«Ο πόνος που δεν φαίνεται χτυπάει πρώτος» – Χρ. Λιονής για την ψυχική ανθεκτικότητα και τον αυτοκτονικό ιδεασμό

Η σημασία του suffering και η κοινωνική ευθύνη για την πρόληψη της ψυχικής κατάρρευση και τα ταμπού γύρω από την αυτοχειρία

Ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης μιλά για την ανάγκη έγκαιρης αναγνώρισης του ανθρώπινου πόνου, την ψυχική ευημερία (well-being) και τη συλλογική ευθύνη κοινωνίας και θεσμών απέναντι στον αυτοκτονικό ιδεασμό. «Ο άνθρωπος που υποφέρει είναι η αφετηρία για να κατανοήσουμε τον κίνδυνο. Είναι το πρώτο σήμα που πρέπει να διαβάσει μια κοινωνία», τόνισε ο καθηγητής Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Χρήστος Λιονής, μιλώντας στο Cretaone 102,3 και στη δημοσιογράφο Αντιγόνη Ανδρεάκη.

Με αφορμή μια συζήτηση που άνοιξε γύρω από ζητήματα ψυχικής υγείας και τις δύσκολες κοινωνικές συνθήκες που βιώνουν πολλοί άνθρωποι, ο κ. Λιονής στάθηκε ιδιαίτερα στην έννοια του suffering, δηλαδή του ανθρώπου που υποφέρει.

Όπως εξήγησε, το suffering δεν αφορά μόνο ανθρώπους με διαγνωσμένες ψυχικές διαταραχές. Μπορεί να αφορά οποιονδήποτε βιώνει έντονο άγχος, κοινωνική πίεση, μοναξιά ή αίσθημα ματαιότητας.

«Μιλάμε για ανθρώπους που χάνουν τους μηχανισμούς άμυνας και προσαρμογής τους, που ενδύονται γρήγορα το χρόνιο στρες και σταδιακά οδηγούνται σε ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη ή οι αγχώδεις διαταραχές», σημείωσε.

Οι άνθρωποι «εν κινδύνω»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Εξαφανίστηκε 15χρονη από το κέντρο της Αθήνας

Ο καθηγητής ανέφερε ότι οι ομάδες που μπορεί να βρεθούν σε κατάσταση ευαλωτότητας δεν είναι πάντα οι προφανείς.

Πέρα από άτομα με σοβαρές ψυχικές διαταραχές, υπάρχουν και άνθρωποι που βρίσκονται σε μεταβατικές φάσεις της ζωής τους, όπως η περίοδος της συνταξιοδότησης.

Όπως είπε, ερευνητικές ομάδες του Πανεπιστημίου Κρήτης μελετούν τους λεγόμενους «φαινότυπους κινδύνου», δηλαδή χαρακτηριστικά και συνθήκες ζωής που μπορεί να οδηγήσουν έναν άνθρωπο σε ψυχική κατάρρευση.

Η απώλεια κοινωνικού ρόλου, η οικονομική πίεση, η μοναξιά ή το αίσθημα αδικίας μπορούν να λειτουργήσουν συσσωρευτικά.

«Κάποιος που αποσύρεται από την ενεργό κοινωνική ζωή μπορεί να αισθανθεί ότι χάνει τον ρόλο και τη θέση του. Αυτό μπορεί να γεννήσει βαθιά εσωτερική απόγνωση», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Το ταμπού γύρω από την αυτοχειρία

Ο κ. Λιονής υπογράμμισε ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από την αυτοχειρία απαιτεί μεγάλη προσοχή, καθώς πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα.

Όπως τόνισε, η κοινωνία συχνά αποφεύγει να μιλήσει ανοιχτά για τέτοια θέματα, λόγω φόβου, στίγματος και προκαταλήψεων.

«Η αυτοχειρία δεν είναι αποτέλεσμα μιας στιγμής. Είναι μια πορεία σκέψεων, εμπειριών και εσωτερικών συγκρούσεων που συσσωρεύονται», εξήγησε.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι πολλοί άνθρωποι υποφέρουν σιωπηλά, είτε γιατί δεν γνωρίζουν πού να απευθυνθούν είτε γιατί φοβούνται την κοινωνική ταυτότητα που μπορεί να τους αποδοθεί.

Το ταμπού γύρω από την ψυχική υγεία παραμένει ισχυρό, γεγονός που συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά στην αναζήτηση βοήθειας.

Η «ασπίδα» απέναντι στον αυτοκτονικό ιδεασμό

Για τον καθηγητή, η ουσιαστική ασπίδα απέναντι στον αυτοκτονικό ιδεασμό δεν βρίσκεται μόνο στις εξειδικευμένες υπηρεσίες, αλλά πρωτίστως στην έγκαιρη αναγνώριση του ανθρώπινου πόνου.

«Το πρώτο βήμα είναι ο εντοπισμός. Να μπορεί κάποιος να μιλήσει σε ανθρώπους που είναι εκπαιδευμένοι, που θα ακούσουν πραγματικά και θα ενεργοποιήσουν έναν μηχανισμό βοήθειας», είπε.

Ο ίδιος υπογράμμισε τον κρίσιμο ρόλο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, των κοινωνικών δομών, των δήμων, της κοινότητας αλλά και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στη δημιουργία ενός δικτύου προστασίας.

Παράλληλα, αναφέρθηκε σε πρωτοβουλίες που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως συνεργασίες με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και δράσεις σε επίπεδο τοπικών υπηρεσιών υγείας για την ενίσχυση της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης.

Από την πρόληψη της νόσου στην προαγωγή της ψυχικής υγείας

Ο καθηγητής στάθηκε ιδιαίτερα και στην έννοια του well-being, της ψυχικής ευημερίας, όπως αυτή ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Σύμφωνα με τον ορισμό αυτό, η ψυχική υγεία δεν είναι απλώς η απουσία ψυχικής νόσου, αλλά η ικανότητα του ανθρώπου να αντέχει στις δυσκολίες της ζωής, να προσαρμόζεται σε αυτές και να λειτουργεί δημιουργικά μέσα στην κοινότητα.

«Η σύγχρονη τάση των συστημάτων υγείας δεν είναι μόνο η διαχείριση της ψυχικής νόσου, αλλά κυρίως η προαγωγή της ψυχικής ευημερίας και της ανθεκτικότητας», σημείωσε.

Και όπως τόνισε, αυτό αποτελεί ευθύνη όχι μόνο των υπηρεσιών υγείας, αλλά ολόκληρης της κοινωνίας.

«Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι στόχος που αφορά όλους μας – τις υπηρεσίες υγείας, την κοινότητα, τους δήμους, την περιφέρεια και το ίδιο το κράτος», κατέληξε.