Συναγερμός για τον λαγοκέφαλο – Σε κίνδυνο τα ελληνικά νησιά

Αύξηση περιστατικών και κίνδυνοι για τον άνθρωπο

Ο λαγοκέφαλος αναδεικνύεται πλέον σε μία από τις σοβαρότερες απειλές για τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία αλλά και τη δημόσια υγεία στη Μεσόγειο.

Σύμφωνα με τη βιολόγο-ιχθυολόγο του ΕΛΚΕΘΕ, Νότα Περιστεράκη, περισσότερα από 65 ξενικά είδη ψαριών έχουν εγκατασταθεί στις ελληνικές θάλασσες. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, ο λαγοκέφαλος, το λεοντόψαρο, ξενικά είδη μπαρμπουνιών και γαρίδων, καθώς και διάφορα άλλα θαλάσσια είδη που έχουν εισβάλει στο οικοσύστημα της περιοχής. Όπως επισημαίνεται, συνολικά τα ξενικά είδη που έχουν καταγραφεί στη Μεσόγειο ανέρχονται περίπου σε 1.000.

Η είσοδος πολλών από αυτά τα είδη αποδίδεται κυρίως στη διείσδυσή τους μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ η εξάπλωσή τους ενισχύεται από την κλιματική αλλαγή, την άνοδο της θερμοκρασίας και την αυξημένη αλατότητα των υδάτων.

Αύξηση περιστατικών και κίνδυνοι για τον άνθρωπο

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

«Θα πάρω τους φουσκωτούς και θα πάω εκεί, θα έπρεπε να συλλάβεις τον δήμαρχο»: Οι συνομιλίες με τον αξιωματικό διοικητή υπηρεσίας που εμπλέκεται στη μαφία των Χανίων

Διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Biology καταγράφει σχεδόν δύο δεκαετίες περιστατικών που σχετίζονται με το είδος Lagocephalus sceleratus, από δηλητηριάσεις έως σοβαρούς τραυματισμούς.

Με βάση τα δεδομένα της περιόδου 2004–2023, έχουν καταγραφεί 198 περιστατικά στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταξύ των οποίων 28 επιθέσεις σε ανθρώπους και 27 θάνατοι από κατανάλωση του συγκεκριμένου ψαριού. Οι αναφορές παρουσιάζουν αυξητική τάση με την πάροδο του χρόνου, κάτι που αποδίδεται τόσο στην εξάπλωση του είδους όσο και στη βελτίωση της καταγραφής περιστατικών.

Ιδιαίτερη έξαρση δηλητηριάσεων παρατηρείται τους χειμερινούς μήνες, ενώ τα περιστατικά επιθέσεων καταγράφονται συχνότερα το καλοκαίρι, όταν αυξάνεται η ανθρώπινη δραστηριότητα στη θάλασσα.

Ένα από τα πιο επικίνδυνα θαλάσσια «εισβολικά» είδη

Η Μεσόγειος συγκαταλέγεται στις περιοχές με τη μεγαλύτερη εισβολή ξενικών ειδών παγκοσμίως. Περισσότερα από 1.000 μη αυτόχθονα είδη έχουν ήδη καταγραφεί, με τον λαγοκέφαλο να ξεχωρίζει λόγω της ταχείας εξάπλωσής του και των σοβαρών επιπτώσεων που προκαλεί.

Το είδος προέρχεται από την Ερυθρά Θάλασσα και εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Πρώτη καταγραφή του στην περιοχή έγινε το 2003, ενώ μέσα σε λίγα χρόνια εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της λεκάνης.

Από τα 13 είδη της οικογένειας των Tetraodontidae που έχουν καταγραφεί στη Μεσόγειο, το Lagocephalus sceleratus θεωρείται το πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο και ένα από τα πιο καταστροφικά για την αλιεία.

Η τοξίνη και οι επιπτώσεις στην υγεία

Ο βασικός κίνδυνος προέρχεται από την τετραδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που εντοπίζεται στους ιστούς του ψαριού. Η ουσία μπορεί να προκαλέσει σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα, όπως μούδιασμα, μυϊκή αδυναμία, παράλυση και αναπνευστική ανεπάρκεια, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο.

Η τοξίνη δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα ή την κατάψυξη, γεγονός που καθιστά τον λαγοκέφαλο εξαιρετικά επικίνδυνο για κατανάλωση. Δεν υπάρχει αντίδοτο και η αντιμετώπιση βασίζεται αποκλειστικά στην άμεση ιατρική υποστήριξη.

Επιθετική συμπεριφορά και τραυματισμοί

Πέρα από την τοξικότητα, ο λαγοκέφαλος διαθέτει ισχυρά δόντια που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα, ακόμη και ακρωτηριασμούς δακτύλων. Οι επιθέσεις εμφανίζονται συχνότερα κατά την αναπαραγωγική περίοδο, όταν το είδος παρουσιάζει αυξημένη επιθετικότητα.

Για τον λόγο αυτό, ψαράδες, δύτες και λουόμενοι καλούνται να αποφεύγουν κάθε επαφή με το ψάρι, καθώς και να μην επιχειρούν να το χειριστούν.

Παρουσία στην Ελλάδα και προειδοποιήσεις

Στα ελληνικά νερά, ο λαγοκέφαλος εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2005 και έκτοτε η παρουσία του έχει επεκταθεί κυρίως στο Νότιο Αιγαίο και την Κρήτη, προκαλώντας προβλήματα στην αλιευτική δραστηριότητα αλλά και περιστατικά δηλητηρίασης.

Το ψάρι αναγνωρίζεται από το επιμήκες σώμα, το πλατύ κεφάλι και την ικανότητά του να φουσκώνει όταν απειλείται.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν πρέπει να καταναλώνεται, να αγγίζεται ή να επιστρέφεται στη θάλασσα χωρίς προστασία. Σε περίπτωση επαφής ή κατανάλωσης, απαιτείται άμεση ιατρική αντιμετώπιση, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν ταχύτατα σε επείγον περιστατικό.