Τι είναι το déjà vu και γιατί νιώθουμε ότι έχουμε ξαναζήσει μια στιγμή;

Έχετε βρεθεί ποτέ σε ένα μέρος για πρώτη φορά και αισθανθήκατε ξαφνικά ότι το έχετε ξαναδεί; Ή έχετε ζήσει μια συζήτηση που για λίγα δευτερόλεπτα σας φάνηκε παράξενα γνώριμη; Το φαινόμενο ονομάζεται déjà vu και εξακολουθεί να απασχολεί τους επιστήμονες που μελετούν τη μνήμη και τον ανθρώπινο εγκέφαλο

Πρόκειται για μια εμπειρία που πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει τουλάχιστον μία φορά.

Για λίγες στιγμές, μια κατάσταση που γνωρίζουμε ότι είναι καινούργια μοιάζει να έχει συμβεί ξανά.

Το αίσθημα μπορεί να είναι έντονο, αλλά συνήθως εξαφανίζεται γρήγορα.

Παρότι έχει συνδεθεί με διάφορες λαϊκές ερμηνείες, η επιστημονική προσέγγιση εξετάζει κυρίως τους μηχανισμούς της μνήμης και της αναγνώρισης.

Τι σημαίνει déjà vu

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ξυπνάτε κάθε βράδυ στις 3 ή στις 4 τα ξημερώματα; Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή τη συνήθεια

Η έκφραση προέρχεται από τα γαλλικά και σημαίνει «ήδη ιδωμένο».

Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την αίσθηση ότι μια παρούσα εμπειρία είναι γνώριμη, παρόλο που δεν μπορούμε να ανακαλέσουμε μια πραγματική προηγούμενη ανάμνηση που να την εξηγεί.

Αυτό είναι και το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του φαινομένου.

Το άτομο αισθάνεται οικειότητα, αλλά ταυτόχρονα γνωρίζει ότι δεν έχει ξαναζήσει τη συγκεκριμένη στιγμή με τον ίδιο τρόπο.

Πώς συνδέεται με τη μνήμη

Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί διαφορετικές διεργασίες για να αναγνωρίζει κάτι ως γνώριμο και για να ανακαλεί τις λεπτομέρειες μιας εμπειρίας.

Η αίσθηση οικειότητας δεν συνοδεύεται πάντοτε από μια σαφή ανάμνηση.

Μία από τις επιστημονικές ερμηνείες του déjà vu είναι ότι μπορεί να προκύπτει όταν ενεργοποιείται η αίσθηση αναγνώρισης χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη συνειδητή ανάκληση.

Έτσι, μια νέα κατάσταση μοιάζει ανεξήγητα γνώριμη.

Μπορεί ένα μέρος να μας θυμίζει κάτι άλλο;

Ορισμένες φορές, στοιχεία ενός χώρου μπορεί να μοιάζουν με εκείνα μιας προηγούμενης εμπειρίας.

Η διάταξη των επίπλων, ο φωτισμός, ένας διάδρομος ή ακόμη και μια συγκεκριμένη ατμόσφαιρα μπορεί να ενεργοποιούν αίσθηση οικειότητας.

Το άτομο ίσως να μην αναγνωρίζει συνειδητά την ομοιότητα.

Παρόλα αυτά, ο εγκέφαλος μπορεί να επεξεργάζεται κοινά χαρακτηριστικά ανάμεσα στο παρόν και σε προηγούμενες εμπειρίες.

Γιατί διαρκεί τόσο λίγο

Το déjà vu συνήθως διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα.

Η αίσθηση εμφανίζεται ξαφνικά και στη συνέχεια υποχωρεί.

Αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα δυσκολεύει και την επιστημονική μελέτη του, καθώς δεν είναι εύκολο να αναπαραχθεί αυθόρμητα σε εργαστηριακές συνθήκες.

Παρόλα αυτά, ερευνητές έχουν χρησιμοποιήσει πειραματικές τεχνικές και εικονικά περιβάλλοντα για να εξετάσουν τη σχέση ανάμεσα στην οικειότητα και στη μνήμη.

Έχει σχέση με τα όνειρα;

Αρκετοί άνθρωποι πιστεύουν ότι το déjà vu συμβαίνει επειδή έχουν δει προηγουμένως τη συγκεκριμένη κατάσταση σε κάποιο όνειρο.

Αν και τα όνειρα μπορούν να περιλαμβάνουν εικόνες και εμπειρίες που αργότερα μας φαίνονται γνώριμες, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να δείχνουν ότι το déjà vu αποτελεί πρόβλεψη του μέλλοντος.

Η αίσθηση ότι «το είχα ονειρευτεί» δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι το γεγονός είχε προβλεφθεί.

Πότε το déjà vu είναι συνηθισμένο

Ένα περιστασιακό déjà vu, χωρίς άλλα συμπτώματα, είναι συνήθως μια φυσιολογική εμπειρία.

Δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει πρόβλημα υγείας.

Ωστόσο, η συχνότητα και τα συνοδά συμπτώματα έχουν σημασία.

Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση

Σε ορισμένες περιπτώσεις, έντονες ή επαναλαμβανόμενες εμπειρίες déjà vu μπορεί να εμφανίζονται στο πλαίσιο εστιακών επιληπτικών κρίσεων, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται περιοχές του κροταφικού λοβού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος βιώνει déjà vu έχει επιληψία.

Εάν όμως τα επεισόδια είναι συχνά, ασυνήθιστα έντονα ή συνοδεύονται από απώλεια επαφής με το περιβάλλον, περίεργες οσμές, ανεξήγητο φόβο, σύγχυση ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.

Γιατί μας εντυπωσιάζει τόσο

Το déjà vu δημιουργεί μια ιδιαίτερη αντίφαση.

Από τη μία πλευρά, ο άνθρωπος γνωρίζει ότι βιώνει κάτι καινούργιο.

Από την άλλη, ο εγκέφαλος του δημιουργεί μια έντονη αίσθηση ότι το γνωρίζει ήδη.

Αυτή η σύγκρουση ανάμεσα στη γνώση και στο συναίσθημα της αναγνώρισης είναι που κάνει την εμπειρία τόσο παράξενη.

Το déjà vu δεν αποτελεί απόδειξη μεταφυσικού φαινομένου. Είναι μια ενδιαφέρουσα εμπειρία που δείχνει πόσο σύνθετοι είναι οι μηχανισμοί της ανθρώπινης μνήμης και πόσα ακόμη προσπαθεί να κατανοήσει η επιστήμη για τον εγκέφαλο.