Τουρκολιβικό μνημόνιο: Το νομικό αδιέξοδο στα διεθνή ύδατα νότια της Κρήτης και η ανάγκη προσφυγής στη Χάγη

Η πολιτική επικύρωση του μνημονίου από τη Λιβύη, οι κίνδυνοι για τις έρευνες υδρογονανθράκων, τα λάθη της ελληνικής διπλωματίας και η πραγματική αιτία των αυξημένων μεταναστευτικών ροών

Την ουσιαστική και νομική διάσταση της κατάστασης που διαμορφώνεται στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο μετά τις εξελίξεις με το τουρκολιβικό μνημόνιο ανέλυσε ο διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας, μιλώντας στην εκπομπή «Μαζί» του CRETAONE 102,3 και τον Δημήτρη Κανάκη.

Το νομικό ευρημα του τουρκολιβικού μνημονίου και η σύγκρουση στο πεδίο

Όπως εξήγησε ο κ. Τσίκας, το μνημόνιο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παράγει πολιτικά αποτελέσματα, παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ επισημαίνουν πως δεν εδράζεται στο Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επικύρωσή του από το Κοινοβούλιο της Λιβύης ενισχύει πολιτικά τη συμφωνία, η οποία βασίζεται στην τουρκική θέση ότι τα νησιά δεν διαθέτουν δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) στα διεθνή ύδατα.

Με αυτό το σκεπτικό, η Τουρκία παρακάμπτει όλα τα ενδιάμεσα ελληνικά νησιά -τη Ρόδο, την Κάσο, την Κάρπαθο και την Κρήτη- και επεκτείνει τις διεκδικήσεις της μέχρι το μέσο της απόστασης με τη Λιβύη. Παράλληλα, η Λιβύη αγνοεί την επήρεια της Κρήτης στο Λιβυκό πέλαγος. Παρότι η Ελλάδα υπέγραψε αργότερα τη μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο, η οποία τέμνει το τουρκολιβικό μνημόνιο, στην πράξη δημιουργείται μια περιοχή επικαλυπτόμενων διεκδικήσεων στα διεθνή ύδατα.

Όσο οι χάρτες παραμένουν στα χαρτιά, δεν προκαλείται άμεση σύγκρουση. Ωστόσο, εάν επιχειρηθεί η άσκηση δικαιωμάτων στο πεδίο, όπως η διεξαγωγή ερευνών ή γεωτρήσεων στον βυθό, θα υπάρξει σοβαρή εμπλοκή. Ιδιωτικές εταιρείες κολοσσοί, όπως η ExxonMobil, δύσκολα θα αναλάβουν το γεωπολιτικό ρίσκο να προχωρήσουν σε εργασίες που αγγίζουν τον βυθό σε μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα, καθώς αυτό απαγορεύεται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ οι ίδιες εταιρείες διατηρούν παράλληλα συμφέροντα και επαφές και με τη λιβυκή πλευρά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Βαγγέλης Λιόλιος: Ποιος είναι ο πρόεδρος της ΕΟΚ και ποιες προτεραιότητες έχει θέσει για το ελληνικό μπάσκετ

Τα σφάλματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και η λύση της Χάγης

Αναφερόμενος στους χειρισμούς της Αθήνας, ο κ. Τσίκας έκανε λόγο για σοβαρό σφάλμα της ελληνικής διπλωματίας. Η Ελλάδα επένδυσε στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ της Ανατολικής Λιβύης, υιοθετώντας τη λογική «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου», λόγω των εχθρικών σχέσεων που διατηρούσε τότε ο Χαφτάρ με την Άγκυρα.

Η επιλογή αυτή αποδείχθηκε λανθασμένη, καθώς η παράνομη διοίκηση της Ανατολικής Λιβύης στερείται διεθνούς αναγνώρισης, ενώ ο ίδιος ο Χαφτάρ αποτελεί μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου και οικονομικά αδικήματα. Η πλήρης αγνόηση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης στην Τρίπολη άφησε χώρο στην Τουρκία να προσεγγίσει τελικά και την Ανατολική Λιβύη, οδηγώντας στην πρόσφατη επικύρωση του μνημονίου.

Παρά την καθυστέρηση, η Ελλάδα έχει ξεκινήσει πλέον διάλογο με την επίσημη κυβέρνηση της Τρίπολης. Η Λιβύη αναγνωρίζει θεσμικά την αρμοδιότητα του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης χωρίς προϋποθέσεις. Συνεπώς, η μόνη βιώσιμη διέξοδος για την κατοχύρωση των ελληνικών δικαιωμάτων είναι είτε η σύναψη διμερούς συμφωνίας οριοθέτησης με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης, είτε η κοινή προσφυγή στη Χάγη.

Η προέλευση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη

Σχετικά με τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές που καταγράφονται νότια της Κρήτης, όπως στη Γαύδο και τους Καλούς Λιμένες, ο κ. Τσίκας απέρριψε την άποψη ότι πρόκειται για οργανωμένο σχέδιο της Τουρκίας μέσω της κυβέρνησης της Τρίπολης.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η πλειονότητα των σκαφών αναχωρεί από την Ανατολική Λιβύη και συγκεκριμένα από το λιμάνι του Τομπρούκ, περιοχή που τελεί υπό τον έλεγχο της διοίκησης του Χαφτάρ. Οι ροές αυτές αποτελούνται από ανθρώπους που φεύγουν από χώρες της Κεντρικής Αφρικής λόγω φτώχειας και κλιματικής αλλαγής, καθώς και από πρόσφυγες από το Σουδάν που γλιτώνουν από τον φονικό εμφύλιο πόλεμο. Η έξαρση των διελεύσεων σχετίζεται κυρίως με τη δράση τοπικών κυκλωμάτων διακινητών στην Ανατολική Λιβύη και τις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες.

Ψυχραιμία και διάκριση μεταξύ κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων

Συνοψίζοντας, ο διεθνολόγος υπογράμμισε ότι το ζήτημα δεν πρέπει ούτε να υποβαθμίζεται ούτε να δραματοποιείται. Το τουρκολιβικό μνημόνιο δεν αφορά την εθνική κυριαρχία, τα νησιά ή τα ελληνικά χωρικά ύδατα, τα οποία παραμένουν αδιαμφισβήτητα. Αφορά αποκλειστικά τα κυριαρχικά δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης στα διεθνή ύδατα.

Όσο η εκκρεμότητα δεν επιλύεται θεσμικά, παρόμοια εμπόδια θα εμφανίζονται και σε άλλα έργα υποδομής στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Η δήλωση ότι μια παράνομη συμφωνία είναι άκυρη δεν αρκεί από μόνη της για να εξαφανίσει τα προβλήματα που αυτή δημιουργεί στην πράξη.