υπάρχει ένα μεγάλο κεφάλαιο που δεν πρέπει να χαθεί.

Σε ολόκληρη την Κρήτη υπάρχουν κτηριακές εγκαταστάσεις, οινοποιεία, αποθήκες, συσκευαστήρια και άλλες υποδομές που δημιουργήθηκαν με κόπο και χρήματα των παραγωγών και των συνεταιριστικών οργανώσεων.

Πολλές από αυτές σήμερα παραμένουν αναξιοποίητες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν οικονομικές και νομικές εκκρεμότητες ή βάρη που εμποδίζουν την αξιοποίησή τους.

Δεν είναι δυνατόν, την ώρα που ο παραγωγός αναζητά υποδομές και επενδύσεις, εγκαταστάσεις που δημιουργήθηκαν για να υπηρετούν την αγροτική παραγωγή να παραμένουν κλειστές και αναξιοποίητες.

Χρειάζεται καταγραφή αυτής της περιουσίας και ένα θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέψει, όπου αυτό είναι νομικά και οικονομικά εφικτό, την παραγωγική επαναξιοποίησή της από ενεργές ομάδες παραγωγών και πραγματικά δραστήριους, διαφανείς και βιώσιμους συνεταιρισμούς.

Δεν μιλάμε για χαριστικές λύσεις.

Μιλάμε για παραγωγική αξιοποίηση μιας περιουσίας που δημιουργήθηκε για την αγροτική οικονομία.

Οι εγκαταστάσεις αυτές μπορούν να ξαναγίνουν οινοποιεία, συσκευαστήρια, αποθήκες, κέντρα συγκέντρωσης και διακίνησης προϊόντων, μονάδες τυποποίησης και μεταποίησης.

Η περιουσία που δημιουργήθηκε για τον παραγωγό πρέπει να ξαναγίνει εργαλείο στα χέρια του παραγωγού.

Από την επιδότηση στην παραγωγική ανασυγκρότηση

Η Κρήτη χρειάζεται να αλλάξει τρόπο σκέψης.

Οι επιδοτήσεις και οι ενισχύσεις μπορούν να αντιμετωπίζουν ένα μέρος του προβλήματος. Δεν μπορούν όμως να αποτελούν μόνιμη αναπτυξιακή στρατηγική.

Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα συνδέει:

το νερό με την παραγωγή,

την παραγωγή με τη μεταποίηση,

τη μεταποίηση με τον συνεταιρισμό,

τον συνεταιρισμό με την αγορά

και την αγορά με ένα βιώσιμο εισόδημα για τον παραγωγό.

Αυτό είναι το παραγωγικό μοντέλο που πρέπει να διεκδικήσουμε.

Δεν είναι αργά – αλλά ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος

Ο κρητικός αμπελώνας μπορεί ακόμη να αναγεννηθεί.

Υπάρχει γη, υπάρχει γνώση, υπάρχουν παραγωγοί, υπάρχουν ποικιλίες, υπάρχει τεχνογνωσία, υπάρχει τουρισμός, υπάρχει γαστρονομική παράδοση και υπάρχει διεθνές ενδιαφέρον για τα προϊόντα της Κρήτης.

Αυτό που λείπει είναι η σύνδεση όλων αυτών σε ένα ενιαίο σχέδιο.

Η ανασυγκρότηση του κρητικού αμπελώνα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη πρόγραμμα αναδιάρθρωσης.

Πρέπει να γίνει μέρος μιας μακροχρόνιας στρατηγικής για την παραγωγική ανασυγκρότηση της Κρήτης.

Να προστατεύσουμε τις ποικιλίες μας.

Να εξασφαλίσουμε νερό.

Να ξαναδώσουμε ζωή στις συνεταιριστικές υποδομές.

Να αναπτύξουμε τη μεταποίηση.

Να δημιουργήσουμε ισχυρές και υγιείς συλλογικές οργανώσεις παραγωγών.

Να ανοίξουμε νέες αγορές.

Και, πάνω απ’ όλα, να εξασφαλίσουμε ότι ο άνθρωπος που καλλιεργεί τη γη μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς από τη δουλειά του.

Γιατί αν χαθεί ο κρητικός αμπελώνας, δεν θα χάσουμε μόνο μια καλλιέργεια. Θα χάσουμε ένα κομμάτι της ιστορίας, της οικονομίας, του τοπίου και της ίδιας της ταυτότητας της Κρήτης.
Και αυτό είναι κάτι που δεν έχουμε το δικαίωμα να αφήσουμε να συμβεί από αδράνεια.

Σκουλάς Γιώργος

Υπεύθυνος πρωτογενή τομέα

Δημοκράτες προοδευτικό κέντρο Ηρακλείου.

#ΑΜΠΕΛΙΑ

Προσθέστε το cretaone.gr ως προτιμώμενη πηγή στο Google