Το «πάγωμα» του φόβου: Γιατί το σώμα ακινητοποιείται μπροστά στον κίνδυνο

Fight, flight ή… freeze: Η νευροβιολογική εξήγηση πίσω από το αυτόματο «μπλοκάρισμα» του οργανισμού στις πιο επικίνδυνες στιγμές της ζωής

Μπροστά σε μια απειλή, η πρώτη σκέψη που έρχεται στο μυαλό είναι η μάχη ή η φυγή. Κι όμως, υπάρχει μια τρίτη, εντελώς αυτόματη αντίδραση: το ολοκληρωτικό «πάγωμα». Ο εγκέφαλος μπλοκάρει τις μυϊκές εντολές. Το σώμα καθηλώνεται. Πρόκειται για έναν μηχανισμό επιβίωσης που συχνά παρεξηγείται, αλλά έχει βαθιές εξελικτικές και νευροβιολογικές ρίζες.

Ο αρχέγονος μηχανισμός της ακινησίας

Όταν το αίσθημα του κινδύνου χτυπά «κόκκινο», το νευρικό σύστημα αναλαμβάνει δράση πριν καν μεσολαβήσει η λογική σκέψη. Εκτός από την αντίδραση «fight or flight» (μάχη ή φυγή), ενεργοποιείται το φαινόμενο του «freeze» (ακινητοποίηση).

Στη φύση, η τακτική αυτή σώζει ζωές. Πολλά θηρευτικά ζώα εντοπίζουν τη λεία τους μέσω της κίνησης. Η ακαριαία ακινησία κάνει το θύμα αόρατο στο περιβάλλον ή δίνει την εντύπωση ότι είναι ήδη νεκρό.

Τι συμβαίνει στο σώμα και στον εγκέφαλο

Σε στιγμές ακραίου σοκ, η αμυγδαλή – το κέντρο επεξεργασίας του φόβου στον εγκέφαλο – στέλνει κατεπείγοντα σήματα στο στέλεχος του εγκεφάλου. Εκεί πυροδοτείται η ταυτόχρονη ενεργοποίηση του συμπαθητικού και του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Άσκηση «ΜΙΝΩΑΣ-26» στην Κρήτη: Ο Δένδιας στέλνει μήνυμα αποτροπής με αιχμή τα drones και την Εφεδρεία

Το αποτέλεσμα είναι ένα βιολογικό «φρένο». Οι μύες τεντώνονται, η καρδιά μπορεί να επιβραδύνει απότομα και η αναπνοή σχεδόν κόβεται. Το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση απόλυτης ετοιμότητας, αλλά παραμένει παγωμένο.

Η ψυχολογική διάσταση: Χωρίς ενοχές για την απουσία αντιδράσεων

Πολλοί άνθρωποι που βίωσαν μια επικίνδυνη ή τραυματική κατάσταση νιώθουν ενοχές επειδή δεν αντέδρασαν, δεν έτρεξαν ή δεν αμύνθηκαν. Οι νευροεπιστήμονες είναι κατηγορηματικοί: η ακινητοποίηση δεν είναι επιλογή, ούτε ένδειξη δειλίας.

Είναι μια ακούσια, αντανακλαστική απάντηση του οργανισμού, ο οποίος κρίνει εκείνη τη στιγμή ότι η κίνηση μπορεί να κλιμακώσει τον κίνδυνο.

Η επιστημονική εξήγηση για το «shock mode»

Η επιστήμη συνεχίζει να μελετά το πώς το πέρασμα από το «πάγωμα» στην δράση επηρεάζει τη διαχείριση του μετατραυματικού στρες. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού βοηθά στην αποποινικοποίηση των αντιδράσεων του θύματος σε στιγμές κρίσης.

Το σώμα δεν προδίδει τον άνθρωπο· αντίθετα, εφαρμόζει τον πιο αρχαίο κώδικα προστασίας που διαθέτει στη φαρέτρα του.