Στο στόχαστρο τα «μαύρα μαγαζιά» του Internet

Από μαγειρευτά φαγητά και γλυκά, καλλυντικά και χειροποίητα προϊόντα μέχρι κάθε λογής υπηρεσίες διαφημίζονται και πωλούνται μέσω social media και marketplaces χωρίς να δηλώνεται ούτε ευρώ στην εφορία

Ενα «μαγαζί» χωρίς ταμπέλα, χωρίς βιτρίνα και σε ορισμένες περιπτώσεις χωρίς καν δηλωμένη επαγγελματική δραστηριότητα μπορεί σήμερα να απέχει μόλις ένα κλικ από τον πελάτη. Μαγειρευτά φαγητά και ολόκληρα ταψιά, τούρτες και γλυκά, ρούχα, παπούτσια, καλλυντικά, κοσμήματα, χειροποίητα προϊόντα, αλλά και κάθε λογής υπηρεσίες διαφημίζονται μέσω social media, marketplaces και άλλων ψηφιακών «βιτρινών», με την παραγγελία να κλείνει με ένα προσωπικό μήνυμα ή ένα τηλεφώνημα και το προϊόν να φτάνει στον αγοραστή ακόμη και με delivery ή courier.

Το παλιό παρεμπόριο χρειαζόταν πάγκο. Το καινούριο χρειάζεται ένα smartphone. Και πίσω από το φαινομενικά αθώο «στείλε inbox για τιμή» μπορεί πλέον να κρύβεται μια ολόκληρη επιχείρηση που είναι απολύτως ορατή στους πελάτες της, αλλά όχι απαραίτητα και στην εφορία. Αυτή η νέα «παραοικονομία του inbox» μπαίνει πλέον πιο έντονα στο ραντάρ των ελεγκτικών αρχών και του οικονομικού επιτελείου. Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θέλει να ανοίξει συνολικά τον φάκελο της εμπορικής δραστηριότητας που αναπτύσσεται μέσα από το Διαδίκτυο όχι μόνο από τη σκοπιά της φοροδιαφυγής, αλλά και για να διαπιστωθεί εάν το σημερινό θεσμικό πλαίσιο καλύπτει επαρκώς τις νέες μορφές ψηφιακού εμπορίου ή εξακολουθούν να υπάρχουν κενά και παράθυρα. Στην προσπάθεια αναμένεται να έχει ενεργό ρόλο και το υπουργείο Ανάπτυξης, καθώς το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην εφορία, αλλά αγγίζει το παράνομο εμπόριο, τη λειτουργία της αγοράς και την προστασία του καταναλωτή.

Η εικόνα απέχει πολύ από το κλασικό παρεμπόριο που γνωρίζαμε. Δεν απαιτείται πλέον πάγκος στον δρόμο, αποθήκη ή φυσικό κατάστημα.

Αρκεί ένα προφίλ στο Facebook ή στο Instagram, μια αγγελία στο Marketplace, ένα account στο TikTok, μια παρουσία σε άλλη πλατφόρμα αγγελιών ή ακόμη και μια καταχώριση που κάνει μια δραστηριότητα εύκολα εντοπίσιμη μέσω Google και ψηφιακών χαρτών. Ο υποψήφιος πελάτης βρίσκει το προϊόν ή την υπηρεσία, βλέπει φωτογραφίες, τιμές ή αξιολογήσεις και στη συνέχεια η πραγματική συναλλαγή μεταφέρεται στο inbox, στο τηλέφωνο ή σε μια εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων.

«Σπιτικά μαγειρεία»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Το χωριό της Κρήτης που άλλαξε όνομα και οι περισσότεροι το ξέρουν μόνο με το καινούργιο – Τι συνέβη

Το χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα είναι τα «σπιτικά μαγειρεία». Μέσα από αναρτήσεις εμφανίζονται καθημερινά μενού με μαγειρευτά, πίτες, γλυκά και τούρτες, ενώ μπορεί να προσφέρονται ολόκληρα ταψιά ή παραγγελίες για τραπέζια και εκδηλώσεις. Η επικοινωνία γίνεται ηλεκτρονικά ή τηλεφωνικά και σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθεί ακόμη και delivery. Ανάλογη εικόνα μπορεί να συναντήσει κανείς σε ρούχα, παπούτσια, τσάντες, καλλυντικά, κοσμήματα και χειροποίητα αντικείμενα, αλλά και σε υπηρεσίες που βρίσκουν πελάτες αποκλειστικά μέσα από την ψηφιακή τους παρουσία.

Το γεγονός βεβαίως ότι κάποιος πουλά μέσω Ιντερνετ δεν σημαίνει ότι παρανομεί. Χιλιάδες απολύτως νόμιμες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν Facebook, Instagram, TikTok, marketplaces και Google για να διαφημίζονται και να βρίσκουν πελάτες. Ούτε ένας ιδιώτης που πουλά περιστασιακά ένα μεταχειρισμένο κινητό, ένα έπιπλο ή κάποιο άλλο προσωπικό αντικείμενο μετατρέπεται αυτομάτως σε έμπορο. Το καμπανάκι αρχίζει να χτυπά όταν πίσω από ένα προσωπικό account ή μια απλή ψηφιακή καταχώριση εμφανίζεται συστηματική και οργανωμένη οικονομική δραστηριότητα: συνεχείς αναρτήσεις, συγκεκριμένη γκάμα προϊόντων, τιμοκατάλογοι, επαναλαμβανόμενες παραγγελίες, αποστολές και εισπράξεις.

Εκεί ακριβώς αρχίζει να ενδιαφέρεται η εφορία. Το ερώτημα είναι αν η δραστηριότητα έχει δηλωθεί, αν εκδίδονται τα προβλεπόμενα παραστατικά, αν δηλώνονται τα έσοδα και αν εκπληρώνονται οι φορολογικές υποχρεώσεις που αντιστοιχούν σε κάθε περίπτωση. Στα τρόφιμα προστίθεται και μια δεύτερη, ιδιαίτερα σοβαρή διάσταση: οι κανόνες που διέπουν την επαγγελματική παρασκευή, αποθήκευση και διάθεση τροφίμων και την προστασία της δημόσιας υγείας. Οταν μάλιστα ο έλεγχος αποκαλύψει αδήλωτη επιχειρηματική δραστηριότητα, ο λογαριασμός μπορεί να γίνει βαρύς. Ανάλογα με τις παραβάσεις που θα διαπιστωθούν, μπορούν να προκύψουν καταλογισμοί φόρου εισοδήματος και ΦΠΑ όπου οφείλεται, τόκοι και τα προβλεπόμενα πρόστιμα, μεταξύ άλλων, για τη μη έκδοση φορολογικών στοιχείων. Το ύψος της επιβάρυνσης εξαρτάται από τον τζίρο, τη διάρκεια της δραστηριότητας και τις παραβάσεις που θα εντοπίσει ο έλεγχος.

Αδήλωτη δραστηριότητα

Η δεύτερη πλευρά του σχεδίου αφορά το υπουργείο Ανάπτυξης και ειδικότερα τους μηχανισμούς ελέγχου της αγοράς. Η Διυπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου της Αγοράς (ΔΙΜΕΑ) έχει ως βασική αρμοδιότητα τους ελέγχους σε όλα τα στάδια διακίνησης και εμπορίας προϊόντων και υπηρεσιών και ως ρητό στόχο την αντιμετώπιση του παρεμπορίου, συμπεριλαμβανομένου του παράνομου ηλεκτρονικού εμπορίου. Ετσι, η ίδια δραστηριότητα μπορεί να εμφανίζει διαφορετικές όψεις για τις Αρχές. Για την ΑΑΔΕ το ερώτημα είναι εάν υπάρχει αδήλωτη επιχειρηματική δραστηριότητα, απόκρυψη εσόδων ή άλλη φορολογική παράβαση. Για τις υπηρεσίες του υπουργείου Ανάπτυξης τίθενται ζητήματα νόμιμης λειτουργίας της αγοράς, αθέμιτου ανταγωνισμού και προστασίας του καταναλωτή. Ειδικά στα τρόφιμα μπορεί να προκύπτουν επιπλέον υποχρεώσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια και την υγιεινή.

Το υπουργείο Ανάπτυξης έχει ήδη καταγράψει, ύστερα από καταγγελίες για συναλλαγές μέσω social media, περιπτώσεις προφίλ που εμφανίζονταν ως προμηθευτές και εισέπρατταν χρήματα χωρίς να παραδίδουν τα προϊόντα ή παρέδιδαν διαφορετικά, απομιμητικά ή ελαττωματικά αγαθά. Εχουν καταγραφεί ακόμη περιπτώσεις στις οποίες μετά τη συναλλαγή ο καταναλωτής μπλοκαριζόταν από τον πωλητή, δυσκολεύοντας την άσκηση των δικαιωμάτων του. Το υπουργείο έχει συστήσει στους καταναλωτές να αναζητούν πριν από μία αγορά την πραγματική ταυτότητα του προμηθευτή, όπως πλήρη επωνυμία, έδρα, στοιχεία επικοινωνίας, ΑΦΜ και αριθμό ΓΕΜΗ.

Το στοίχημα για τα δύο συναρμόδια υπουργεία είναι πλέον να ακολουθήσουν την οικονομική δραστηριότητα εκεί όπου έχει ήδη μετακομίσει: να κλείσουν τα θεσμικά παράθυρα, να ξεχωρίσουν την περιστασιακή πώληση ενός ιδιώτη από την οργανωμένη αδήλωτη επιχείρηση και να συντονίσουν τον φορολογικό έλεγχο με τον έλεγχο της αγοράς. Γιατί το νέο παρεμπόριο μπορεί να είναι αόρατο στον δρόμο, αλλά απολύτως ορατό στο Ιντερνετ: χωρίς ταμπέλα και βιτρίνα, αλλά με followers, καθημερινές αναρτήσεις, παραγγελίες και πελατολόγιο.